III SA/Po 361/11

Dnia 6 lipca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi P. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia roku nr w przedmiocie uznania zarzutu za nieuzasadniony w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownika S z dnia [...] 2010 r., II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę ... złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. Postanowieniem z dnia 27 grudnia 2010 r. Kierownik Biura działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, na podstawie art. 18 i art. 34 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t. j. - Dz. U. Nr 229 z 2005 r., poz. 1954 ze zm.), nie uznał zarzutów na postępowanie egzekucyjne za zasadne. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji wskazał, że zobowiązany wniósł zarzuty przedawnienia i błędu co do osoby zobowiązanego w sprawie tytułu wykonawczego z dnia 30 marca 2010 r. dotyczącego egzekucji należności pieniężnej z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacony w dniu 7 stycznia 2005 r. postój pojazdu. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych ( Dz. u. Nr 19 z 2007 r., poz. 115 ze zm. ) korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Obowiązek ponoszenia opłat wynika z mocy samego prawa, bez obowiązku jego konkretyzowania w drodze indywidualnego aktu administracyjnego. Opłata za korzystanie z dróg publicznych i ewentualna opłata dodatkowa ( art. 13 f ust. 1 ) ciąży generalnie na podmiocie korzystającym z pojazdu, którym nie musi być jego właściciel. Organ egzekucyjny nie jest jednak zobowiązany do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia osoby korzystającej z samochodu i parkującej, gdyż nie pozwalają na to przepisy o postępowaniu egzekucyjnym ( art. 29 § 1 ustawy ). Z danych ewidencji pojazdów i kierowców wynika, iż właścicielem spornego pojazdu jest P H. Wobec nieuiszczenia przedmiotowej opłaty oraz niewskazania użytkowania pojazdu wystawiono sporny tytuł wykonawczy. Zobowiązanie z tytułu opłaty dodatkowej wygasa przy tym z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego w którym należało ją uiścić ( art. 40 d ust. 3 ustawy o drogach publicznych ), wobec czego organ uznał, iż należność nie uległa przedawnieniu. Ponadto bieg terminu został przerwany poprzez doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Zarzut dotyczący błędu co do zobowiązanego był w ocenie organu bezzasadny, gdyż strona nie zna aktualnego adresu osoby wskazywanej jako faktyczny użytkownik i kierowca pojazdu w dniu przedmiotowego nieopłaconego postoju. Wobec tego organ miał prawo domniemywać, iż kierowcą był właściciel pojazdu. W zażaleniu na postanowienie P. zaskarżył je jako bezzasadne i niezgodne z prawem. Według niego osobą prowadzącą samochód był T. ( były pracownik strony ), którego pełne dane zostały ujawnione organowi I instancji ( adres, PESEL, NIP ), wobec czego nieuznanie zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego było całkowicie bezzasadne. W ocenie strony doszło również do przedawnienia dochodzonego zobowiązania pieniężnego, zgodnie z art. 40 d ust. 3 ustawy o drogach publicznych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do uwzględnienia zażalenia i postanowieniem z dnia 28 lutego 2011 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji podniósł, iż właściciel pojazdu winien być uznany za podmiot zobowiązany w sytuacji, gdy nie wskazał on skutecznie osoby faktycznego użytkownika samochodu. Nie doszło do przedawnienia spornego zobowiązania. Ponadto w toku postępowania wywołanego wniesieniem zarzutów ( na etapie postępowania zażaleniowego ) nie można zgłaszać nowych zarzutów, gdyż stanowiłoby to obejście przepisów wyznaczających nieprzekraczalny termin do ich wniesienia ( z art. 27 § 1 pkt. 9 ustawy ). Organ II instancji nie ustosunkował się wobec tego do zarzutów podniesionych dopiero na etapie zażalenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wniosła o uchylenie postanowienia organu II instancji jako sprzecznego z prawem, powtarzając generalnie argumenty o zasadności zarzutów dotyczących przedawnienia i błędu co do osoby zobowiązanego. