IV SA/Po 1042/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Maciej Busz Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2012 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działający z upoważnienia Wójta Gminy S. odmówił przyznania A. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad teściem S. P. Powyższe rozstrzygnięcie wydano w oparciu o następujący stan faktyczny. Decyzją z dnia [...] września 2011 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. odmówił przyznania A. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad teściem. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż wnioskodawczyni nie jest osobą spokrewnioną z osobą wymagającą opieki, wobec czego nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. W wyniku rozpoznania odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Na decyzję organu II instancji A. P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 02 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 1292/11 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku sąd orzekający podzielił wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwiającą poszerzenie kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego o osoby będące członkami rodziny, ale niezobowiązane do alimentacji, jeśli są jedynymi członkami rodziny, które mogą się opiekować niepełnosprawnym. Sąd zobowiązał organ, by ponownie rozpoznając sprawę przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe oraz ustalił, czy skarżąca jest jedyną osobą mogącą faktycznie podjąć opiekę nad niepełnosprawnym teściem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2012 r., Nr [...] uchyliło decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] września 2011 r. i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. wskazał, iż w celu ponownego rozpatrzenia sprawy przeprowadzono wywiad rodzinny. Na jego podstawie ustalono, że rodzina A. P. składa się z czterech osób: męża M. P., córki W. (1 rok) oraz syna A. (2,5 roku). M. P. - syn S. P., pracuje zawodowo w systemie zmianowym w firmie A. Sp. z o.o. w S., ponadto jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. 27 ha. A. P. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników "w okresie od 01 marca 2008 r. do nadal" z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik (małżonka). A. P. zajmuje się opieką nad dziećmi i opieką nad teściem. S. P. wraz z małżonką zamieszkują w domu jednorodzinnym wraz z synową A. i synem M., jednakże deklarują, iż każda rodzina prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. B. P. jest osobą niepełnosprawną od urodzenia legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Opieka nad teściem S. P. sprawowana jest przez synową A. P. oraz przez małżonkę B. P., przy czym z racji stanu zdrowia B. P., synowa sprawuje opiekę w większym zakresie. Opieka ta głównie polega na przygotowaniu zbilansowanych posiłków będących składowymi diety zaleconej w schorzeniu występującym u S. P. Organ I instancji ustalił również, że oprócz syna M. P. do alimentacji zobowiązane są również pozostałe dzieci Państwa P.: M.P. J. - zam. [...] gmina S. wychowuje 17- miesięczne dziecko, jest zarejestrowana w PUP w S. jako osoba bezrobotna, zawiesiła działalność gospodarczą z powodu opieki nad teściową, S. P., zam. M., zatrudniona w sklepie spożywczo-monopolowym w S. jako sprzedawca w systemie zmianowym, obecnie jest w ciąży i nie zrezygnuje z pracy na rzecz opieki nad ojcem. T. P. - zam. w S., pracuje zawodowo w Komendzie Powiatowej we W. jako funkcjonariusz Policji, ze względu na pracę zawodową nie ma możliwości podjęcia opieki nad ojcem. Od powyższej decyzji A. P. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podnosząc, że "GOPS w S. w ogóle nie biorąc pod uwagę wyroku WSA w Poznaniu, potraktował sprawę ponownie rutynowo i z góry idąc po najmniejszej linii oporu, po raz kolejny posiłkował się stwierdzeniem iż cyt. "osoba wymagająca świadczenia pielęgnacyjnego nie jest osobą spokrewnioną z A. P.". Odwołująca wskazała również na fakt zamieszkiwania razem z teściami, którzy są osobami niepełnosprawnymi, a ona jako osoba niepracująca może sprawować nad nimi opiekę. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji wskazał, iż brak jest podstaw prawnych do przyznania Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, iż na Odwołującej jako synowej nie ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie zaś do art. 129 § 1 KRO w przypadku istnienia kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, o czym stanowi art. 132 KRO. Jednakowoż w ocenie organu II instancji, w aktach sprawy jest wiele rozbieżności, które organ I instancji winien wyjaśnić. Po pierwsze Organ z jednej strony w uzasadnieniu decyzji podaje że, B. P. sprawuje opiekę nad mężem S. P. jednak w mniejszym zakresie z powodu swojego stanu zdrowia. Z drugiej strony z Jej oświadczenia wynika, że nie sprawuje opieki nad schorowanym mężem. Ponadto A. P. i jej mąż posiadają gospodarstwo rolne o pow. ok. 27 ha przeliczeniowych. Odwołująca oświadczyła, że "nie pracuje w gospodarstwie rolnym, gdyż hodowla jest minimalna i zajmuje się nią mąż. Grunty są obsiewane i praca w żniwa nie jest absorbująca ponieważ wykoszenie zbiorów odbywa się za pomocą maszyn". A. P. z jednej strony oświadcza, że nie pracuje w gospodarstwie rolnym, a z drugiej określa, że praca w żniwa nie jest absorbująca. Należy więc ustalić czy i jakie czynności wykonuje w gospodarstwie rolnym A. P., i ile zajmuje jej to czasu. Organ winien ustalić również czy córka S. P. – M. P. J. mogłaby sprawować opiekę nad schorowanym ojcem. Z zaświadczenia PUP S. wynika, że jest zarejestrowana w PUP w S. jako bezrobotna. Poza tym zawiesiła działalność gospodarczą z powodu opieki nad 17 miesięcznym dzieckiem oraz teściową. W aktach sprawy nie ma poświadczenia czy teściowa M. P. J.choruje. Na powyższą decyzję A. