III SA/Po 604/17

Dnia 14 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Sachajko po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...]od postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Po 604/17 w sprawie ze skargi [...]na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 22 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu dotacji do budżetu Miasta Kalisza postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 4.744,00 zł pełnomocnik [...] złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca (za pośrednictwem pełnomocnika) przedłożyła, wypełniony na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że [...]prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni posiada mieszkanie o powierzchni 148 m² (wartość szacunkowa 550.00,00 zł) – obciążone hipoteką oraz innymi zajęciami komorniczymi, a także kamienicę o powierzchni 1.100 m² (wartość szacunkowa 2.200.00,00 zł) – obciążone hipoteką [...] Banku na sumę ok. 2.000.000,00 zł, a także innymi zajęcia komorniczymi na sumę ok. 1.000.000,00 zł (ZUS, US i inne). [...] oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych i w gotówce, papierów wartościowych i innych praw majątkowych (udziałów, polis inwestycyjnych, jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych), a także żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000,00 zł. Wnioskodawczyni zadeklarowała, że uzyskuje miesięczny dochód w wysokości ok. 5000,00 zł, który w całości jest przeznaczany na spłatę zobowiązań wobec ZUS (realizowany układ ratalny). Jednocześnie w następujący sposób określiła zobowiązania i stałe wydatki: [...] Bank 10.000,00 zł; [...]Bank – 1.000,00 zł; Leasing – 4.600,00 zł (zaległość 17.000,00 zł); opłaty za media – ok. 350,00 zł; koszty leczenia – 700,00 zł W uzasadnieniu wniosku [...] powołała się na: niewielkie dochody, które w całości pokrywają realizowany układ ratalny ZUS; redukcję działalności o 80 % (w najbliższym czasie likwidacje firmy ze względu na zły stan zdrowia – leczenie psychiatryczne); spłatę zaległych rat (zmniejszenie wysokości rat przez [...] Bank ze względu na złą kondycję finansową firmy); zajęcie kont firmowych oraz prywatnych w wyniku egzekucji komorniczych; zajęcie i wpisy na hipoteki uniemożliwiające sprzedaż posiadanych nieruchomości. Na skutek wezwania do ujawnienia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni przedłożono zeznanie podatkowe [...] za 2016 rok, z którego wynika, że uzyskała przychód w wysokości 706.728,58 zł i poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości 663.581,49 zł, co przyniosło dochód w wysokości 43.147,09 zł. Jednocześnie przesłano zbiorcze podsumowanie komputerowej księgi przychodów i rozchodów za 2017 rok, z której wynika, że [...]w ramach [...] od stycznia do września 2017 roku uzyskała przychód w wysokości 390.961,58 zł i poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości 332.562,27 zł, co pozwoliło jej uzyskać dochód wysokości 58.399,31 zł. W piśmie procesowym z dnia 26 października 2017 roku pełnomocnik wnioskodawczyni wyjaśnił, że [...] posiada niewielkie oszczędności, które w całości przeznaczane są na spłatę bieżących zobowiązań. Oszczędności te nie wystarczają na pokrycie długów w całości, w związku z czym obecnie zalega ona z opłatami za mieszkanie (zaległości wynoszą ok. 5000 zł) oraz z płatnościami związanymi z opłatami rat kredytu zaciągniętego w Banku [...]. Ponadto wnioskodawczyni korzysta z karencji kredytowej w [...] Banku, z której reguluje swoje bieżące zobowiązania i wydatki. W opinii pełnomocnika wnioskodawczyni przedstawione okoliczności wskazują, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w pełni uzasadniony, gdyż wnioskodawczyni nie jest w stanie unieść kolejnych zobowiązań i opłat. Szczególnie, że jest skarżącą w pięciu postępowaniach sądowych, a biorąc pod uwagę jej sytuację finansową, nie była w stanie poczynić oszczędności niezbędnych do pokrycia wysokich opłat związanych z każdym z postępowań. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 listopada 2017 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2017 r. W uzasadnieniu wskazała, że Sąd nieprawidłowo i dowolnie ocenił okoliczności sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje : Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 w/w przepisu). Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 – dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie fakt, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 P.p.s.a., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni zadeklarowała, że uzyskuje miesięczne przychody w wysokości 5.000,00 zł, które w całości są przeznaczane na realizację układu ratalnego z ZUS, a dodatkowo jej zobowiązania i stałe wydatki wynoszą 16.650,00 zł. Ponadto wnioskodawczyni zadeklarowała, iż jest właścicielem nieruchomości o łącznej wartości szacunkowej ok. 2.750.000,00 zł. Majątek wnioskodawczyni, pozostaje jednak obciążony zobowiązaniami hipotecznymi na kwotę 3.000.000,00 zł. W ocenie Sądu nie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy słusznie wskazał, że zgromadzone w sprawie informacje dotyczące sytuacji finansowej wnioskodawczyni stanowią podstawę do przyjęcia, że nie ujawniła ona wszystkich posiadanych zasobów finansowych, z których mogą być pokryte koszty prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym. Mianowicie we wniosku o przyznanie prawa pomocy zadeklarowała, że ich nie posiada żadnych zasobów finansowych (oszczędności, papierów wartościowych itp.), podczas gdy pełnomocnik wnioskodawczyni oświadczył, że posiada ona oszczędności w niewielkiej wysokości, które nie wystarczają na pokrycie długów w całości. Sąd wskazuje, że precyzyjne oświadczenie wnioskodawczyni w kwestii wysokości posiadanych zasobów finansowych jest niezbędne do jednoznacznego ustalenia, czy spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd podziela stanowisko referendarze, że wnioskodawczyni nie wyjaśniła z jakich środków finansuje konieczne koszty bieżącego utrzymania, skoro jej całe dochody miesięczne są przeznaczane na spłatę zobowiązań wobec ZUS, ani z jakich środków prowadzi obsługę pozostałych zobowiązań jakie wskazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak takich wyjaśnień powoduje, że informacje przedstawione przez wnioskodawczynię nie pozwalają na przyjęcie, że spełnione zostały przesłanki przyznania wnioskodawczyni pomocy ze strony Skarbu Państwa. W odniesieniu do wskazanych przez skarżącą zobowiązań finansowych Sąd wskazuje, że samo posiadanie i realizacja zobowiązań cywilnoprawnych nie przesądza automatycznie o przyznaniu prawa pomocy. Sąd wskazuje, że wydatki publicznoprawne (np. koszty postępowania przed sądami administracyjnymi) mają pierwszeństwo przed wydatkami cywilnoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12). W ocenie Sądu wnioskodawczyni nie może być uznana za podmiot, który nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania. Szczególnie w okolicznościach niniejszej sprawy, gdy uzyskuje w sposób ciągły i nieprzerwany znaczne przychody z tytułu prowadzonej działalności edukacyjnej – w ramach prowadzonej [...]uzyskała w 2016 roku przychody w wysokości 706.728,58 zł, a w pierwszych trzech kwartałach 2017 roku uzyskała przychody w wysokości 390.961,58 zł. Wysokość przywołanych kwot wynikająca z przedłożonych dokumentów świadczy o tym, że wnioskodawczyni pozostaje każdego miesiąca w posiadaniu znacznych środków finansowych, którymi może dowolnie dysponować z uwzględnieniem ciążących na niej zobowiązań finansowych. Należy też pamiętać, że znaczny majątek (kamienica, mieszkanie) mimo, że już obciążony może stanowić dodatkowe źródło pokrycia kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, że nie można stwierdzić, że wnioskodawczyni nie jest w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw przed sądem. Przywołane powyżej okoliczności sprawy oraz zaprezentowane argumenty stanowią natomiast podstawę do przyjęcia, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Niezasadny pozostaje zatem jej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca do sprzeciwu nie dołączyła żadnych nowych dokumentów, uzasadniających konieczność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Argumentacja wskazana w sprzeciwie nie wskazuje na pojawienie się w sytuacji skarżącej nowych okoliczności. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 §1 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.