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie swojego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga okazała się uzasadniona, albowiem w ocenie Sądu zaskarżone postanowienia organów obu instancji zostały wydane niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Podstawą dochodzenia spornej należności pieniężnej przez organ egzekucyjny był fakt parkowania w dniu 7 stycznia 2005 r. przedmiotowego pojazdu należącego do skarżącego w specjalnej strefie, bez uiszczenia wymaganych opłat. Ponieważ właścicielem samochodu jest P. sporny tytuł wykonawczy z dnia 30 marca 2010 roku został wystawiony przez organ egzekucyjny na jego rzecz. W zarzutach wniesionych w piśmie z dnia 2 grudnia 2010 r. skarżący podniósł zarzut przedawnienia obowiązku i błędu co do osoby zobowiązanego, wskazując jako faktycznego kierowcę swojego byłego pracownika T. Zarzuty oparte zostały na art. 33 pkt. 1 i pkt. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t. j. - Dz. U. Nr 229 z 2005 r., poz. 1954 ze zm.) Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych ( t. j. – Dz. U. Nr 19 z 2007 r., poz. 115 ze zm. ) podmiot korzystający z dróg publicznych jest zobowiązany do ponoszenia odpowiednich opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefach płatnego parkowania. Za nieuiszczenie tych opłat pobiera się natomiast odrębną opłatę dodatkową ( art. 13 f ust. 1 ustawy ). Jak wynika z tych regulacji prawnych egzekwowany obowiązek wynikał bezpośrednio z przepisów ustawowych, jak również z odpowiednich przepisów prawa miejscowego. Jako podmiot zobowiązany do uiszczenia opłaty organ egzekucyjny oraz organy wydające zaskarżone postanowienia wskazały formalnego użytkownika pojazdu – stronę skarżącą. Zgodnie z utrwalonym poglądem wyrażanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podmiotem korzystającym nie musi być zawsze właściciel lub użytkownik samochodu. Organ egzekucyjny nie nakłada na korzystającego z drogi publicznej obowiązku uiszczenia należnej opłaty, gdyż – jak już wskazano powyżej – jest to obowiązek wynikający bezpośrednio z mocy samego prawa. Organ ten nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia specjalnego postępowania wyjaśniającego dążącego do precyzyjnego ustalenia osoby korzystającej z drogi publicznej poprzez zaparkowanie samochodu, ponieważ na prowadzenie postępowania tego rodzaju nie pozwala art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t. j. – Dz. U. Nr 110 z 2002 r., poz. 968 ze zm. ), zakazujący organowi badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Z tego względu organ ma prawo domniemywać, że korzystającym z dróg publicznych był właściciel samochodu czy jego prawny użytkownik, a ten może dochodzić swych racji ( w przypadku gdy wskazuje na istnienie innego podmiotu korzystającego z samochodu ) poprzez podniesienie w toku postępowania egzekucyjnego zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego ( art. 33 pkt. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ) – zob. m. in. wyrok NSA z 12 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 209/07, lex nr 344875 ). Kwestionowanie istnienia obowiązku uiszczenia opłaty przez właściciela lub użytkownika poprzez wniesienie zarzutów podlega ocenie przez wierzyciela, którego stanowisko jest z kolei badane przez organ II instancji. Organ egzekucyjny jest wobec tego uprawniony do stosowania domniemania faktycznego, zgodnie z którym za zobowiązanego uważa się właściciela pojazdu lub jego użytkownika aż do chwili, gdy ten zwolni się z obowiązku wskazując faktycznego kierowcę samochodu w dacie parkowania. To na właścicielu pojazdu lub jego użytkowniku spoczywa wobec tego ciężar udowodnienia faktu, z którego wywodzi on korzystne dla siebie