III SA/Po 279/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Walentyna Długaszewska po rozpoznaniu w dniu 10 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. sp. z o.o. w G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia ... listopada 2013 r. nr ... w przedmiocie uchylenia postanowienia w sprawie stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie dotyczące nieuznania zarzutu za uzasadniony postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Spółka z o.o. S. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że prowadzi działalność gospodarczą obejmującą handel, pośrednictwo, usługi łączności i obrót wierzytelnościami. Kapitał zakładowy spółki wynosi ... zł. Wartość środków trwałych ... zł. Za ostatni rok bilansowy spółka poniosła stratę w wysokości ... zł. Rachunki bankowe strony zostały zablokowane przez zajęcia egzekucyjne, co uniemożliwia pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Zarządzeniem z dnia ... lipca 2014 r. Sąd wezwał skarżącą spółkę do przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jej aktualnego stanu majątkowego i dochodów – związanych z okolicznościami wskazanymi we formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie siedmiu dni od otrzymania wezwania, pod rygorem oddalenia wniosku. W piśmie z dnia ... lipca 2014 r. strona wskazała, że żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty żądanej kwoty. Według skarżąca, jest to fikcja, która ma uzasadnić odmowę zwolnienia, aby ochronić naruszający praw organ administracji. Stąd strona nie przedłożyła żądanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. i 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Rolą sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia z art. 245 p.p.s.a. Sąd stwierdził w pierwszej kolejności, że skarżąca spółka nie przedstawiła rzetelnie – za pomocą stosownych dokumentów źródłowych – jej aktualnego stanu majątkowego i dochodów. Z przedłożonego oświadczenia wnioskodawczyni o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że nie została przez nią należycie wyjaśniona jej aktualna sytuacja materialna. Oświadczenie majątkowe wnioskodawczyni z dnia ... maja 2014 r., zawarte w urzędowym formularzu, nie odpowiadała wymogom przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Wniosek skarżącej nie zawierał pełnej informacji umożliwiającej ocenę zdolności spółki do poniesienia przez nią kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W związku z tym, w ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskująca spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Po drugie, należy podkreślić, że w przypadku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą ma on obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. m.in. wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08; postanowienie z 13 marca 2012 r. II FZ 195/12 – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwaga ta dotyczy nie tylko sytuacji osiągania przez spółkę dochodów, ale tez sytuacji, kiedy spółka ponosi w działalności gospodarczej straty, ponieważ koszt związany z postępowaniem sądowym należy traktować jak te, związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W wyroku z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt 19508/07, w sprawie Granos Organicos Nacionales S.A. przeciwko Niemcom, Europejski Trybunał Praw Człowieka wskazał, że osoba prawna – w braku przedstawienia nadzwyczajnych okoliczności – zachowuje prawo do istnienia w porządku prawnym, jeśli jest zdolna realizować swoje cele o własnych siłach i w oparciu o własne środki (§ 48). Należy podkreślić, że przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania" z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności operacyjnej. Opłacalność prowadzonej działalności gospodarczej nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Jak wynika z argumentacji przedstawionej przez wnioskodawczynię, rachunki bankowe strony zostały zablokowane przez zajęcia egzekucyjne, co uniemożliwia pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Pomimo takich oświadczeń spółki, nie wykazała ona wysokości swych przychodów, ani tego, że środki z tego tytułu faktycznie są przekazywane na poczet egzekwowanych należności publicznoprawnych. W ocenie Sądu, nawet w przypadku przyjęcia za prawdziwe tych okoliczności, nie mogłaby ona stanowić uzasadnienia dla zwolnienia strony od równolegle ciążącego na niej obowiązku poniesienia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. Nie uzasadnia bowiem potrzeby kredytowania skarżącej należnych opłat sądowych. Skarżąca spółka decydując się na wkroczenie na drogę postępowania sądowego powinna była przewidzieć, że będzie wiązało się to z koniecznością uiszczenia wpisu oraz innych kosztów sądowych. Sąd stwierdza, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i wobec tego powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (por. postanowienia NSA: z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04; z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 oraz z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, zdobycie środków finansowych przez skarżącą spółkę jest obiektywnie możliwe. Z tego względu, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.