IV SA/Po 1019/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Donata Starosta /spr./ WSA Anna Jarosz Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] marca 2012 r.) Burmistrz Gminy i Miasta W. (dalej Burmistrz albo organ I instancji) działając na podstawie art. 2 pkt 1, art. 3, art. 5 ust. 2-9, art. 17, art. 20 ust 3, art. 23, art. 24, art. 25, art. 26, art. 30, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm., dalej uśr), art. 2 ustawy z dnia 17 października 2008 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2008 r., nr 223, poz. 1456) oraz §1, §6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U 2011 r., nr 298, poz. 1769), §1 pkt 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 roku w sprawie wysokości dochodu rodzinny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. 2009 r., nr 129, poz. 1058) oraz art. 104 i art. 107 §4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), zarządzenia Burmistrza z dnia [...] maja 2004 r., nr [...] w sprawie upoważnienia Kierownika Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. do prowadzenia postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych, przyznał J. J. R. (dalej strona, odwołujący albo skarżący) bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne począwszy od [...] stycznia 2012 r. W miesiącu marcu 2012 r. świadczenie to zostało przyznane w kwocie [...] zł (za okres od [...] stycznia 2012 r. do [...] marca 2012 r.), a od miesiąca marca [...] r. w kwocie [...] zł. W niniejszej sprawie świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane stronie w związku z opieką nad matką, R. R., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji powołując się na art. 107 §4 kpa odstąpił od uzasadnienia decyzji z uwagi na to, że uwzględnia ona w całości żądanie strony. Odwołanie od powyższej decyzji zostało wniesione przez stronę pismem z dnia [...] marca 2012 r. Odwołujący zwrócił uwagę, że organ I instancji nieprawidłowo określił początkowy termin od którego przysługuje Jemu świadczenie pielęgnacyjne, na miesiąc styczeń 2012 r. Podanie w niniejszej sprawie zostało wniesione przez Odwołującego już w 2009 r. Z wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Grunwald i Jeżyce w P. z dnia [...] listopada 2011 r., sygn. akt [...], którego kserokopię odwołujący załączył do odwołania wynika, że stopień niepełnosprawności mamy odwołującego datowany jest od dnia [...] listopada 2010 r. Z tego powodu odwołujący podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać Jemu przyznane począwszy od dnia [...] listopada 2010 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] lipca 2012 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej SKO albo Kolegium) utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] marca 2012 r. W uzasadnieniu Kolegium opisując dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie oraz dokonując wykładni znajdujących zastosowanie przepisów uśr wskazało, że odwołujący w stosunku do osoby wymagającej opieki jest synem. Zajmuje się On niepełnosprawną matką będącą wdową. Zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Odwołujący wystąpił w dniu 27 stycznia 2012 roku. Ponadto wyrok orzekający znaczny stopień niepełnosprawności uprawomocnił się dniu [...] stycznia 2012 r. W związku z powyższym organ I instancji przyznał wnioskowane świadczenie od dnia [...] stycznia 2012 r. Znaczny stopień niepełnosprawności w stosunku do matki odwołującego orzeczono na stałe, w związku z tym świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane również bezterminowo. Wskazując na brzmienie art. 24 ust. 2 i ust. 4 uśr Kolegium zajęło stanowisko, że organ I instancji prawidłowo przyznał wnioskowane świadczenie na okres od [...] stycznia 2012 r. bezterminowo. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA) z dnia [...] września 2012 r. strona zaskarżyła decyzję z dnia [...] lipca 2012 r. podkreślając jej krzywdzący charakter. Skarżący zauważył, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego starał się już od 2010 r. Zdaniem skarżącego, jeżeli Sąd Rejonowy uznał Jego matkę za niepełnosprawną w stopniu znacznym od [...] listopada 2010 r., a Skarżący już w tym czasie starał się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przed organem I instancji, to jest to równoznaczne z tym, że od daty wskazanej przez Sąd skarżący powinien był otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Jednocześnie skarżący zwrócił uwagę na zły stan zdrowia swojej matki podkreślając, że w obecnym czasie nie jest ona zdolna do samodzielnej egzystencji (k. 4-5 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę z dnia [...] września 2012 r., nr [...], Kolegium wniosło o jej oddalenie jako niezasadnej (k. 11-12 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Złożona skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli zgodności z prawem w niniejszym postępowaniu była decyzja z dnia [...] lipca 2012 r. oraz poprzedzające jej wydanie postępowanie mające na celu ocenę przesłanek przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze, że istota sporu pomiędzy organami obu instancji a skarżącym sprowadzała się do określenia początkowej daty terminu od którego powinno zostać przyznanie świadczenie pielęgnacyjne. Sąd miał w tym względzie na uwadze, że Skarżący po raz pierwszy złożył do organu I instancji podanie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dnia [...] lipca 2010 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Podaniem z dnia [...] września 2010 r. skarżący po raz drugi wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...], Burmistrz odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania, Kolegium decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] października 2010 r. Po raz