III SA/Po 33/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Fornalik po rozpoznaniu w dniu 28 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2017 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w sprawie ze skargi Spółki X w O. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2016 r., Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił przedmiotową skargę Spółki X w O.. Dnia 21 sierpnia 2017 roku skarżąca spółka złożyła wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. Wartość jej środków trwałych wynosi ok. [...] zł, a zysk za ostatni rok wyniósł ok. [...] zł. Spółka posiada dwa rachunki bankowe, na których posiada odpowiednio [...] euro oraz [...] zł. Przedstawiciel spółki zadeklarował następujące stałe zobowiązania miesięczne: [...] – [...] euro, [...] – [...] euro, [...] – [...] euro, [...] [...] euro, [...] – [...] euro, [...] – [...] zł, [...] – ok. [...] zł, pozostałe wydatki (VAT, telefony, wypłaty pracowników, ZUS, PIT) – ok. [...] zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca spółka oświadczyła, że sprawa jest dla niej trudna i nie jest w stanie sama sobie w niej poradzić tym bardziej, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wprawdzie spółka powołuje się na wysokie stałe miesięczne wydatki związane z prowadzeniem jej działalności, ale w sprawie brakuje argumentów do przyznania pierwszeństwa bieżącym zobowiązaniom wnioskodawcy o charakterze cywilnoprawnym przed zobowiązaniami o charakterze publicznoprawnym, do których zalicza się należności związane z udziałem w postępowaniu sądowym. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podniosła, że wniosek jest zasadny. Nadto od czerwca 2017 r. ma rozbity ciągnik siodłowy, za który jest opłacany leasing oraz utrzymywany jest wolny kierowca na etacie, z czym wiążą się dodatkowe koszty zamiast zarobków. Bank odmówił pożyczki ze względu na za małą rentowność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej, w tym także spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, określa natomiast przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie wyjaśnić należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. Wartość jej środków trwałych wynosi ok. [...] zł, a zysk za ostatni rok wyniósł ok. [...] zł. Spółka posiada dwa rachunki bankowe, na których posiada odpowiednio [...] euro oraz [...] zł. Przedstawiciel spółki zadeklarował następujące stałe zobowiązania miesięczne: [...] – [...] euro, [...] – [...]euro, [...] – [...] euro, [...] [...] euro, [...] – [...] euro, [...] – [...] zł, [...] – ok. [...] zł, pozostałe wydatki (VAT, telefony, wypłaty pracowników, ZUS, PIT) – ok. [...] zł. Jak wskazał starszy referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, co dotyczy sytuacji, w której spółka uzyskuje dochody jak i sytuacji, w której spółka ponosi straty. W rozpoznawanym przypadku spółka wypracowała zysk za rok poprzedni i obecnie dysponuje środkami finansowymi na posiadanych rachunkach bankowych ([...] euro oraz [...] zł). Sytuacja w której skarżąca spółka prowadzi działalność i posiada środki finansowe wyklucza możliwość przyznania pomocy ze strony państwa w ramach prawa pomocy. Słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, że istotne pozostaje podzielenie poglądu funkcjonującego w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym spółka, która funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego o własnych siłach i w oparciu o własne środki bądź też środki pochodzące z dopłat wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 532/13 oraz powołane w nim orzeczenie ETPCz z dnia 22 marca 2012 r. 19508/07 w sprawie Granos Organicos Nacionales S.A. przeciwko Niemcom, § 48). Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie należy raz jeszcze podkreślić, że to stronę skarżącą obciąża obowiązek wykazania w niebudzący wątpliwości sposób przesłanek warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy. W tym kontekście podkreślić należy, że w orzecznictwie wskazuje się, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę [tak: postanowienie NSA z dnia 15 stycznia 2014 r., II FZ 1526/13]. Skarżąca nie wyjaśniła jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa udziałowców. Nie przedłożono również żadnych dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowców dopłat czy pożyczek. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że skarżąca mimo złożonego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego do dnia wydania niniejszego orzeczenia nie przedłożyła jakichkolwiek dowodów świadczących o braku możliwości pozyskania dopłat bądź też innej formy dofinansowania od swoich wspólników. Odnosząc się do argumentacji sprzeciwu w pozostałym zakresie należy wskazać, że wbrew twierdzeniom skarżącej niewspółmierność kosztów w relacji do uzyskanego przychodu nie przesądza o zasadności przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych [tak: postanowienie NSA z dnia 05 września 2013 r., II OZ 707/13]. Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała w wystarczający sposób wystąpienia po jej stronie przesłanek warunkujących zgodne z jej żądaniem rozstrzygnięcie wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem ponad wszelką wątpliwość, że nie jest w stanie uzyskać pomocy finansowej celem sfinansowania kosztów niniejszego postępowania od swoich udziałowców, ani tym bardziej, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji