III SA/Po 404/10

Dnia 25 sierpnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia r., nr w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oraz odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności prawomocnej decyzji postanawia : odrzucić skargę /-/ B. Sokołowska Dnia 15 grudnia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania Sp. z o. o. wobec ZUS na J. - Prezesa Zarządu. W dniu 30 stycznia 2007 r. powyższa decyzja stała się ostateczna, bowiem strona nie skorzystała z przysługującego jej prawa zaskarżenia decyzji. J. w dniu 31 maja 2007 r. wniosła natomiast o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 15 grudnia 2006 r., na mocy art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a. Dnia 12 czerwca 2007 r., na podstawie art. 83a § 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74; obecnie: Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm., dalej zwanej s.u.s.) w zw. z art. 157 K.p.a., Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzje o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 15 grudnia 2006 r. przenoszącej odpowiedzialność na osobę trzecią za zobowiązania Spółki. Strona zaskarżyła to rozstrzygnięcie do Sądu Okręgowego, który postanowieniem z dnia 5 marca 2008 r. na podstawie art. 464 § 1 K.p.c. zwrócił akta sprawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, w celu wydania ważnej decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przez właściwy organ zgodnie z art. 157 § 1 i § 2 K.p.a. Prezes ZUS decyzją z dnia 8 kwietnia 2010 r. uchylił decyzję Zakładu z dnia 12 czerwca 2007 r. i umorzył postępowanie przed organem I instancji, a także odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności prawomocnej decyzji ZUS z dnia 15 grudnia 2006 r. Pouczono stronę o prawie zaskarżenia przedmiotowej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Pismem z dnia 10 maja 2010 r. J. złożyła, zgodnie z pouczeniem, za pośrednictwem organu rentowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Zakładu z dnia 8 kwietnia 2010 r. Strona skarżąca zarzuciła organom naruszenie art. 156, 157 § 2 w zw. 180 K.p.a. podnosząc argumenty, na które powoływała się wcześniej w toku postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest umorzenie postępowania administracyjnego oraz odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 66 ust. 5 s.u.s. W związku z tym, niezależnie od zarzutów podniesionych przez skarżącą w skardze, rozważenia wymaga kwestia właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania tej sprawy. Zauważyć należy, iż zgodnie z art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Unormowanie to jest w doktrynie i orzecznictwie powszechnie rozumiane w ten sposób, iż dla przyjęcia kompetencji sądu powszechnego nie jest niezbędna pozytywna norma ustawowa przewidująca taką kompetencję. Wystarczy brak ustawy, która ustanawiałaby kompetencję innego sądu. I odwrotnie, dla przyjęcia właściwości sądu szczególnego (np. sądu administracyjnego) konieczne jest istnienie w systemie prawa szczególnego przepisu rangi ustawowej, który wskazywałby na taki sąd, jako właściwy do rozpoznania danej sprawy (zob. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. VI SA/Wa 810/08, www.nsa.gov.pl). Stosownie do przepisu art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznania, stosowanie do przepisu art. 2 tego Kodeksu powołane są sądy powszechne, chyba że przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów. Sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętymi właściwością sądów powszechnych, są sprawy dotyczące ubezpieczeń społecznych, emerytur i rent, a także sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie (art. 476 § 2 i 3 K.p.c.), zaś organami rentowymi są także wojskowe organy emerytalne (art. 476 § 4 pkt 3 K.p.c.). Inaczej wygląda kwestia drogi sądowej w sprawach z zakresu kontroli administracji publicznej. Z art. 184 Konstytucji RP wynika bowiem, że właściwość sądów powszechnych w sprawach dotyczących administracji publicznej musi mieć umocowanie w ustawach szczególnych. Przyjąć zatem należy, iż zamiarem ustawodawcy było stworzenie domniemania kompetencji sądów administracyjnych w sprawach kontroli administracji publicznej. Domniemanie to zostało potwierdzone w treści art. 3 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.). Szczegółowe unormowanie właściwości rzeczowej sądów administracyjnych zawierają przepisy art. 1, art. 2, art. 3, art. 4 i art. 5 p.p.s.a. Zgodnie z przepisem art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4. Ponadto, jak stanowi art. 3 § 3 p.p.s.a. - sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Art. 83. ust. 1 s.u.s. stanowi, że Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji wydanej przez Zakład, a także w przypadku niewydania decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku, przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Określenie "w szczególności", użyte w cytowanym wyżej przepisie wskazuje przy tym jednoznacznie, iż katalog indywidualnych spraw związanych z zabezpieczeniem społecznym, które powinny być załatwiane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w formie decyzji, od której przysługiwać będzie odwołanie do sądu powszechnego ma charakter otwarty (por. J. Wantoch - Rekowski glosa do wyroku s.apel. z dnia 27 maja 2002 r., III AUz 186/02, opubl. OSA 2003 r. z. 4 poz. 80; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt II GSK 84/06 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2008 r., sygn. akt II UZP 8/07) i mieszczą się nim również sprawy z zakresu stwierdzenia bądź odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie przeniesienia odpowiedzialności na członka zarządu za zaległości wobec ZUS m.in. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Uprawnienie Prezesa ZUS do wydawania rozstrzygnięć w tym zakresie zawiera art. 66 ust. 5 s.u.s. Zgodnie zaś z art. 83 ust. 2 oraz art. 83a ust. 2 od decyzji Prezesa przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zdaniem Sądu, od decyzji, o których mowa w art. 83a s.u.s. przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Podkreślić należy, że ustawodawca, świadomy administracyjnego charakteru decyzji, uznał za właściwe ocenę zasadności tych decyzji przekazać do oceny sądom powszechnym, a nie administracyjnym. Podkreślić trzeba, że zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Oparcie się przez ZUS na przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, regulujących stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, nie ma wpływu na właściwość rzeczową sądu, którą oceniać należy przez pryzmat przepisu materialnoprawnego, wyznaczającego przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy. Decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy, Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących ubezpieczenia społecznego w zależności od tego, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym (tak również: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie /w:/ postanowieniu z dnia 10 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1890/06, LEX nr 328673). Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji pouczył skarżącą o przysługującym jej prawie do złożenia skargi na decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na podstawie art. 52 i 53 p.p.s.a. Wprawdzie stosownie do art. 112 K.p.a. błędne pouczenie w decyzji, co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia, niemniej przepis ten nie może stwarzać podstaw do rozpoznania skargi w sprawie nie należącej do właściwości sądu administracyjnego. Reasumując, w niniejszej sprawie mamy do czynienia z przepisem szczególnym, który wszelkie kwestie związane z ubezpieczeniem społecznym nakazuje załatwiać przez ZUS w drodze decyzji administracyjnych, od których przysługuje prawo wniesienia odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, o którym jest mowa w art. 4778 Kodeksu postępowania cywilnego. To, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych stosuje przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (może zmienić, uchylić lub unieważnić decyzje, wznowić postępowanie na zasadach określonych w tym Kodeksie), nie zmienia zasady, iż decyzja wydawana w przedmiotowej sprawie jest decyzją z zakresu ubezpieczeń społecznych. Uznać zatem należy, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje środek zaskarżenia do właściwego sądu powszechnego na zasadzie art. 83 ust. 2 oraz w przypadku niewydania przez organ emerytalny decyzji - na zasadzie art. 83 ust. 3 cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W tym stanie rzeczy skoro skarga na decyzję Prezesa ZUS z dnia 08 kwietnia 2010r. wniesiona przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu była niedopuszczalna, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ B. Sokołowska K.B. d