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W ocenie Skarżącej SKO wspólnie z Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w S. od dnia złożenia przez Nią wniosku uporczywie odmawia przyznania Jej przedmiotowego świadczenia. Skarżąca wskazała, że żona S. P. posiada drugi stopień niepełnosprawności ze znacznie postępującym kalectwem, więc nie może sprawować opieki nad mężem. Istotą rzeczy w ocenie Skarżącej byłoby obiektywne, rzeczowe i życiowe rozpatrzenie sprawy zgodnie z wyrkiem Sądu z dnia 02.02.2012r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wskazał, iż decyzją z dnia [...].09.2012 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., rozpoznając ponownie sprawę odmówił przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak obowiązku alimentacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 j.t.). Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 j.t., dalej jako "u.ś.r."), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, że S. P. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] listopada 2007 r., na mocy którego zaliczono Go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, z jednoczesnym wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (k. 11 akt adm.). Nie ulega również wątpliwości, że skarżąca jest synową S. P. oraz, że S. P. posiada czworo dzieci: dwie córki: M. P. J. - zam. [...] gmina S. i S. P., zam. M., oraz dwóch synów: T. P. - zam. w S. i M. P.- męża Skarżącej zamieszkującego wraz z rodzicami. Powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom aniżeli matka, ojciec czy opiekun faktyczny dziecka, które rezygnują z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności od tego, czy na osobach tych ciąży wobec podopiecznego obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Słusznie Kolegium przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, albowiem zgromadzony materiał dowodowy przez organ I instancji nie przesądzał jednoznacznie czy dzieci S. P. mogą sprawować opiekę nad ojcem. Należy mieć bowiem na uwadze, że ustawa nie precyzuje, w jakich przypadkach przyjmuje się, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie jest w stanie takiej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności należy dokonać zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego (m.in. z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia, sytuacji osobistej i życiowej), przy czym analiza przesłanek dokonywana jest pod kątem okoliczności uniemożliwiających jedynie w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, sprawowanie przez te osoby opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Odległe miejsce zamieszkania, czy praca zawodowa nie mogą stanowić takiej podstawy (por. wyrok NSA z dnia 18.07.2012 r., sygn. I OSK 198/12 LEX nr 1214520). Podkreślić należy, że za szczególną okoliczność, powodującą niemożność sprawowania opieki, nie może zostać uznana konieczność wykonywania pracy zarobkowej, skoro podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest właśnie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu przeniesienia centrum swojej aktywności życiowej na sprawowanie opieki nad chorym. Również fakt niezamieszkiwania osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie stanowi przeszkody obiektywnej, to jest niemożliwej do przezwyciężenia, a jedynie przeszkodę natury faktycznej, która nie uzasadnia zwolnienia krewnych z rzeczonej opieki. (patrz wyrok WSA w Lublinie z dnia 20.10.2011 r., sygn. II SA/Lu 524/11, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16.06.2011 r., sygn. II SA/Po 313/11). Nie ulega wątpliwości, iż organ I instancji nie ustalił dokładnie wszystkich okoliczności sprawy, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ stosownie do art. 138 § 2 kpa wskazał, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Sąd podkreśla, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 ust. 1 i ust. 1a. Natomiast argumenty podnoszone przez skarżącą, niewątpliwie istotne ze społecznego punktu widzenia, nawet przy najwyższym stopniu zrozumienia, nie mogły zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, albowiem dotyczyły one sfery pozaprawnej. Końcowo wskazać należy, że decyzją z dnia [...] września 2012 r. Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., stosownie do wskazań Samorządowego Kolegium Odwoławczego, po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, stwierdził brak podstaw do przyznania A. P. przedmiotowego świadczenia. Jednakże ta decyzja nie mogła być przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę jako bezzasadną. ja