III SA/Po 602/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędzia WSA Barbara Koś WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi K. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, III. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 21,- zł (dwadzieścia jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ M. Ławniczak /-/ T.M. Geremek /-/ B. Koś Zastępca Kierownika Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P., działając z upoważnienia Prezesa ZUS, decyzją z dnia 21 stycznia 2009 roku, adresowaną do K. P., odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 2575,54. Wydając decyzję w ramach tzw. uznania administracyjnego organ przyjął, iż opłacanie przez zobowiązaną powstałej zaległości w formie układu ratalnego nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, uznano też, iż zobowiązana nie przedłożyła żadnych dokumentów świadczących o fakcie pozostawania osobą chorą. Likwidacja działalności gospodarczej nie nastąpiła w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności. Zgodnie z pouczeniem K. P. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreśliła, iż choruje przewlekle, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ignoruje jej prawa i odmawia jej umorzenia zaległości. Zastrzegła, iż z uwagi na pobieranie już części jej emerytury nie będzie pobierała jej pozostałości, bowiem jest ona zbyt niska. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją wydaną w dniu 23 kwietnia 2009 roku, nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Podtrzymano w niej argumenty zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej, jednocześnie podkreślono, iż art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oparty jest na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności należy każdorazowo do Zakładu, który może, ale nie musi umorzyć zaległości. K. P. skorzystała z prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Wskazała, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych całkowicie pozbawił ją emerytury oraz środków do życia, uznała za pozbawione podstaw twierdzenia ZUS, że w pierwszej kolejności winna spłacać zaległości wobec ZUS, a potem inne pożyczki. Podkreśliła, iż egzekucje należności rozpoczęto zanim mogła wypowiedzieć się w sprawie. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu stanowiska powtórzono argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz podkreślono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych działał w zakresie uznania administracyjnego, dlatego nie miał obowiązku umorzyć zaległych należności nawet wówczas, gdyby dłużnik wykazał przesłanki warunkujące takie rozstrzygnięcie. Natomiast Prezes ZUS rozstrzygając sporną sprawę miał na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sądy Administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Natomiast w myśl art.1 §2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w §1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 p.p.s.a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach, 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględnił skargę, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych, bowiem uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została przez organ niewłaściwy, co skutkować musi stwierdzeniem jej nieważności. Przepis art. 83 ust. 4 Ustawy z dnia 13.10.1998 r. – O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2 nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 cyt. ustawy o s. u. s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007r., II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, iż sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s. u. s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz.164). W zaskarżonej decyzji z dnia 23 kwietnia 2009 roku jako organ wydający decyzję w nagłówku wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (odmiennie niż w decyzji z dnia 21 stycznia 2009 roku, gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych), także sformułowanie sentencji wskazuje na wydanie jej przez Prezesa ZUS. Także w odpowiedzi na skargę wyraźnie wskazano, że to Prezes ZUS wydał zaskarżoną decyzję, choć jako organ skarżony wskazano Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na powyższe, wobec faktu, iż decyzję wydał organ niewłaściwy, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, sąd stwierdził nieważność decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a, a o kosztach orzekł na podstawie art. 205 § 1 tejże ustawy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji. /-/M. Ławniczak /-/T. M. Geremek /-/B. Koś