III SA/Po 729/17

Dnia 30 października 2017 roku Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 30 października 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek postanawia odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. J. zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 października 2017 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, poprzez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na załączonym do wezwania urzędowym formularzu PPF. Wezwanie zostało osobiście odebrane przez skarżącej w dniu 9 października 2017 r. (k. 11 akt sąd.). Pismem z dnia 16 października 2017 roku (nadanym w urzędzie pocztowym dnia 19 października 2017 roku) skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF i zaznaczyła, że nie mogła dochować terminu zakreślonego w wezwaniu z powodu choroby. Jednocześnie przesłała wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z aktualnym brzmieniem przepisu art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. t.j. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", wprowadzonego nowelą z 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy. Oznacza to, że wprowadzono zasadę właściwości orzekania referendarzy sądowych w sprawach z zakresu prawa pomocy i ograniczenie właściwości sądu w tych sprawach do szczególnie uzasadnionych przypadków (art. 258 §4 P.p.s.a.). W tym stanie rzeczy ogół spraw wpisujących się w problematykę prawa pomocy został przekazany do właściwości referendarza sądowego. Przyjęcie tej konstrukcji ustawowej powoduje, że rozstrzygnięcie wszelkich kwestii proceduralnych wiążących się z postępowaniem w sprawach prawa pomocy, co do zasady, należy do referendarza sądowego. W rezultacie rozpoznanie wniosku strony o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego wniosku o prawo pomocy należy do kategorii czynności o jakich mowa w art. 258 § 1 P.p.s.a., gdyż stanowi czynność w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy, które wykonują referendarze sądowi. W tym przypadku odpowiednie zastosowanie znajdują zatem przepisy dotyczące sądu w kwestii przywrócenia terminu do dokonania czynności (art. 167 a §1 P.p.s.a.). Przechodząc do oceny zasadności wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, stosownie do treści art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 86 § 2 P.p.s.a. przywrócenie terminu nie jest jednak dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Z kolei w myśl art. 88 P.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Mając na względzie powyższe regulacje, wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niedopuszczalny, albowiem uchybienie terminowi, o którego przywrócenie skarżąca wnosi, nie powoduje dla niej ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2009 roku, sygn. akt II FZ 421/09). Wyjaśnienia wymaga, iż przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zakreślają żadnych terminów, które zawężałyby okres, w jakim strona może wystąpić z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tym kontekście wskazać należy, że zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zatem strona ma możliwość złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w każdym momencie postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto, przepisy powoływanej ustawy nie zakazują występowania z takim wnioskiem wielokrotnie. Jedyną sytuacją, kiedy złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego doznaje ograniczenia, jest sytuacja, w której wniosek taki złożony jest po bezskutecznym upływie terminu wyznaczonego w wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W takim wypadku pozostaje on bez wpływu na wezwanie do jego uiszczenia (por. postanowienie NSA z dnia 28 maja 2010 r., o sygn. akt II FSK 1003/10). Taka sytuacja jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi, gdyż wniosek o przyznanie prawa pomocy został zawarty w skardze. W niniejszej sprawie A. J. wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, co oznacza, że z mocy ustawy pozostaje zwolniona z obowiązku poniesienia kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. e P.p.s.a.). Nie ma bowiem obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe postępowanie w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z powyższego wynika, że na skarżącej nie ciąży obowiązek uiszczenia jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Natomiast wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu może być złożony w każdym czasie, na każdym etapie postępowania sądowego. W obecnym stanie sprawy – przed zakończeniem postępowania przed sądem I instancji – nie zachodzi konieczność ustanowienia pełnomocnika z urzędu, gdyż tzw. "przymus adwokacko-radcowski" obowiązuje dopiero na etapie skargi kasacyjnej. A. J. może zatem ponowić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu w dalszym toku postępowania. W tym stanie rzeczy uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o prawo pomocy nie powoduje dla niej żadnych ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Reasumując wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o prawo pomocy jest niedopuszczalny, co skutkuje jego odrzuceniem. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 258 § 1 P.p.s.a. i art. 88 P.p.s.a w zw. z art. 86 § 2 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.