III SA/Po 72/15

Dnia 10 marca 2015 roku Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego i adwokata w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiąc marzec 2009 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł, skarżący – A. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego i adwokata. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku ruchomego i ruchomego, ani żadnych oszczędności. Natomiast w 2014 roku uzyskał dochody w wysokości [...] zł i na potwierdzenie przesłał kserokopię zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty). Z przedstawionego dokumentu dodatkowo wynika, że wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości [...] zł i poniósł koszty jego uzyskania w wysokości [...] zł, a w trakcie roku podatkowego uiścił zaliczki na podatek dochodowy w I kwartale w wysokości [...] zł, w II kwartale w wysokości [...] zł, a w III kwartale w wysokości [...] zł. Z przesłanych w ramach uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT – 7 za 2014 roku wynika, że wnioskodawca odprowadził podatki od następujących podstaw opodatkowania (styczeń 2014 r. – [...] zł, luty 2014 r. – [...] zł, marzec 2014 r. – [...] zł, kwiecień 2014 r. – [...] zł, maj 2014 r. – [...] zł, czerwiec 2014 r. – [...] zł, lipiec 2014 r. – [...] zł, sierpień 2014 r. – [...] zł, wrzesień 2014 r. – [...] zł, październik 2014 r. – [...] zł, listopad 2014 r. – [...] zł, grudzień 2014 r. – [...] zł). Z przedłożonego rachunku zysków i strat, sporządzonego na dzień 31 grudnia 2014 roku dla firmy A., wynika, że z tego tytułu wnioskodawca uzyskał przychody w wysokości [...] zł i poniósł stratę w wysokości [...] zł. Wnioskodawca przesłał również wyciągi z posiadanego rachunku bankowego za okres od 13 października 2014 roku do 12 stycznia 2015 roku, które potwierdzają obrót znacznymi kwotami środków finansowych (jednorazowe przelewy przychodzące i wychodzące dotyczą kwot kilkudziesięciu tysięcy złotych). W ramach uzupełnienia wniosku A. W. oświadczył również, że nie posiada żadnych udziałów w firmie spółka A. Jednocześnie określił w następujący sposób swoje wydatki miesięczne: wynajem mieszkania – [...] zł, opłaty za wodę prąd, ścieki, ścieki – [...] zł, zakup leków – [...] zł. Jako źródła finansowania wydatków wnioskodawca podał wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości [...] zł miesięcznie oraz dochód z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 13 marca 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", zgodnie z którą strona postępowania ponosi związane ze swym udziałem w sprawie – koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w myśl art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. Zawarte w powyższym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy (por. J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy, potwierdzającej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Dofinansowania z budżetu państwa (prawo pomocy) może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6.10.2004 r., sygn. akt GZ 61/04 postanowienie NSA z 6.10.2004 r., sygn. akt GZ 64/04; postanowienie NSA z 6.10.2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8; postanowienie WSA w Łodzi z 05.02.2015 r., sygn. akt I SA/Łd 1224/14). Postanowienie WSA w Warszawie z 03.02.2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 2495/14). W niniejszej sprawie wnioskodawca wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego i adwokata, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze zgromadzonych w sprawie informacji wynika, że wnioskodawca uzyskuje dochód ze stosunku pracy w wysokości ok. [...] zł oraz dochód z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Wnioskodawca prowadzi jednak działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, o czym świadczą przedłożone zeznania oraz deklaracje podatkowe i wynikające z nich wielkości obrotów. Według zeznania podatkowego 2014 r. wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości ponad [...] mln zł i poniósł wysokie koszty uzyskania przychodu w wysokości. [...] mln złotych. Według rachunku zysków i strat wnioskodawca poniósł stratę operacyjną w wysokości [...] zł. Przy uwzględnieniu wysokości osiągniętego przychodu, wykazana za 2014 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej strata operacyjna (według rachunku zysków i strat), czy też niewielki dochód (według przedłożonego zeznania podatkowego) nie prowadzą do oceny, iż wnioskodawca zasługuje na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Szczególnie, że istnieje różnica pomiędzy dochodem podatkowym, a faktycznym dochodem z działalności gospodarczej pozostającym do dyspozycji podatnika. Natomiast koszty uzyskania przychodu powiększane są np. przez odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nieuprawnione pozostaje zatem pomijanie całkowicie wielkości obrotów/przychodów i dokonywanie oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wyłącznie poprzez pryzmat dochodu ustalonego na użytek podatku dochodowego (por. postanowienie NSA z 30.01.2015 r., sygn. akt I FZ 11/15). Wprawdzie ze złożonego do akt sprawy zestawienia zysków i strat wynika, że wnioskodawca poniósł stratę, ale należy podzielić występujący w orzecznictwie pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami, a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 17.10.2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, a także wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie, należy przyjąć, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Przeciwnie, przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja finansowa nie pozwala przyjąć, iż zdobycie przez niego środków finansowych na pokrycie opłat w postępowaniu sądowym, jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe w niniejszej sprawie. Wykazywana strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie może być uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą przyznanie takiej pomocy, ponieważ nie przesądza jednoznacznie o utracie płynności finansowej przez wnioskodawcę i jego braku możliwości regulowania ciążących na stronie zobowiązań, zwłaszcza w sytuacji kontynuowania przez podmiot prowadzenia działalności gospodarczej. Przedstawione w sprawie okoliczności przeczą twierdzeniom o trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej jakąkolwiek partycypację w kosztach procesu przez wnioskodawcę. Reasumując nie można uznać, że wnioskodawca wykazał, iż spełnia warunki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Przy łącznej wysokości przychodów wnioskodawcy, wielokrotnie przewyższających należne w sprawie koszty sądowe, należy uznać, że jest on w stanie wygospodarować środki na zabezpieczanie kosztów postępowania. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji.