III SA/Po 822/13

Dnia 12 marca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B K - K na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P z dnia .... r., nr ... w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów postępowania w sprawie dotyczącej wysokości zobowiązania w podatku od spadków i darowizn postanawia : 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych 2. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Z oświadczeń skarżącego wynikało, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni 27 m² i utrzymuje się z emerytury w wysokości ... zł. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności ani papierów wartościowych. WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 24.10.2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji wskazał, że skarżący jest współwłaścicielem czterech lokali mieszkalnych (trzech przy ulicy K oraz jednego przy ulicy Ł w P), a także współwłaścicielem udziału wynoszącego 84/1640 części w nieruchomości położonej w P przy ulicy J. Z informacji zawartych w dokumentach przedłożonych do sprawy wynika, że skarżący zawarł z bankiem P dwie umowy kredytowe, które dotyczą wierzytelności w wysokości [...] zł oraz [...] zł. Ponadto została wszczęta wobec skarżącego egzekucja administracyjna, a w konsekwencji zajęta została wierzytelność w wysokości [...] zł (koszty zastępstwa w procesie) oraz wezwany on został do zapłaty należności w wysokości [...] zł (koszty zastępstwa w procesie). Skarżący oszacował w następujący sposób swoje miesięczne wydatki[...]:. Sąd przyjął, że nie znajduje się on w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy. Dochody miesięczne skarżącego pochodzące z emerytury wynoszą [...] zł netto. Skarżący posiada również znaczny majątek, który może stanowić dla niego źródło dodatkowych dochodów. Sąd I instancji podkreślił również, że obowiązek spłaty przez skarżącego zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na jego sytuację majątkową, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o pozytywnym załatwieniu jego wniosku. W zażaleniu od powyższego postanowienia skarżący nie zgodził się z wyceną nieruchomości przedstawioną przez Sąd. Wskazał, że jest schorowanym emerytem, a jego rzekomy majątek jest przedmiotem postępowania o dział spadku. Majątek ten jest źródłem sporu a nie dochodów. Postanowieniem z dnia 8.01.2014 r. sygn. II FZ 1471/13 uchylił przedmiotowe postanowienie i przekazał WSA w Poznaniu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu NSA stwierdził , że zasadnie podniesiono w zażaleniu, iż Sąd I instancji w swych rozważaniach, oprócz ogólnych uwag dotyczących instytucji prawa pomocy, oraz opisu sytuacji materialnej skarżącego nie odniósł się wprost do wniosku skarżącego dotyczącego kwestii ustanowienia pełnomocnika. Nie podał w sposób skonkretyzowany motywów - w czym upatruje brak konieczności ustanawiania dla skarżącego zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Mimo treści wniosku Sąd I instancji sytuację materialną skarżącego przeanalizował wyłącznie pod kątem jedynego kosztu, jakiego dopatrzył się na tym etapie postępowania – tj. wpisu od skargi – w wysokości 100 zł. Ponadto, w motywach zaskarżonego postanowienia wskazano, że skarżący nie może przedkładać swoich zobowiązań cywilnoprawnych nad ewentualne koszty procesu, które to twierdzenie, jakkolwiek co do zasady słuszne, nie może być jednak przyjmowane bez zastrzeżeń. NSA zwrócił w tym kontekście uwagę, że konieczne jest ponadto ustalenie, w jakim czasie skarżący podjął zobowiązania kredytowe, a w szczególności czy miało to miejsce w okresie, w którym mógł przewidywać zainicjowanie postępowania sądowego w sprawie. Trudno bowiem oczekiwać, aby obywatel przestał spłacać swoje zobowiązania ze względu na koszty publicznoprawne w sytuacji, gdy tych ostatnich nie mógł przewidzieć zaciągając zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym (por. postanowienie NSA z 4 czerwca 2009 r., II FZ 196/09). W ocenie NSA wskazując na majątek skarżącego będący, jak twierdzi skarżący, przedmiotem postępowania o dział spadku, Sąd I instancji winien ustalić i wypowiedzieć się, czy aktualnie może on stanowić dla skarżącego źródło jakiegokolwiek dochodu. Na tle wymienionych okoliczności faktycznych zupełność oceny Sądu I instancji odnośnie kondycji finansowej skarżącego, w świetle przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., budziło uzasadnione wątpliwości NSA. W związku z powyższymi wątpliwościami NSA wskazał na konieczność przeprowadzenie uzupełniającego postępowania, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy na wezwanie tutejszego Sądu skarżący wskazał, że dwie umowy kredytowe zostały zawarte w dniu 01.12.2011 r., sprawa o podział spadku tocząca się przed SR nie została dotąd zakończona, a stanowiące jej przedmiot nieruchomości nie przynoszą aktualnie dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zasługiwał na uwzględnienie, albowiem wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ( art. 246 par. 1 pkt. 1 P. p. s. a. ). Z oświadczeń skarżącego wynikało, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni 27 m² i utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności ani papierów wartościowych. Skarżący jest współwłaścicielem czterech lokali mieszkalnych (trzech przy ulicy K oraz jednego przy ulicy Ł w P), a także współwłaścicielem nieruchomości położonej w P przy ulicy J. Nieruchomości te są przedmiotem postępowania o podział spadku, które nie zostało prawomocnie zakończone. Nieruchomości te nie przynoszą – według oświadczenia skarżącego - żadnych dochodów. Skarżący zawarł z bankiem P w dniu 1 grudnia 2011 r. dwie umowy kredytowe, które dotyczą wierzytelności w wysokości [...] zł. Umowy zawarto krótko po wszczęciu postępowania podatkowego w niniejszej sprawie ( postanowienie organu I instancji z dnia 04.10.2011 r. ). Ponadto została wszczęta wobec skarżącego egzekucja administracyjna, a w konsekwencji zajęta została wierzytelność w wysokości [...] zł (koszty zastępstwa w procesie) oraz wezwany on został do zapłaty należności w wysokości [...] zł (koszty zastępstwa w procesie). Skarżący oszacował w następujący sposób swoje miesięczne wydatki:. [...] Biorąc pod uwagę stan rodzinny oraz aktualne dochody skarżącego, Sąd przyjął, że znajduje się on w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dochody miesięczne skarżącego pochodzące z emerytury wynoszą [...] zł netto. Skarżący posiada majątek nieruchomy, który nie stanowi jednak dla niego aktualnie źródła dodatkowych dochodów. Jest on ponadto przedmiotem odrębnego postępowania o dział spadku prowadzonego przed sądem powszechnym. Skarżący posiada wysokie comiesięczne zobowiązania z tytułu kredytów bankowych i jest przeciwko niemu prowadzone postępowanie egzekucyjne. Z tego względu należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 par. 1 pkt. 1 i art. 245 par. 2 P. p. s. a.