IV SA/Po 1101/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Maciej Busz Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23kwietnia 2015 r. spraw ze skarg A.W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]lipca 2014 r., nr [...], nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych 1. oddala skargi; 2. przyznaje adwokatowi K.G. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższone o kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] Burmistrz J. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2012 r. poz. 267 dalej jako "k.p.a.") oraz art. 2 ust. 1 , art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 2, art. 102 ust. 1, art. 106 ust 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182 dalej jako "u.p.s."), § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2012 r. poz. 712) oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r. poz. 823) odmówił A. W. (dalej również jako "skarżący") przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na naprawę zniszczonego mienia z powodu braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w trakcie wywiadu środowiskowego skarżący poinformował pracownika socjalnego, że choruje przewlekle i wymaga leczenia, jednak nie podał konkretnych schorzeń zasłaniając się tajemnicą lekarską, nie przedstawił również żadnego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego stan zdrowia, a nadto nie posiada orzeczenia i stopniu niepełnosprawności. Dalej organ wskazał, że skarżący jest właścicielem zabudowanej nieruchomości gruntowej przy ul. S. [...]o pow. [...] ha oraz nieruchomości gruntowej położonej przy ul. S. [...] o pow. [...] ha oraz przy ul. B. [...] o pow. [...] ha. Zdaniem organu posiadany przez skarżącego majątek powinien być w pierwszej kolejności wykorzystany do zaspokojenia podstawowych potrzeb zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. Organ stwierdził, że odmówił przyznania skarżącemu przedmiotowego zasiłki z uwagi na brak współdziałania z Ośrodkiem Pomocy Społecznej, polegającym na nieprzedłożeniu odpowiednich dokumentów potwierdzających sytuację zdrowotną. Zaznaczył, że w celu uregulowania sytuacji zdrowotnej, tj. podjęcia leczenia oraz ustalenia stopnia niepełnosprawności odrębną decyzją przyznano skarżącemu prawo do świadczeń z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na okres 90 dni. Decyzją z dnia z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] Burmistrz J. na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1 , art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 2, art. 102 ust. 1, art. 106 ust 1 i 4 u.p.s., § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2012 r. poz. 712) oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r. poz. 823) odmówił skarżącemu przyznania zasiłki celowego z przeznaczeniem na usługę fryzjerską oraz zakup środków czystości. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na tożsame okoliczności, co w ww. decyzji o odmowie przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na naprawę zniszczonego mienia. Odwołanie od powyżej wskazanych decyzji wniósł A. W.. W jego ocenie powoływanie się przez organ I instancji na brak współdziałania skarżącego z Ośrodkiem Pomocy Społecznej ma na celu odwrócenie uwagi od łamania prawa przez ten organ. Wskazał również, iż obowiązkiem Ośrodka Pomocy Społecznej jest pomaganie osobom, które zwracają się o pomoc. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza J. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...]. Kolegium wyjaśniło, że na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Wskazało również, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, a organ winien kierować się w takiej sytuacji zasadą prawdy obiektywnej, z urzędu lub na wniosek strony podejmując wszelkie niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz załatwienia sprawy. Kolegium zauważyło jednak, że stosownie do art. 11 ust. 1 u.p.s. brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Kolegium wyjaśniło, że skarżący złożył kilka różnych wniosków o przyznanie pomocy finansowej. W dniu [...] kwietnia 2014 r. przeprowadzono ze skarżącym wywiad środowiskowy, podczas którego skarżący nie odpowiedział na pytania pracowników socjalnych o jego leczenie i schorzenia zasłaniając się tajemnicą lekarską. Z tego też powodu Kolegium uznało, że organ I instancji podjął czynności mające na celu zebranie pełnego materiału dowodowego, jednak postawa skarżącego uniemożliwił pełne wyjaśnienie stanu faktycznego. Ponadto Kolegium powołując się na treść art. 2 ust. 1 u.p.s. stwierdziło, że pomoc społeczna ma pełnić funkcję subsydiarną tj. posiłkową, przy czym od adresata tej pomocy wymaga się współdziałania. Bierna lub wyłącznie roszczeniowa postawa wnioskodawcy może spowodować odmowę przyznania świadczenia. Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Kolegium utrzymało w mocy również decyzję Burmistrza J. