III SA/Po 653/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska (spr.) Sędzia WSA Walentyna Długaszewska WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi D.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ Sz. Widłak /-/ M. Lorych-Olszanowska /-/ W. Długaszewska W dniu 7 grudnia 2007 r. D.W. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek, gdyż z uwagi na brak zleceń i dużą konkurencję z dniem 1 stycznia 2006 r. zlikwidował działalność gospodarczą, a jego żona od 31 grudnia 2005 r. pozostaje bez pracy. W kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek wnioskodawca wskazał, że prowadził działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej z I.W. do dnia 19 stycznia 2006 roku. Wskazał też, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego i mieszka wraz z zoną dwójka dzieci w mieszkaniu użyczonym przez rodziców. Swoje dochody z prac dorywczych określił na kwotę 900 zł miesięcznie, natomiast wydatki - na kwotę 376,30 zł, w tym za gaz, prąd, wodę, telefon i opał oraz wywóz śmieci. Podał, że jest współwłaścicielem samochodu osobowego Fiat Regata z 1987 r. i posiada zadłużenie w podatku w kwocie 2618,70 zł, które będzie spłacał poborcy skarbowemu. Ponadto posiada zaległości w bieżących opłatach za wywóz śmieci, telewizję kablową, korzystanie z usług Tele-2. Decyzją z 15 lutego 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 42.211,33 zł, w tym na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że nie znalazł podstaw do umorzenia zadłużenia ani w oparciu o art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ani przesłanki wynikające z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Należności z tytułu składek objęte są postępowaniem egzekucyjnym Naczelnika Urzędu Skarbowego w O.W., a organ rentowy zaznaczył, iż wnioskodawca nie wykazał okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Jednocześnie nie udowodnił, że nawet minimalne ratalne regulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby go oraz członków jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. We wniosku z dnia 1 marca 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zainteresowany podtrzymał swoje żądanie umorzenia zadłużenia ze względu na trudną sytuację majątkową. Wskazał również, że składki za rok 1999 oraz od stycznia do lipca 2000 r. uległy przedawnieniu po 5 latach. Decyzją z [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] r. Organ stwierdził, iż rozstrzygnięcie wydane w I instancji było zasadne oraz zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, a przedstawiony w decyzji przez organ I instancji stan faktyczny i prawny nie uległ zmianie. W złożonym odwołaniu strona nie wniosła żadnych nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na decyzję Prezesa ZUS w przedmiocie umorzenia zaległych składek i pozwoliłyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Analizując sprawę w kontekście przesłanek z ust. 3 i ust. 3a art. 28 ww. ustawy, organ przywołał te same okoliczności co w decyzji wydanej w I instancji. Wskazał, że aktualnie wnioskodawca pracuje dorywczo, nie korzysta z pomocy społecznej, jest współwłaścicielem samochodu, a należności objęte są postępowaniem egzekucyjnym. Wskazał też, że ocena stanu faktycznego daje podstawy do twierdzenia, że spłata należności nie pociągnie za sobą zbyt ciężkich skutków dla osoby zobowiązanej i jej rodziny. Wnioskodawca nie udowodnił bowiem w sposób przekonywujący okoliczności, które przemawiają za umorzeniem należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, D. W. podniósł, że w postępowaniu administracyjnym uzasadnił, iż opłacenie należności składkowych pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż ze względu na stan zdrowia nie pracuje i nie osiąga dochodów. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2008 roku, sygn. akt V SA/Wa 1591/08 uchylono decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nr [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ rentowy nie uwzględnił wszystkich istotnych okoliczności oraz zgromadzonych dowodów, nie przedstawił pełnej i spójnej analizy stanu faktycznego w świetle § 3 ust. 1 przytoczonego rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. , ograniczając się do ogólnikowych stwierdzeń, bez jakiegokolwiek ich uzasadnienia poprzez nawiązanie do okoliczności wynikających z akt oraz materiału dowodowego. W konsekwencji nie wyjaśnił czym kierował się przyjmując, iż nie występuje sytuacja, w której opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Nie ustalono tym samym możliwości płatniczych wnioskodawcy, a w efekcie nie ustalono, czy zapłata należności z tytułu składek w kwocie ponad 42.000 zł nie doprowadzi do pozbawienia jego rodziny środków do życia. Z uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynikało także, aby organ w sposób kompleksowy i zgodny z zasadami postępowania dowodowego rozważył wszystkie okoliczności i dowody występujące w sprawie mogące mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, i by wyciągnął następnie na tej podstawie prawidłowe wnioski kierując się przy tym przesłankami wynikającymi z przepisów prawa materialnego. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998r.Nr 137 poz.887 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 06.1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98 poz.1071 ze zm.) