III SA/Po 772/16

Dnia 2 marca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędziowie WSA Katarzyna Nikodem WSA Karol Pawlicki Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi A. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] maja 2016r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych w P., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, określanej dalej także jako "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121, określanej dalej także jako "u.s.u.s.") po rozpatrzeniu wniosku A. F. (określanego dalej jako "skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] października 2015 r. (nr [...]) umarzającą postępowanie, uchylił w całości zaskarżoną decyzję i ponownie umorzył postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych, niebędących płatnikami składek. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] listopada 2010 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. (określanego także jako "ZUS" lub "Zakład") wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. ZUS odmówił umorzenia należności. Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2013 r. (sygn. akt III SA/Po 625/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] marca 2011 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2011 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], ponownie odmówiono skarżącemu umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Wyrokiem z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt III SA/Po 498/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję organu z dnia [...] marca 2014 r. wraz z poprzedzającą ją decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ nie wykonał nałożonego obowiązku wszechstronnego rozpatrzenia wszystkich okoliczności sprawy. Przeprowadzona przez organ ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego musi więc być uznana za dowolną, a przez to nie mogła ona doprowadzić do prawidłowych ustaleń faktycznych i w dalszej kolejności stać się podstawą prawidłowej subsumcji pod analizowaną normę prawną. Tak przeprowadzone postępowanie nie daje odpowiedzi na pytanie, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości Sygn. akt III SA/Po 772/16 zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz oceny możliwości ich zaspokojenia w przypadku, gdyby doszło do opłacenia należności z tytułu składek. Nieprzeprowadzenie gruntownej analizy materiału dowodowego wskazuje na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym wniosek o niespełnieniu przesłanki opisanej w § 3 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., uznać należy za przedwczesny. W związku z uprawomocnieniem się ww. wyroku ZUS przystąpił ponownie do rozpoznania wniosku o umorzenie należności. Organ wskazał, że zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikiem składek za okres od 03.2001 r. do 04.2001 r., od 06.2001 r. do 09.2001 r" 03.2003 r., 02.2005 r. i 07.2005 r. na ubezpieczenie zdrowotne nie podlega umorzeniu z uwagi na przepis art. 30 u.s.u.s. Organ wskazał również, że przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie znajduje zastosowania w odniesieniu do zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej należności za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek, finansowanych przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne za okres 07.2001 r., od 03.2003 r. do 08.2004 r., od 10.2004 r. do 12.2005 r. w kwocie [...]zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę w kwocie [...]zł oraz na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 07.2001 r. do 08.2001 r., od 03.2003 r. do 08.2004r., od 10.2004r. do 06.2005r" od 08.2005r. do 12.2005r. w kwocie [...]zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę w kwocie [...]zł. W związku z powyższym organ na podstawie art. 105 k.p.a. umorzył postępowanie. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] maja 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję z dnia [...] października 2015 r. i ponownie rozpatrując sprawę umorzył postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych, niebędących płatnikiem składek. Organ wskazał, że decyzję o uchyleniu podjęto z uwagi na ustalenie w niepoprawny sposób wysokości zadłużenia figurującego na koncie skarżącego. Podkreślono, że zadłużenie w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych, niebędących płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 05.2001 r. do 08.2004r. i od 10.2004r. do 12.2005r. w kwocie [...]zł oraz Sygn. akt III SA/Po 772/16 ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03.2001 r. do 12.2005r. w kwocie [...]zł nie podlega umorzeniu, gdyż do składek tych nie stosuje się przepisu art. 28 u.s.u.s. Organ wskazał, że przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie ma zastosowania do zadłużenia w części dotyczącej umorzenia składek za ubezpieczonych niebędących płatnikiem składek, finansowanych przez płatnika na ubezpieczenia społeczne za okres od 02.2001 r. do 08.2004r. i od 10.2004r. do 12.2005r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...]zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 04.2001 r. do 08.2004r., od 10.2004r. do 06.2005r. i od 08.2005r. do 12.2005r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...]zł i kosztami upomnienia w kwocie [...]zł. Organ podkreślił, że ww. przepisy mogą stanowić podstawę umorzenia zadłużenia z tytułu składek dotyczących wyłącznie ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Dlatego, zdaniem organu, wniosek skarżącego w tym zakresie nie mógł być przedmiotem merytorycznego rozpatrzenia przez organ. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę, w której domagał się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji. W skardze skarżący zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 u.s.u.s. poprzez uznanie, że w sprawie nie stosuje się art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uprawniających do umorzenia zaległości w postaci składek, 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez uznanie, że w sprawie należało umorzyć postępowanie w części dotyczącej umorzenia składek za ubezpieczonych niebędących płatnikiem składek, finansowanych przez płatnika na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sygn. akt III SA/Po 772/16 Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016r. poz. 718 z późn. zm.). Zgodnie z art. 153 ww. ustawy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W rozważanej sprawie kwestia umorzenia należności z tytułu składek była już przedmiotem rozpoznania Sądu, który stwierdził, że przedwczesna była odmowa umorzenia należności z tytułu składek. Przedmiotem rozpoznania sądów nie była jednak kwestia umorzenia postępowania w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne z powodu niemożliwości zastosowania przepisów regulujących umorzenie ww. składek. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 t.j., określanej dalej także jako "k.p.a."). Z powyższego przepisu wynika zatem, że właściwym do ponownego rozpoznania sprawy jest ten sam organ, który wydał decyzję w I instancji. Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2016 r., którą organ ten uchylił w całości decyzję z dnia [...] października 2015 r., nr [...] o umorzeniu postępowania i umorzył postępowanie w związku z art. 30 u.s.u.s. w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w części Sygn. akt III SA/Po 772/16 dotyczącej umorzenia składek za ubezpieczonych niebędących płatnikiem składek, finansowanych przez płatnika na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Podstawą wydanej decyzji był art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Regulacja ta w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne znajduje umocowanie w art. 123 u.s.u.s., który stanowi, iż w sprawach uregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przesłanką do umorzenia postępowania jest bezprzedmiotowość postępowania wskazana w art. 105 § 1 k.p.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że jednym z przejawów bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, prowadzącym do umorzenia tego postępowania, jest sytuacja, w której organ w sposób oczywisty stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego oz. w Łodzi z dnia 18 kwietnia 1995 r., sygn. akt SA/Łd 2424/94, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na gruncie postępowań z zakresu ubezpieczeń społecznych z sytuacją taką mamy do czynienia jeżeli ich przedmiotem jest umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Zważywszy bowiem na art. 30 u.s.u.s., w stosunku do tego typu składek wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia w oparciu o art. 28 u.s.u.s. Wobec tego postępowanie administracyjne w tym zakresie jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 k.p.a. (zob. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 września 2010 r" sygn. akt III SA/GI 1357/09, CBOSA). Nie budzi zatem wątpliwości, że Zakład umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek, działając w zgodzie z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 u.s.u.s. Jednocześnie organ ten zasadnie nie objął tym rozstrzygnięciem należności skarżącego z tytułu odsetek za zwłokę powstałych w wyniku nieopłacenia powyższych składek. Jak bowiem słusznie podkreśla się w orzecznictwie, bezprzedmiotowość postępowania nie dotyczy w takiej sytuacji pozostałych elementów wspomnianych składek - odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia oraz dodatkowej opłaty (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 marca 2011 r., sygn. akt III SA/Po 46/11). W niniejszej sprawie nastąpiło również na podstawie art. 105 § 1 k.p.a umorzenie postępowania w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, jednakże finansowanych przez płatnika. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części dotyczącej należności za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez płatnika) mogą być zatem umarzane w przypadku całkowitej nieściągalności zgodnie z art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Nie mogą one być natomiast umarzane w uzasadnionych przypadkach w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., co uzasadniało rozstrzygnięcie organu o umorzeniu postępowania w tym zakresie. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że postępowanie organu, w zakresie decyzji umarzającej postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego, zostało przeprowadzone prawidłowo, a ewentualne naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a w niniejszej sprawie nie doszło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy lub innego naruszenia przepisów postępowania albo przepisów prawa materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Dla oceny niniejszej sprawy nie mogły mieć również znaczenia zarzuty odnoszące się do zasadności umorzenia należności z tytułu składek. Wobec rozstrzygnięcia formalnego, jakim jest umorzenie postępowania, organ nie był uprawniony do rozważania istnienia przesłanek odnoszących się co do problematyki merytorycznej sprawy. Sygn. akt III SA/Po 772/16 Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 t.j. ze zm.), Sąd skargę oddalił.