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w uzasadnieniu podając te same motywy rozstrzygnięcia, co w wyżej wskazanej decyzji nr [...]. Skargi na powyżej wskazane decyzje SKO wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A.W.. Wskazał na swoją trudną sytuację finansową i wyjaśnił, że potrzebuje środków pieniężnych na naprawę dachu. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o ich oddalenie. Skarga na decyzję nr [...] zarejestrowana została pod sygn. akt IV SA/Po 1101/14, natomiast skarga na decyzję nr [...] pod sygn. akt IV SA/Po 1102/14. Postanowieniem z dnia 28 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 1101/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zarządził połączenie spraw o sygn. akt IV SA/Po 1101/14 i o sygn. akt IV SA/Po 1102/14 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, a połączone sprawy prowadzić dalej pod sygn. akt IV SA/Po 1101/14. W piśmie z dnia 16 marca 2015 r. pełnomocnik skarżącego stwierdził, że ten wbrew twierdzeniom organu, wyraził gotowość do współpracy przyjmując pracownika socjalnego celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jak również złożył oświadczenie o stanie majątkowym. Ponadto w ocenie pełnomocnika skarżącego odmowa współdziałania z pracownikiem socjalnym nie może stanowić jedynej przesłanki odmowy udzielenia pomocy. Brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie może powodować odmowy przyznania świadczenia. Wskazał, że skarżący jako osoba bezrobotna i schorowana, nie powinna zostać pozbawiona opieki medycznej oraz środków na odbudowę domu. Skarżący nie mając dostępu do publicznej opieki zdrowotnej nie mógł wykazać swojej choroby i niepełnosprawności. Zaznaczył również, że gospodarstwo rolne prowadzone przez skarżącego jest zbyt małe aby przynosiło zyski, a nadto ze względu na stan zdrowia i brak środków pieniężnych skarżący nie był by w stanie go prowadzić. Ponadto zdaniem pełnomocnika skarżącego, organ na skarżącego przerzucił obowiązek zebrania materiału dowodowego. Organ administracji mógł bowiem we własnym zakresie zwrócić się do odpowiednich instytucji w celu ustalenia sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270), zwanej dalej jako p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), kontrola dokonywana przez sądy administracyjne sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Ewentualne stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd od uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności, bądź też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 ust. 1 p.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując działalność administracji publicznej, pozostaje zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. związany granicami sprawy, a nie granicami skargi. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie są decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2014 r. utrzymujące w mocy decyzje Burmistrza J. z [...] kwietnia 2014 r. odmawiające przyznania skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na naprawę zniszczonego mienia oraz na usługę fryzjerską i zakup środków czystości. Jak wynika z przepisu art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Stosownie do treści art. 106 ust. 4 u.p.s. wydanie decyzji administracyjnej o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, poprzedzone musi być przeprowadzeniem rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jak natomiast wynika z art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4 u.p.s.). Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 107 ust. 4a u.p.s.). Wskazać również należy na treść art. 11 ust. 2 u.p.s., w którym przewidziano, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ze wskazanych powyżej regulacji wynika, że rodzinny wywiad środowiskowy stanowi zasadniczy element postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, czy to poprzez odmowę jego przeprowadzenia, czy odmowę odpowiedzi na pytania pracownika socjalnego może stanowić podstawę odmowy udzielenia pomocy przez organ administracji. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego może zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, co z kolei stanowi wyrażoną w art. 11 ust. 2 u.p.s. przesłankę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Zwrócić bowiem należy uwagę, iż rodzinny wywiad środowiskowy jest obligatoryjnym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, oczywiście po spełnieniu innych niezbędnych ku temu warunków, lub odmowie przyznania tego świadczenia. A z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej wymaga on od strony szczególnej aktywności, której nie można zastąpić innymi środkami dowodowymi (wyroki NSA z dnia 6 września 571/11 sygn. akt I OSK 571/11, z dnia 19 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 561/08, z dnia 17 