trzeci skarżący wniósł do organu I instancji podanie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pismem z dnia [...] stycznia 2012 r., w efekcie czego organ I instancji wydał decyzję z dnia [...] marca 2012 r., utrzymaną w mocy decyzją Kolegium z dnia [...] lipca 2012 r., która została zaskarżona do tutejszego Sądu i stanowi przedmiot niniejszego postępowania. Z kolei wyrokiem Sądu Rejonowego Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z dnia [...] listopada 2011 r., sygn. akt [...], matka skarżącego, R. R., zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności z przyczyn niepełnosprawności oznaczonych kodem [...] na stałe. Jednocześnie Sąd Rejonowy wskazał, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] listopada 2010 r., początku samej niepełnosprawności nie da się określić oraz że matka skarżącego w celu pełnienia ról społecznych wymaga stałej pomocy innych osób oraz w związku z rozpoznanymi schorzeniami wymaga konieczności stałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Prawomocność przytoczonego wyroku Sądu Rejonowego stwierdzona została postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 r. W świetle przywołanych okoliczności faktycznych, niespornych pomiędzy stronami, Skarżący zasadnie wywnioskował, że skoro Jego matka zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności począwszy od dnia [...] listopada 2010 r., to ze względu na wcześniej składane podania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenie to powinno zostać przyznane skarżącemu począwszy od daty określonej w wyroku przez Sąd Rejonowy. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 1964 r., nr 9, poz. 59 ze zm., dalej kro). Stosownie do art. 128 kro obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. W niniejszej sprawie pozostawało poza sporem, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia na rzecz podjęcia opieki nad swoją matką wymagającą stałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Stosownie do art. 23 ust. 1 uśr, ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, w tym m. in. do świadczenia pielęgnacyjnego następuje na wniosek jednego z wymienionych w przywołanym przepisie podmiotów. Prawo to ustalane jest zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Stosownie do art. 24 ust. 2a uśr, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Z kolei w sytuacji, gdy prawo do świadczeń rodzinnych uzależnione jest od niepełnosprawności osoby, ustalane jest ono na okres zasiłkowy chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W związku z tym w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że osoba niepełnosprawna powinna otrzymać zasiłek pielęgnacyjny za okres, w którym jest - zgodnie z orzeczeniem właściwej władzy publicznej - niepełnosprawna w stopniu uzasadniającym jego przyznanie niezależnie od tego, czy po utracie ważności orzeczenia o niepełnosprawności wpierw wystąpiła z wnioskiem o kontynuację tego świadczenia, czy z wnioskiem o ustalenie odpowiedniego stopnia niepełnosprawności oraz że istotne jest nie to, kiedy niepełnosprawny wystąpił z wnioskiem o kontynuację świadczenia, ale to, czy rzeczywiście, w świetle orzeczenia właściwej władzy publicznej, był niepełnosprawny w odpowiednim dla przyznania zasiłku pielęgnacyjnego stopniu (wyrok NSA z dnia 16.03.2011 r., sygn. akt I OSK 2080/10, lex nr 1079752). W rozpoznawanej sprawie Kolegium niezasadnie poprzestało na konstatacji, że prawo do świadczeń rodzinnych ustalane jest począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Kolegium nie uwzględniło tego, że Skarżący zanim po raz trzeci wystąpił w miesiącu styczniu 2012 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, już wcześniej dwukrotnie występował z takim żądaniem. Skoro w opisanym powyżej wyroku Sąd Rejonowy zaliczył matkę skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz ustalił datę powstania niepełnosprawności na dzień [...] listopada 2010 r., a w tym czasie toczyło się postępowanie zainicjowane podaniem skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to trudno uznać, że skarżący powinien uzyskać wnioskowane świadczenie dopiero kolejny raz zwracając się z podaniem do organu I instancji, gdy organ ten powziął wiadomość o wydanym dnia 16 listopada 2011 r. wyroku sądu powszechnego. Należy przy tym podkreślić, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie miało znaczenia stwierdzenie prawomocności wyroku Sądu Rejonowego, które nastąpiło dnia [...] stycznia 2012 r. Postanowienie wydane w tym przedmiocie ma charakter deklaratoryjny i nie ogranicza ono w jakikolwiek sposób mocy wiążącej wydanego w sprawie orzeczenia, które staje się prawomocne wówczas, gdy zgodnie z art. 363 §1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 1964 r., nr 43, poz. 296 ze zm.) nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. Samo wydanie postanowienia o stwierdzeniu prawomocności nie ma wpływu na uprawomocnienie się orzeczenia, stwarzając w obrocie prawnym jego domniemanie (M. Manowska, red. M. Manowska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. I, Warszawa 2011 r., str. 640). Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012 r., poz. 270) uchylił decyzję z dnia 18 lipca 2012 r. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę Kolegium w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny niniejszej sprawy powinno rozważyć zasadność przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca października 2010 r., od kiedy to Sąd Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu w wyroku z dnia [...] listopada 2011 r., sygn. akt [...] ustalił, że stopień niepełnosprawności matki skarżącego datuje się od dnia [...] listopada 2010 roku i od tej daty należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne.