III SA/Po 511/24

Dnia 5 marca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2025 roku sprawy ze skargi P. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 sierpnia 2024r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek za osoby zgłoszone do ubezpieczeń oddala skargę W dniu 3 listopada 2023 roku P. J. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W toku postępowania organ ustalił, że na koncie P. J. figurują także zaległe składki za osoby zgłoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych i w tej części wydał w dniu 29 maja 2024 roku na podstawie art. 61 a § 1 Kpa w zw. z art. 30, art. 83 b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odrębną decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 02/2005-11/2005,02/2018-07/2018,09/2018 oraz na ubezpieczenia zdrowotne za okres 07/2002,02/2005-11/2005,06/2016,02/2018-09/2018 za osoby zgłaszane do ubezpieczeń społecznych w części finansowanej przez ubezpieczonych. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych – do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s , na podstawie którego Zakład umarza należności z tytułu składek. Organ wyjaśnił, że w związku z treścią tego przepisu Zakład nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia tego rodzaju składek. Nie może bowiem badać przesłanek umorzenia określonych w art.28 u.s.u.s. P. J. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzucił organowi nie wskazanie kwot zadłużenia, nie rozważenie przesłanek umorzenia należności, nie wyjaśnienie kwestii przedawnienia, niewłaściwe i bezzasadne oparcie decyzji na treści art. 61 a § 1 Kpa . Decyzją z dnia 2 lipca 2024 roku o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu poparto stanowisko organu I instancji o tym, że na gruncie art. 30 ustawy o ubezpieczeniach społecznych w sprawie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami postępowanie nie może być wszczęte. Strona w dniu 25 lipca 2024 (data wpływu do organu 8 sierpnia 2023 roku) skorzystała z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, a po jej wpłynięciu do organu, ZUS decyzją z dnia 13 sierpnia 2024 roku wydaną na podst. art. 54 § 3 p.p.s.a uchylił decyzję z dnia 2 lipca 2024 roku [...] o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 29 maja 2024 roku o odmowie wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu wskazano, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art.24 § 1 pkt 5 Kpa, bowiem wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpatrywała ta sama osoba. Organ wskazał, że także do postępowania wywołanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zastosowanie ma zawarta w art.24 §1 pkt 5 Kpa instytucja wyłączenia pracownika od powtórnego brania udziału w sprawie. Natomiast zgodnie z art. 54 § 3 P.p.s.a – organ , którego działanie zaskarżono może w zakresie swej właściwości w terminie 30 dni od dnia jego otrzymania uwzględnić ją w całości. W przypadku uwzględnienia skargi organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Strona złożyła skargę na powyższą decyzję. W uzasadnieniu wskazała ,że zarówno autokontrolna decyzja z dnia 13 sierpnia 2024 roku o nr [...], jak i poprzedzającą ją decyzja z dnia 2 lipca 2024 roku , nr [...] wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, a ponadto organ wydając postanowienie z dnia 28 sierpnia 2024 roku o uzupełnieniu decyzji autokontrolnej sam sobie przeczy i podaje sprzeczne dane. Decyzją z dnia 13 sierpnia 2024 r. nr [...] ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 29 maja 2024 r. W uzasadnieniu organ wskazał ponownie, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r o systemie ubezpieczeń społecznych – do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s , na podstawie którego Zakład umarza należności z tytułu składek. Organ wyjaśnił, że w związku z treścią tego przepisu Zakład nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia tego rodzaju składek. Nie może bowiem badać przesłanek umorzenia określonych w art.28 u.s.u.s. Pismem z dnia 4 września 2024r. strona wniosła skargę na powyższą decyzję z dnia 13 sierpnia 2024 r. nr [...]. Zarzucono m. in. przedawnienie należności. Wniesiono o uchylenie decyzji. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 5 marca 2025 r. sygn. akt III SA/Po 510/24 umorzono postępowanie sądowe w sprawie ze skargi na decyzję z dnia 13 sierpnia 2024 r. nr [...], tj. decyzję autokontrolą uchylającą decyzję z dnia 2 lipca 2024 roku o nr [...] Sąd stwierdził w uzasadnieniu, że stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę. Skarżący jest dysponentem skargi, która inicjuje postępowanie sądowoadministracyjne, a Sąd jest związany oświadczeniem o cofnięciu skargi, o ile nie stwierdzi wystąpienia przesłanek negatywnych wskazanych w art. 60 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie stwierdził wystąpienia przesłanek czyniących cofnięcie skargi niedopuszczalnym. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a wydane postanowienie z dnia 28 sierpnia 2024 roku zostało wydane w terminie określonym w art.111 §1a Kpa i nie zostało zaskarżone. W ocenie Sądu oświadczenie pełnomocnika strony skarżącej nie zmierza do obejścia prawa i nie powoduje utrzymania w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności, w związku z czym uznać należy cofnięcie skargi za skuteczne. W dniu 12 lutego 2025 roku pełnomocnik skarżącego złożyła pismo w niniejszej sprawie tj. skargi na decyzję z dnia 13 sierpnia 2024 roku o nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie wszczęcia postępowania podnosząc, że z decyzji będącej przedmiotem skargi wynika ,że organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych , czyli zdaniem pełnomocnika dotyczyło ono nie tylko składek , ale wszystkich związanych z tymi składkami należnościami , jak odsetki za zwłokę , koszty egzekucyjne , koszty upomnień , czy dodatkową opłatą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie w dniu 3 listopada 2023 roku P. J. