III SA/Po 417/11

Dnia 13 lipca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Małgorzata Górecka (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi A. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia r. nr w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek o d d a l a s k a r g ę Wnioskodawca wniósł o umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne (za okres 02/2001 – 08/2004 oraz 10/2004 – 07/2005) i zdrowotne (za okres 03/2001-07/2005) oraz na Fundusz Pracy (04/2001 – 08/2004 oraz 10/2004 – 06/2005) wraz z odsetkami za zwłokę. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i zebraniu dowodów w sprawie decyzją z dnia 3.02.2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia powyższych należności. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji podał, iż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Wnioskodawca został uznany orzeczeniem lekarza ZUS z 19.01.2009 r. za częściowo niezdolnego do pracy do dnia 31.01.2012 r., a orzeczeniem z dnia 27.01.2010 r. uznano go za osobę ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Otrzymuje rentę w kwocie 887,14 zł brutto miesięcznie, a od dnia 1.11.2009 r. dostaje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie. W 2005 r. przebył udar mózgu, w sierpniu i listopadzie 2010 r. przebywał na leczeniu szpitalnym. Prowadzi gospodarstwo domowe z bezrobotną żoną, otrzymującą 890, 60 zł zasiłku w trakcie pierwszych 3 miesięcy, a następnie zasiłek w kwocie 699,30 zł. Nie posiada zaległości podatkowych czy kredytowych. Jego miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą ok. 287 zł miesięcznie, a w sezonie grzewczym wydaje na zakup opału 2489 zł. Jest właścicielem dwóch samochodów z 1993 i 1996 r. oraz nieruchomości. Prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne z otrzymywanej renty jest skuteczne. Nie korzysta on na stałe z pomocy opieki społecznej. W ocenie organu wnioskodawca nie wykazał w wystarczającym stopniu, iż spłata przedmiotowego zadłużenia pozbawiłby go i jego rodzinę środków do życia. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku stwierdził, iż spełnia warunki dla uzyskania umorzenia przedmiotowych należności ze względu na bardzo trudną sytuację rodzinną i majątkową. Wskazał na zły stan posiadanych pojazdów i nieruchomości, otrzymanej w spadku po teściach. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 23 marca 2011r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 3 lutego 2011 r., którą odmówiono umorzenia należności. Powtórnie badając sprawę organ oparł się na zebranym w toku postępowania przed organem I instancji materiale dowodowym, gdyż wnioskujący o umorzenie należności pomimo jego pouczenia w trybie art. 10 §1 kpa nie przedstawił żadnych nowych okoliczności czy dowodów na poparcie swojego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy stwierdził, iż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Obecnie skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, podnosząc argumenty dotyczące złego stanu zdrowia swojego i żony oraz bardzo trudnej sytuacji finansowej. Od dnia 19.04.2011 r. żona skarżącego zaprzestała pobierania zasiłku, gdyż stara się o ustalenie stałego prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (520 zł). Renta skarżącego od marca 2011 r. wynosi natomiast 915 zł brutto. W lutym i marcu 2011 r. skarżący starał się o pomoc finansową z opieki społecznej na zakup węgla opałowego. Do skargi załączono orzeczenie z dnia 30.03.2011 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności żony skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał bowiem, iż nie zachodzą w niej przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: – dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; – sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; – nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; – nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; – wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; – naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; – jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3 a). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, że nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V SA/Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I SA/Gd 874/08, lex nr 483118). Organ działa przy tym na zasadzie art. 7 kpa i zobowiązany jest do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, jednakże nie zwalnia to samej strony z wykazywania odpowiedniej inicjatywy dowodowej, szczególnie w zakresie okoliczności faktycznych działających na jej korzyść (mogących się przyczynić do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości). W omawianej sprawie dokonując kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ zadziałał prawidłowo. W toku postępowania przed organem I instancji ustalono, iż wnioskodawca został uznany orzeczeniem lekarza ZUS z 19.01.2009 r. za częściowo niezdolnego do pracy do dnia 31.01.2012 r., a orzeczeniem z dnia 27.01.2010 r. uznano go za osobę ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Otrzymuje rentę w kwocie 887,14 zł brutto miesięcznie (obecnie – 915 zł brutto), a od dnia 1.11.2009 r. dostaje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie. W 2005 r. przebył udar mózgu, w sierpniu i listopadzie 2010 r. przebywał na leczeniu szpitalnym. Prowadzi gospodarstwo domowe z bezrobotną żoną, która otrzymywała zasiłek w kwocie 699,30 zł, a aktualnie stara się o zasiłek pielęgnacyjny. Skarżący nie posiada zaległości podatkowych czy kredytowych. Jego miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą ok. 287 zł miesięcznie, a w sezonie grzewczym wydaje na zakup opału 2489 zł. Jest właścicielem dwóch samochodów z 1993 i 1996 r. oraz nieruchomości. Prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne z otrzymywanej renty jest skuteczne. Nie korzysta on na stałe z pomocy opieki społecznej. Organ zasadnie uznał w ocenie Sądu, iż skarżący nie wykazał przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Świadczy o tym fakt prowadzenia wobec niego skutecznej egzekucji z zajętego świadczenia rentowego. Ma on ponadto majątek ruchomy (2 pojazdy ) i nieruchomość – dom mieszkalny z gruntem. Skarżący nie wykazał ponadto w wystarczający sposób, iż w sprawie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), chociaż niewątpliwie jego sytuacja rodzinna czy majątkowa nie jest łatwa. Organ dokonał przy tym odpowiedniego zestawienia osiąganych przez skarżącego dochodów i stałych wydatków, co niezbędne jest dla precyzyjnego określenia stopnia jego płynności finansowej. Należy pamiętać, iż ZUS dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości . Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie należy brać pod uwagę i to, że organy administracyjne zasadnie przyjmują, ze istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 05.11.2007 r., V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23.10.2007 r., V SA/Wa 1368/07, lex nr 492274 ). Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż jego sytuacja zdrowotna, rodzinna i majątkowa wyczerpuje przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich trafnej oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. Z tego względu jego skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ).