III SA/Po 652/09

Dnia 21 stycznia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś ( spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/Sz. Widłak /-/B. Koś /-/M. Kosewska Decyzją z dnia 26 lutego 2008 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. W. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł, w tym - składek na ubezpieczenia społeczne za okres 05/1998-12/1998 w kwocie [...] zł, - składek na Fundusz Pracy za okres 05/1998-12/1998 w kwocie [...] zł, - odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 22.12.2007 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż na skutek wniosku J. W. z dnia 22.12.2007 r. o umorzenie ww. należności Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, w którym ustalił, że J. W. w okresie od 01.10.1992 r. do 01.08.1999 r. był zarejestrowany w ewidencji działalności gospodarczej. Wnioskodawca jest żonaty, przy czym od 1998 r. pozostaje w faktycznej separacji. Dzieci wnioskodawcy w wieku 27 lat i 24 lata nie pozostają na jego utrzymaniu. Żona wnioskodawcy pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] zł brutto. Wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto, z którego Komornik Sądowy Rewiru III w K. dokonuje potrąceń w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca nie korzysta z żadnych form pomocy z opieki społecznej. Jest współwłaścicielem domu jednorodzinnego, wpisanego do księgi wieczystej nr [...], na której to nieruchomości Zakład posiada zabezpieczenie hipoteczne. Wnioskodawca jest właścicielem dwóch samochodów osobowych marki Fiat 126 P 650, rok produkcji 1987 i Volkswagen Golf 1.6 KAT, rok produkcji 1996. Wnioskodawca choruje na kardiomiopatię rozstrzeniową niedokrwienną, niewydolność krążenia i niedomykalność zastawek. Posiada zaległości podatkowe wobec I Urzędu Skarbowego w K. w wysokości [...] zł z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc maj i czerwiec 1999 r. wraz z należnymi odsetkami od tej kwoty. W odniesieniu do należności składkowych toczy się skuteczne postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego Rewiru III w K. Następnie Zakład wskazał, iż zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach wymienionych w tym przepisie. Uwzględniając jednak wyżej poczynione ustalenia w zakresie sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, organ nie stwierdził przesłanki całkowitej nieściągalności w niniejszej sprawie, gdyż wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe, a jego żona – zasiłek dla bezrobotnych, wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości, na której Zakład posiada zabezpieczenie hipoteczne, a także właścicielem dwóch samochodów osobowych, nie korzysta z pomocy społecznej, a należności składkowe są objęte skutecznym postępowaniem egzekucyjnym. Ponadto organ wskazał, że w myśl art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Powyższe przypadki szczegółowo określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W myśl § 3 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla osoby zobowiązanej i jej rodziny. W przedmiotowej sprawie organ stwierdził jednak, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. W szczególności zdaniem organu fakt choroby wnioskodawcy nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 25 kwietnia 2008 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podtrzymując ustalenia faktyczne i rozważania prawne zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponadto, analizując sytuację zdrowotną wnioskodawcy, stwierdził, że nie wykazał on konkretnych kwot, jakie przeznacza na zakup lekarstw, a złożone w sprawie wyjaśnienia i dokumenty nie wniosły nic istotnego do sprawy, co mogłoby mieć wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 9 października 2008 r. (sygn. akt V SA/Wa 1641/08) uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 kwietnia 2008 r. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 19 czerwca 2009 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie wskazał, iż wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe w kwocie [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. W odniesieniu do należności składkowych toczy się skuteczne postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego Rewiru III w K.; ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca pozostaje w faktycznej separacji z żoną, z którą jednak zamieszkuje, a która otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł. Wnioskodawca posiada dwoje dorosłych dzieci, które prowadzą samodzielne gospodarstwa domowe. Wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości o powierzchni [...] m2 wraz z budynkiem mieszkalnym, na której to nieruchomości Zakład posiada zabezpieczenie hipoteczne. Wnioskodawca jest także właścicielem samochodu marki Volkswagen Golf 1.6 KAT, rok prod. 1996. Miesięczne koszty utrzymania wnioskodawcy wynoszą – według oświadczenia ok. [...] zł plus koszty opału na zimę – ok. [...] zł oraz koszty leczenia – ok. [...] zł, przy czym wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów leczenia. Wnioskodawca posiada zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za okres maj – czerwiec 1999 r. na łączną kwotę [...] zł plus należne odsetki. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia w zakresie sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, Prezes ZUS nie stwierdził w niniejszej sprawie całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. Ponadto organ odwoławczy podał, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej w świetle art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ podkreślił przy tym, że pomimo dość trudnej sytuacji finansowej, wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej i nie udowodnił, że nawet minimalne ratalne regulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego i członków jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem organu wnioskodawca jest w stanie ponieść ciężar spłaty stosunkowo niewielkiego zadłużenia składkowego w drodze udzielonej ulgi na zasadach dostosowanych do uzyskiwanych dochodów. W skardze na powyższą decyzję strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając: - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż skarżący nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej i nie przedstawił dowodu potwierdzającego koszty leczenia, podczas gdy w rzeczywistości skarżący korzystał z pomocy społecznej oraz załączał w postępowaniu administracyjnym dowody w zakresie ponoszonych kosztów leczenia, - naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, - naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. polegające na przyjęciu, że opłacenie należności nie powoduje zbyt ciężkich skutków dla skarżącego. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż fakt, że korzystał z pomocy społecznej - w postaci przyznania środków finansowych na zakup opału wynika z załączonej decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 25.11.2008 r. oraz oświadczenia z dnia 15.06.2009 r. złożonego przed wydaniem decyzji. Natomiast koszty leczenia wynikają z załączonych rachunków (faktur) oraz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i źródłach dochodu. Ponadto zarzucił, iż w zakresie sytuacji majątkowej i osobistej organ nie uwzględnił wielkości stałych obciążeń, kosztów leczenia oraz faktycznej separacji i przewlekłej choroby skarżącego i nie rozważył tych okoliczności z punktu widzenia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ponadto podniósł, że kompetencje Prezesa ZUS jako organu właściwego w zakresie umarzania należności z tytułu składek wynikają z przepisów rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w tak określonych granicach, sąd uwzględnił skargę z powodu naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji, bowiem wydał ją niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu ( por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Powyższe znajduje potwierdzenie w treści art. 83 ust. 6 i 7 ustawy o s.u.s., z którego wyraźnie wynika, że kompetencje do rozpatrzenia "odwołania", czyli wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznano Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezesowi tego Zakładu. Stąd też nie można podzielić w tym zakresie stanowiska organu wyrażonego w odpowiedzi na skargę. Powołane w niej rozporządzenie Prezydenta RP w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa ZUS oraz Prezesa KRUS jest istotne w kwestii właściwości miejscowej wojewódzkich sądów administracyjnych w sprawach w nim wymienionych. Natomiast właściwość rzeczowa organów administracji publicznej w zakresie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – jak wykazano powyżej, została unormowana w ustawie o s.u.s. i tejże regulacji ustawowej nie mogą podważać sformułowania zawarte w rozporządzeniu, a więc akcie podustawowym, tym bardziej że zostało ono wydane w innej materii. Odrębną zaś kwestią jest, że Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164 ). W zaskarżonej decyzji z dnia 19 czerwca 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( odmiennie niż w decyzji z dnia 26 lutego 2008 r., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych ), wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec czego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku zgodnie z art. 152 p.p.s.a. /-/ S. Widłak /-/ B. Koś /-/ M. Kosewska