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W toku postępowania organ ustalił, że na koncie P. J. figurują także zaległe składki za osoby głoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Wobec tego w tej części organ wydał w dniu 29 maja 2024 roku odrębną decyzję o odmowie wszczęcia – na podstawie art. 61 a § 1 Kpa w zw. z art. 30, art. 83 b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - . postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 02/2005-11/2005,02/2018-07/2018,09/2018 oraz na ubezpieczenia zdrowotne za okres 07/2002,02/2005-11/2005,06/2016,02/2018-009/2018 za osoby zgłaszane do ubezpieczeń społecznych w części finansowanej przez ubezpieczonych. Wskazać należy w tym miejscu, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych – do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s , na podstawie którego Zakład umarza należności z tytułu składek. Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się" należy interpretować w sposób ścisły, czyli że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. (tak wyroki NSA: z 23.06.2020 r., I GSK 464/20, LEX nr 3033029; z 19.05.2017 r., II GSK 2277/15, LEX nr 2314934). Jak tłumaczy NSA w wyroku z 12.12.2019 r., I GSK 715/19, LEX nr 2774146, niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych należności z tytułu składek. Wyjątek od dopuszczalności umorzenia należności przewidziany w art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony i obejmuje wyłącznie umorzenie składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami. Wyjątki zaś muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne należności z tytułu składek (w rozumieniu art. 24 ust. 2 u.s.u.s., czyli odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata), choć także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 u.s.u.s.( komentarz do art. 30 u.s.u.s, A.Kamil.op.WKP 2025, Lex ) W ocenie Sądu organ prawidłowo wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, że w związku z treścią tego przepisu Zakład nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia tego rodzaju składek. Nie może bowiem badać przesłanek umorzenia określonych w art.28 u.s.u.s. Jest to pogląd ugruntowany w orzecznictwie sądowym. I tak : w wyroku NSA z 23 czerwca 2020 r. sygn.. akt I GSK 464/20 stwierdzono, że: "Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określa w punktach od 1 do 6 przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach, niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wszystkie wskazane wyżej regulacje nie mają jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Oznacza to, że nie można skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na koncie skarżącego, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. [ ... ] wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2277/15). W konsekwencji powyższego brak było także podstaw prawnych, aby w odniesieniu do składek na osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych organ badał, czy należności są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie była jedynie kwestia dopuszczalności prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia składek, o których mowa w art. 30 u.s.u.s. Rację ma natomiast pełnomocnik skarżącego ,że art. 30 u.s.u.s odnosi się wyłącznie do terminu "składki’, bez odniesienia do dodatkowych kosztów. Tym samym co już wynika z linii orzeczniczej sądów administracyjnych przyjąć należy, że zawarte w powołanym przepisie pojęcie "składki" nie może być utożsamiane z pojęciem "należności z tytułu składek", które jest pojęciem szerszym. Powyższe oznacza, że pozostałe należności z tytułu składek w części finansowanych przez zatrudnionych pracowników, poza samymi składkami, które jak już wcześniej wskazano finansują sami ubezpieczeni, mogą stanowić przedmiot postępowania administracyjnego dotyczącego ich umorzenia, odroczenia ich płatności, czy też rozłożenia na raty. Zasadność powyższego potwierdza także treść art. 24 ust. 9 u.s.u.s., zgodnie z którym odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne oraz dodatkowa opłata finansowane są w całości z własnych środków przez płatnika składek. Jednakże lektura rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie oraz w sprawie III SA PO 674/ 24 dot. odmowy umorzenia należności wskazuje ,że odsetki od składek objętych niniejszą decyzją były przedmiotem odrębnego rozpoznania w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek. Mianowicie w decyzji z dnia 13 sierpnia 2024 roku, o nr [...] , utrzymanej mocy decyzją dnia 9 października 2024 o nr [...] organ rozstrzygnął o składkach oraz odsetkach za zwlokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Okresy te pokrywają się z okresami wskazanymi w decyzji z dnia 29 maja 2024, [...] tj. decyzji dot. osób zgłaszanych do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Wynika to wprost z sentencji rozstrzygnięcia decyzji z dnia 13 sierpnia 2024 o nr [...] . W tym też postępowaniu badana była kwestia ich przedawnienia. Wbrew więc twierdzeniu pełnomocnika kwestia odsetek i innych należności nie została objęta decyzją o odmowie wszczęcia postępowania. W ocenie Sądu ZUS prawidłowo uznał więc, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania w zakresie wniosku skarżącego o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zasadnie zatem organ odmówił wszczęcia postępowania, powołując się na przepis art. 61 a § 1 Kpa. Skarga podlegała zatem oddaleniu jako bezzasadna o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.