III SA/Po 619/09

Dnia 4 listopada 2009roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Barbara Koś ( spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi D. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 maja 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/W. Długaszewska /-/M. Lorych – Olszanowska /-/B. Koś W dniu 27 listopada 2007 r. D. N. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek wraz z odsetkami za zwłokę, powołując się na trudną sytuację osobistą i materialną. Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu 19 lutego 2008 r. decyzji nr [...] odmawiającej D. N. umorzenia następujących należności z tytułu składek: - składek na ubezpieczenia społeczne za okres 12/1994-12/1998 w łącznej kwocie [...] zł, w tym składek w kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie [...] zł, - składek na ubezpieczenia społeczne za okres 04/1999-07/2002 w łącznej kwocie [...] zł, w tym składek w kwocie [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie [...] zł, kosztów upomnienia w kwocie [...] zł, - składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/1999-07/2002 w łącznej kwocie [...] zł, w tym składek w kwocie [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie [...] zł, - składek na Fundusz Pracy za okres 04/1999-07/2002 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek w kwocie [...] zł i odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że D. N. prowadziła jednoosobowo działalność gospodarczą w okresach: od 18.08.1990 r. do 31.08.2001 r. oraz od 7.03.2002 r. do 1.04.2006 r. Od dnia 19.03.2002 r. zadłużenie za okres od 08/2002 do 02/2001 objęte jest postępowaniem egzekucyjnym w administracji prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. W pozostałym zakresie postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne i zostało umorzone. Organ ustalił, że aktualnie wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo, jest osobą bezrobotną, nie zarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Nie uzyskuje żadnych świadczeń pieniężnych. Jest osobą zamężną, posiada dziewięcioro dzieci, z których trzech studiujących synów pozostaje nadal na jej utrzymaniu. Jedynym źródłem dochodów pięcioosobowej rodziny wnioskodawczyni jest świadczenie rentowe jej męża – C. N. w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Od dnia 1 września 2007 r. z ww. renty dokonywane są przez Komornika Sądowego potrącenia w kwocie [...] zł miesięcznie na poczet spłaty zadłużenia z tytułu czynszu. Pozostała część świadczenia przekazywana C. N. wynosi [...] zł. Wnioskodawczyni według oświadczenia nie korzysta z pomocy społecznej. Miesięczne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego określiła następująco: czynsz za mieszkanie – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, gaz – [...] zł, przy czym wnioskodawczyni nie przedstawiła faktur i rachunków. Ponadto przedstawiła dokumentację medyczną dotyczącą leczenia syna Z. N., nie przedstawiając przy tym rachunków zakupu leków. Wnioskodawczyni nie przedłożyła także aktualnych zaświadczeń lekarskich dotyczących jej stanu zdrowia. D. N. zamieszkuje wraz z rodziną w mieszkaniu własnościowym o powierzchni [...] m2. W księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości została wpisana hipoteka na rzecz ZUS na zabezpieczenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Poza tym wnioskodawczyni nie posiada innych zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych. W oparciu o powyższe ustalenia odnośnie sytuacji osobistej i majątkowej D. N. organ stwierdził, że z uwagi na to, iż z majątku wnioskodawczyni prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne w administracji, brak jest w niniejszej sprawie podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w myśl art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Ponadto zdaniem organu opłacenie należności z tytułu składek nie pociągnęłoby zbyt ciężkich skutków dla wnioskodawczyni i jej rodziny, a zatem nie zachodzą również uzasadnione przypadki mogące być podstawą umorzenia należności z tytułu składek zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Strona złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, kwestionując stwierdzenie organu, że opłacenie zaległych należności przy uwzględnieniu uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków, nie pozbawi jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Następnie złożyła fakturę za energię elektryczną za miesiąc 03/2007 oraz zestawienie opłat na rzecz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej. Decyzją z dnia 28 marca 2008 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia 19 lutego 2008 r., wskazując iż w sprawie nie stwierdzono nowych okoliczności faktycznych, ani nie ujawniono nowych dowodów, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Zakładu z dnia 19 lutego 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 października 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1480/08 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z dnia 28 marca 2008 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że w dacie orzekania przez Zakład o odmowie umorzenia zadłużenia, część objętych decyzją należności uległa już przedawnieniu na podstawie art. 35 ust. 4 zd. 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 z późn. zm.) w zw. z art. 109 ustawy o s.u.s., wobec czego postępowanie w części dotyczącej przedawnionych należności winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe; prowadzenie postępowania i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w tym zakresie stanowi naruszenie art. 105 kpa. Ponadto Sąd uznał, że w uzasadnieniu decyzji II instancji zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącej, a więc związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jak również nie dokonano należytej analizy dochodów i wydatków pięcioosobowej rodziny skarżącej, co stanowi naruszenie art. art. 7, 8, 11, 77 § 1 i 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 25 maja 2009 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia 19 lutego 2008 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia następujących należności z tytułu składek: - składek na ubezpieczenia społeczne za okres 04/1999-07/2002 w łącznej kwocie [...] zł, w tym składek w kwocie [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie [...] zł, kosztów upomnienia w kwocie [...] zł, - składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/1999-07/2002 w łącznej kwocie [...] zł, w tym składek w kwocie [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie [...] zł, - składek na Fundusz Pracy za okres 04/1999-07/2002 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek w kwocie [...] zł i odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie [...] zł. Na podstawie materiału dowodowego sprawy, w tym szeregu dokumentów przedłożonych przez stronę organ odwoławczy ustalił, że wnioskodawczyni nadal jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnych środków pieniężnych. Jest osobą zamężną, posiada dziewięcioro dzieci, w tym z czworgiem z nich zamieszkuje. Źródłem dochodu rodziny jest świadczenie emerytalne męża wnioskodawczyni w aktualnej wysokości [...] zł brutto. Od dnia 1 grudnia 2008 r. zostały wycofane z tego świadczenia potrącenia na rzecz ZUS. Aktualna wysokość świadczenia wypłacanego mężowi wnioskodawczyni wynosi [...] zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy społecznej i nie otrzymuje świadczeń rodzinnych ani alimentacyjnych. Wnioskodawczyni przedłożyła rachunki i faktury dotyczące opłat za energię elektryczną oraz zawiadomienie o zmianie opłat za użytkowanie lokalu mieszkalnego – od 1 stycznia 2009 r. [...] zł miesięcznie, a także faktury zakupu leków na kwotę [...] zł. Wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z rodziną w mieszkaniu własnościowym o powierzchni [...] m2, stanowiącym ustawową wspólność małżonków. Zaległość z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 01/1996 do 12/1998 została zabezpieczona wpisem hipoteki na rzecz ZUS. Ponadto wnioskodawczyni nie posiada innych zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych. Na podstawie powyższych ustaleń organ odwoławczy stwierdził, że skoro z majątku wnioskodawczyni może być prowadzone postępowanie egzekucyjne w administracji lub egzekucja sądowa, brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w świetle art. 28 ust. 1-3 ustawy o s.u.s. Jednocześnie – zdaniem organu, nie zachodzą w niniejszej sprawie uzasadnione przypadki umorzenia należności z tytułu składek zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdyż w ocenie Prezesa ZUS opłacenie przez wnioskodawczynię należności z tytułu składek nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ podkreślił przy tym, iż aktualna sytuacja finansowa i rodzinna wnioskodawczyni uległa poprawie, biorąc pod uwagę, że ze świadczenia emerytalnego męża wnioskodawczyni nie są już dokonywane potrącenia komornicze na poczet spłaty zadłużenia z tytułu czynszu, a każde z zamieszkujących z wnioskodawczynią dzieci posiada źródło dochodu. Ponadto organ wskazał, że w mieszkaniu wnioskodawczyni zameldowane są także pozostałe pełnoletnie dzieci, które faktycznie z nią nie zamieszkują i prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, w związku z czym Prezes ZUS uznał, że opłaty za użytkowanie lokalu mieszkalnego zostały zawyżone, a przy uwzględnieniu tylko osób faktycznie tam zamieszkujących mogłyby ulec zmniejszeniu. W skardze na powyższą decyzję strona zakwestionowała stwierdzenie organu, że opłacenie przez nią składek nie spowodowałoby dla niej zbyt ciężkich skutków. Skarżąca wskazała, że jej zadłużenie z tytułu czynszu wynosi [...] zł, a zaprzestanie egzekucji wynika z uwzględnienia przez Spółdzielnię Mieszkaniową trudnej sytuacji materialnej skarżącej. Ponadto podała, że córka U. otrzymała jedynie jednorazowe stypendium z Urzędu Pracy za uczestnictwo w kursie, syn J. jest studentem Politechniki [...] i nie pobiera żadnego stypendium, a synowi Z. pobory nie wystarczają na opłacenie studiów i koszty przejazdów do Kliniki w P. związane z odczulaniem. Skarżąca wskazała także na pogorszenie się jej stanu zdrowia i brak możliwości pokrycia koniecznych kosztów leczenia. Poza tym wyjaśniła, że koszt czynszu wynikający z uwzględnienia dzieci niezamieszkujących ze skarżącą wynosił [...] zł, a aktualnie skarżąca zawnioskowała w Spółdzielni o obniżenie czynszu w tym zakresie. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w tak określonych granicach, sąd uwzględnił skargę z powodu naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji, bowiem wydał ją niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu ( por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164 ). W zaskarżonej decyzji z dnia 25 maja 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( odmiennie niż w decyzji z dnia 19 lutego 2008 r., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych ), wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec czego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku zgodnie z art. 152 p.p.s.a. /-/ W. Długaszewska /-/ M. Lorych – Olszanowska /-/ B. Koś