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję ZUS Oddział w O.W. z dnia [...], nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetki za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł . W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ zbadał aktualną sytuację skarżącego i ustalił, że pozostaje bez pracy, nie figuruje w ewidencji PUP jako osoba bezrobotna i pracuje dorywczo zarabiając około 900 zł miesięcznie. Jego małżonka pracuje od 01 lutego 2008r w [...] za wynagrodzeniem w wysokości około 2.400 zł brutto. Skarżący ma dwójkę dorosłych dzieci 20 – letniego K. i 19 – letniej M.. Rodzina skarżącego mieszka w domu będącym własnością rodziców – lokal o pow. 75 m2. Koszty utrzymania gospodarstwa domowego tej rodziny wynoszą około 1.215 zł miesięcznie, a koszty opału na zimę około 1.000,00 zł. Skarżący jest właścicielem samochodu osobowego marki Fiat Fregata rocznik 1987r. Choruje na zwyrodnienie kręgosłupa i barku. Koszty leczenia oszacował na około 150 zł miesięcznie, ale nie przedstawił w tym zakresie rachunków. Skarżący spłaca należności składkowe w systemie ratalnym na podstawie umowy nr [...] z dnia [...] (rata wynosi 150 zł miesięcznie). Posiada zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego w O.W. w wysokości 2.468, 70 zł, a jego małżonka posiada zobowiązania wobec banku w wysokości 8.000 zł. Po analizie zebranych w sprawie dokumentów organ uznał, że nie wynika z nich, aby zachodziły szczególnie uzasadnione okoliczności określone w art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozwalające na umorzenie należności. Stwierdził również, że nie zachodzą wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku przesłanki umorzenia należności z powodu całkowitej nieściągalności składek, co nie było w sprawie kwestionowane. Prezes ZUS uznał, że skarżący jest w stanie w formie ratalnej regulować zaległości z tytułu składek i nie pozbawi go to środków na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu D. W. podniósł, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia i uzasadnia to sytuacja finansową, w jakiej znajduje się jego rodzina. Ponadto przedłożył dokumenty stwierdzające, iż choruje i ma z tego powodu problemy z podjęciem pracy. Rodzina skarżącego pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony. Spłacenie należności za okres zwieszenia działalności gospodarczej pozbawiłoby jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych na poziomie minimum socjalnego. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty przedstawione w uzasadnieniu swej decyzji. Jednocześnie zaznaczył, że nie zgadza się z przyjętą przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wykładnią przepisów art. 83 ust. 4 ustawy systemowej w zakresie kompetencji Prezesa ZUS, która pozostaje w sprzeczności z innymi powszechnie obwiązującymi przepisami prawa. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania do rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 – 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowią, że Prezes ZUS ma kompetencje w zakresie umarzania należności z tytułu składek. Inna wykładnia cytowanego przepisu prowadzi natomiast do zakwestionowania istnienia powyższego uregulowania, co w świetle przyjętego orzecznictwa jest niedopuszczalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądowa kontrola zaskarżonych decyzji sprawowana jest w oparciu o kryteria zgodności z prawem, a według art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w powyżej określonych granicach należało uznać, ze skarga okazała się uzasadniona, tyle, że nie z powodów w niej wskazanych. Sąd uwzględnił bowiem skargę z powodu naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem została ona wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego. Skład orzekający w przedmiotowej sprawie podziela pogląd utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a mianowicie, że organem wydającym decyzje w trybie wskazanym w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu (zobacz wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2009r., sygn. akt II GSK 691/08, wyrok NSA z dnia 29 maja 2007r., sygn. akt II GSK 340/06). Ze zwrotu " stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" wynika jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować powyższy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organem właściwym do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku jest natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie rozpatrywana przez ten sam organ, czyli Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu, znajduje to potwierdzenie w treści przepisów art. 83 ust. 6 i 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Prezes Zakładu podpisuje zaś wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzje, ponieważ zgodnie z art. 73 ust. 1 powołanej ustawy reprezentuje Zakład na zewnątrz. W zaskarżonej decyzji, jako organ, który wydał decyzję został wskazany Prezes Zakładu Ubezpieczeń. Organem wydającym decyzję z dnia [...] był natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych. To, że Prezes Zakładu wydał decyzję, od której wniesiono skargę wynika nie tylko z nagłówka tej decyzji. W uzasadnieniu decyzji i w odpowiedzi organu na skargę również wyraźnie jest mowa o decyzji wydanej przez "Prezesa" ZUS. Wobec powyższego decyzja ta została wydana przez organ niewłaściwy, co stanowi, wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt. 1 kpa. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS (pkt. 1 wyroku). O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd postanowił zaś w oparciu o art. 152 cytowanej ustawy (pkt. 2 orzeczenia). /-/ S. Widłak /-/ M. Lorych – Olszanowska /-/ W. Długaszewska