skutki prawne ( zob. m. in. wyrok WSA w Poznaniu z 22 czerwca 2006 r., sygn. akt I SA/Po 646/05; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 9 stycznia 2008 r., sygn. akt II S.A./Sz 848/07, lex nr 501531; wyrok NSA z 18 sierpnia 2009 r., II FSK 591/08, lex nr 5444582; wyrok NSA z 11 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1513/08, lex nr 532606 ). W niniejszej sprawie strona skarżąca nie kwestionowała swego prawa do przedmiotowego pojazdu wskazując jednak, iż jego faktycznym użytkownikiem w dniu parkowania musiała być inna osoba wskazana zarówno w zarzutach, jak i w zażaleniu wniesionym od postanowienia organu I instancji ( T., były pracownik skarżącego ). W pismach tych skarżący wskazał na adres tej osoby, PESEL, NIP i numer jej dowodu osobistego. Biorąc pod uwagę te okoliczności w ocenie Sądu organy obu instancji zbyt arbitralnie przyjęły, iż po wniesieniu zarzutów w zakresie błędu co do osoby zobowiązanego nie doszło ostatecznie do skutecznego obalenia powyższego domniemania faktycznego poprzez wskazanie rzeczywistego kierowcy pojazdu. Wprawdzie główny ciężar dowodu w tej kwestii spoczywał po stronie skarżącego jednak z racji, tego, iż wskazana osoba kierowcy nie jest już jego pracownikiem od kilku lat należało przyjąć, iż dochował on wymaganej staranności w zakresie ujawnienia danych dotyczących podmiotu faktycznie zobowiązanego w niniejszej sprawie. Skarżący dokonał bowiem precyzyjnego zindywidualizowania osoby kierowcy poprzez podanie jego numerów PESEL i NIP. Wierzyciel nie mógł wobec tego uznać, iż osoba kierowcy była nieustalona, gdyż nie figurowała ona pod adresem podanym we wniesionych zarzutach. W ocenie Sądu dane wskazane przez skarżącego obligowały organ do dokonania określonych czynności wyjaśniających, mogących doprowadzić do jednoznacznego ustalenia, czy wskazany w zarzutach T. mógł być kierowcą pojazdu w dniu 7 stycznia 2005 r. Bez przeprowadzenia tych czynności dowodowych uznanie zarzutu dotyczącego błędu co do osoby zobowiązanego za niezasadny było w ocenie Sądu przedwczesne i zbyt arbitralne. W ocenie Sądu zasadny okazał się zarzut przedawnienia spornego zobowiązania, gdyż na podstawie art. 40 d ust. 3 ustawy o drogach publicznych obowiązek uiszczania opłat wskazanych w art. 13 f ust. 1 przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym opłaty te winny zostać uiszczone (czyli w niniejszej sprawie licząc od końca roku 2003 ). Przepis ten zaczął wprawdzie obowiązywać od dnia 4 października 2005 r., jednakże zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądowym powyższy pięcioletni okres przedawnienia należy liczyć również do zdarzeń prawnych, które powstały przed tą datą i nadal trwających ( zob. m. in. wyrok NSA z 7.10.2010 r., II FSK 884/09, lex nr 786685 ). W ramach nowelizacji tego przepisu z dniem 4 października 2005 r. ustawodawca nie wprowadził przepisów przejściowych, wobec czego przychylić należy się do tezy, iż nowa treść przepisu ma zastosowanie zarówno do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej, jednak trwają dalej, po znowelizowaniu ustawy. Z tego też względu w ocenie Sądu należało uznać, iż zarzut dotyczący przedawnienia zobowiązania był skuteczny, co skutkować winno uznaniem zarzutu dotyczącego przedawnienia za zasadny, a w konsekwencji - umorzeniem przedmiotowego postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t. j. - Dz. U. Nr 229 z 2005 r., poz. 1954 ze zm.). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy obu instancji winny uwzględnić powyższe uwagi i wytyczne Sądu. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał argumenty skargi za zasadne, wobec czego należało orzec o uchyleniu postanowień organów obu instancji na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). O zwrocie kosztów stronie skarżacej, na które składały się uiszczony przez Skarżącego wpis sądowy w kwocie 100 zł orzeczono na podstawie art. 200 powyższej ustawy.