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 554/09, dostępne na http://cbois.nsa.gov.pl) Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę w pełni podziela pogląd zaprezentowany w wyroku tutejszego Sądu z dnia 16 lipca 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 482/14 (dostępny na http://cbois.nsa.gov.pl), że postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Egzekucja od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotna z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia. Organy zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowe, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Ponadto na co zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącego, decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej. Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną, co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 1794/10 dostępny na http://cbois.nsa.gov.pl). Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że skarżący zwrócił się o przyznanie zasiłku celowego m.in. na usunięcie szkód powstałych po nadmiernych opadach, na zakup opału, pokrycie kosztów leczenia, naprawę zniszczonego mienia, zakup żywności, usługę fryzjerską, zakup środków czystości, pomoc w formie ubezpieczenia, zakup kubła na śmieci i leczenie stomatologiczne, przy czym zaznaczyć należy, że w przedmiotowej sprawie kontrolą Sądu objęte są jedynie decyzje o odmowie przyznania zasiłku celowego na naprawę zniszczonego mienia, na usługę fryzjerską oraz zakup środków czystości. Pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. organ I instancji wezwał skarżącego do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, pouczając go jednocześnie, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkować będzie odmową przyznania świadczenia. Jak natomiast wynika z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, skarżący wskazał, iż potrzebuje środków na kontynowanie leczenia, jednak na prośbę pracownika socjalnego odmówił przedstawienia zaświadczenia lekarskiego, zasłaniając się tajemnicą lekarska. Stwierdził on również, iż nie widzi potrzeby przedstawiania dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia. Kontynuowanie leczenia uzależnił z kolei od przyznania świadczenia. Takie działanie skarżącego, uniemożliwiające przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, mającego na celu pełne ustalenie stanu faktycznego sprawy, a także jego roszczeniowa postawa, w ocenie Sądu pozwalały organowi administracji na zastosowanie regulacji zawarte w art. 11 ust. 2 u.p.s. i wydanie decyzji o odmowie przyznania zasiłku celowego. Należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, iż z art. 2 ust. 1 u.p.s. wynika, że rolą pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna spełnia więc jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy. Zaznaczyć należy, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej i to od uznania organu zależy czy w sprawie występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 u.p.s. W sytuacji gdy strona utrudnia ocenę tych przesłanek zasadne jest wydanie o odmowie udzielenia pomocy. Sąd wyjaśnia, ze wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego, odmowa współpracy z pracownikiem socjalnym może stanowić samodzielną przesłankę odmowy przyznania zasiłku celowego. Świadczy o tym m.in. rygorystyczny charakter przepisu art. 11 ust. 2 u.p.s. oraz art. 107 ust. 4a u.p.s. Uniemożliwienie organowi przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s., a przepis ten nie formułuje żadnych dodatkowych warunków odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej (por. wyroki NSA z dnia 2 października 2008 r. sygn. akt I OSK 37/08 oraz z dnia 16 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK1424/07, dostępna na http://cbois.nsa.gov.pl) Ponadto odnosząc się do stanowiska pełnomocnika skarżącego, iż skarżący nie ma dostępu do publicznej opieki medycznej i tym samym nie mógł przedstawić zaświadczenia lekarskiego wskazać należy, na co zwróciły uwagę organy administracji, że skarżącemu decyzja z dnia [...] marca 2014 r. przyznane zostało prawo do świadczeń z opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych. Ponadto chybione w ocenie Sadu są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania związane z nienależytym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, bowiem co już zostało wyżej wykazane, wynikało to z postawy skarżącego w stosunku do pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy. Z powyżej wskazanych powodów Sąd uznał, iż obydwie zaskarżone decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2014 r. nie naruszają przepisów prawa w sposób wskazany w art. 145 § 1 p.p.s.a. i na podstawie art. 151 orzekł jak w sentencji. O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd orzekł na podstawie art. 150 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).