IV SA/Po 1177/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie NSA Grażyna Radzicka WSA Donata Starosta Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012 r. poz. 400 z późn. zm.) zwanej dalej "ustawą o kombatantach" odmówił J.P. (dalej również jako "skarżący") przyznania uprawnień kombatanckich W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżący złożył wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym, powołując się na okoliczność pobytu w obozie koncentracyjnym w A.. Organ powołując się na dane zawarte w bazie komputerowej, stwierdził że skarżący posiada uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, przyznane decyzją Kierownika Urzędu z [...] kwietnia 1998 r., a przedstawiony we wniosku pobyt w obozie w A. oraz okres za jaki skarżący pobiera ww. świadczenie pieniężne pokrywają się. Ponadto świadkowie przedstawieni przez skarżącego G.B., B.S., E.G. oraz J..H., posiadają wyłącznie uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tej samej ustawy co skarżący. Natomiast z bazy Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie wynika, że skarżący otrzymał odszkodowanie z Fundacji wyłącznie za pobyt z rodzicami w miejscowości O. (R.). W odpowiedzi na wezwanie organu o przedstawienie dowodów na pobyt w obozie koncentracyjnym, skarżący przesłał ponownie dokumenty, które załączył już do wniosku wskazujące, na dwutygodniowy pobyt skarżącego w obozie jenieckim w A.. Organ wyjaśnił również, że akta Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie potwierdzają pobyt skarżącego na pracach przymusowych wraz z rodzicami, jednak w aktach tych nie występuje nazwa A. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem J. P. zwrócił się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyjaśnił, że pełnomocnik wprowadził go w błąd co do nazwy obozu, stwierdzając jednocześnie, że przebywał w obozie A.-A.. Do wniosku dołączył legitymację wydaną przez Stowarzyszenie [...]. Oświadczył, że gdy otrzyma uprawnienia, to wstąpi do Związku Kombatantów [...]. Zwrócił się również do organu o uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty jego ojca. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267) zwanej dalej jako "k.p.a." oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 3 czerwca 2014 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających, iż podlegał represjom, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach. We wniosku o przyznanie uprawnień skarżący wskazał, iż w okresie okupacji przebywał w obozie A., który figuruje w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. 2001 r. Nr 106, poz. 1154) zwanego dalej również "rozporządzeniem". Mimo iż w swoich oświadczeniach świadkowie: J. P., A. P., B. S., oraz J. S. potwierdzili pobyt strony w obozie w A., skarżący w wyżej wskazanym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podniósł, iż zarówno w oświadczeniach świadków jak i dokumentach Fundacji Polsko Niemieckie Pojednanie (gdzie figuruje nazwa A.) nazwa obozu, w którym przebywał została błędnie podana. Organ wskazał, iż skarżący wraz z rodziną został w okresie okupacji wysiedlony z powiatu ś. i skierowany do pracy przymusowej w miejscowości O. (O.) koło F. Z tego tytułu skarżący uzyskał uprawnienie do świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r. Nr 87, poz. 395 ze zm.) zwanej dalej jako "ustawa o świadczeniu pieniężnym". Wobec braku jakichkolwiek dokumentów potwierdzających pobyt skarżącego w A. organ uznał oświadczenie skarżącego za niewiarygodne. Organ wyjaśnił również, że wobec oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż nie przebywał w obozie A., lecz w obozie A./A., organ pismem z dnia [...] czerwca 2014r. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej z zapytaniem o charakter obozu A. (G. koło G.). W odpowiedzi Instytut Pamięci Narodowej przesłał opinię, w której wskazano, iż od maja 1940 r. obóz A. był obozem zbiorczym dla robotników cywilnych, których kierowano na roboty przymusowe, a osoby które w nim przebywałaby nie pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Z powyższych względów organ uznał, że do skarżącego nie ma zastosowania przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach zgodnie z którym uprawnienia przyznawane są osobom przybywającym w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady. Obóz w którym przebywał skarżący był obozem zbiorczym, w których przetrzymywano osoby kierowane później do pracy przymusowej. Zdaniem organu do skarżącego nie mają również zastosowania przepisy art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy o kombatantach gdyż osoby osadzone w obozie A. (G.) nie pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W skardze na powyższą decyzję J. P. podniósł, iż jego pobyt na terenie III Rzeszy w obozie, którego nazwy nie potrafi poprawnie zapisać, został udokumentowany przez świadków oraz potwierdzony w dokumentach. Wskazał, iż zwracał się do organu o uzupełnienie akt o dokumenty dotyczące jego ojca, jednak w decyzji nie ma żadnej informacji o tych dokumentach, które to potwierdzają pobyt jego ojca na terenie III Rzeszy. Organ dysponował zeznaniami świadków, którzy przebywali razem w z nim w obozie, a nazwa A. została zmyślona przez organ, bowiem w dokumentach skarżącego nie występuje taka nazwa. Ze wskazanego w uzasadnieniu decyzji gospodarstwa pod Ś. wieziony był do obozu przez okres tygodnia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2014 r., o utrzymaniu w mocy własnej decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r., którą to organ odmówił skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich. Z akt sprawy wynika, że skarżący wnioskiem z dnia [...] lutego 2014 r. zwrócił się do organu o przyznanie uprawnień kombatanckich w związku z przebywaniem w okresie II Wojny Światowej w obozie koncentracyjnym w A.. Wyjaśnił jednocześnie, iż wcześniej nie znając prawidłowej pisowni nazwy obozu posługiwał się nazwą A.. Taką też nazwę podali świadkowie na których zeznania powołuje się skarżący. Wskazał, że również Fundacja Polsko Niemieckie Pojednanie posługiwała się niepoprawną nazwą obozu – A.. Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach uprawnienia w niej określone przysługują m.in. osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2. Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach; 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR; 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. W judykaturze wielokrotnie podkreślano, że przepis art. 4 ustawy o kombatantach zawiera ścisłe ograniczenie podmiotowe i przedmiotowe i nie może być wykładany rozszerzająco. (wyrok NSA z dnia 8 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 291/11 dostępny na http://cbois.nsa.gov.pl). Przede wszystkim wskazać należy, że przepis ten nie obejmuje deportacji do pracy przymusowej na teren III Rzeszy, bowiem ustawodawca nie przyznał wprost uprawnień kombatanckich osobom, które pracowały przymusowo na terenie Niemiec. Osoby takie są bowiem uprawnione do świadczenia przysługującego im na podstawie przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym (wyrok NSA z dnia 2 września 2011 r. sygn. akt II OSK 2547/10 dostępny na http://cbois.nsa.gov.pl) Wykaz miejsc objętych normą art. 4 ust.1 pkt 1 lit. a - c ustawy o kombatantach zawiera rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, wydane na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się jednak uwagę na fakt, że umieszczenia danego obozu w wykazie wydanym na podstawie art. 8 ustawy o kombatantach ma tylko takie znaczenie, że w konkretnej sprawie strona nie musi przeprowadzać dowodów stwierdzających, iż osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Umieszczenie poszczególnych miejsc odosobnienia w kategoriach określonych ustawą jest wiążące i organy nie mogą inaczej kwalifikować tego miejsca, niż wynika to ze wskazanego aktu wykonawczego. Jest to sytuacja całkowicie odmienna, niż pominięcie miejsca represji w rozporządzeniu. W wypadku niezamieszczenia takiego obozu w wymienionym wykazie, strona może udowadniać wszelkimi dopuszczalnymi środkami dowodowymi, że znajdowała się w warunkach określonych przepisami art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b lub c ustawy o kombatantach (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2006 r., sygn. II OSK 880/05, wyrok NSA z dnia 14 lutego 2007 r., sygn. akt II OSK 313/06, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 578/14 dostępne na http://cbois.nsa.gov.pl). Niezbędnym było wiec ustalenie przez organ, czy skarżący podlegał represjom w myśl ustawy o kombatantach, tj. czy przebywał w jednym z miejsc wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a-c tej ustawy. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów, m.in. zeznań świadków wynika, iż w 1940 r. rodzina skarżącego została deportowana na teren Niemiec, do obozu A. (zeznanie świadka J.P. karta 51 akt administracyjnych). Następnie grupa deportowanych tam osób została rozdzielona i wysłana do pracy przymusowej do majątków niemieckich (zeznanie świadka A. P. karta 50 akt administracyjnych). J. P. wraz z rodziną trafił do miejscowości O. do H.B. (zeznanie świadka B. S. karta 49 akt administracyjnych oraz J. Ś. karta 47 akt administracyjnych). Ponadto z akt sprawy wynika, że decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 1998 r. wydaną na podstawie przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym, skarżący otrzymuje świadczenie pieniężne z tytułu deportacji do pracy przymusowej na terenie III Rzeszy. Niespornym jest również, że obóz A. zaliczony został w § 2 ust. 11 pkt 2 rozporządzenia jako podobóz obozu koncentracyjnego M.. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji na podstawie prawidłowo zebranego przez organ materiału dowodowego, Sąd uznał, że decyzja ta odpowiada prawu, bowiem skarżący nie spełnił przesłanek z art. 4 ust.1 pkt 1 lit a-c ustawy o kombatantach. Po pierwsze wskazać należy, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek wiarygodnych dowodów na pobyt skarżącego w obozie A. i organ I instancji nie miał jakichkolwiek podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego o przyznanie uprawnień kombatanckich z tego tytułu. Niemniej jednak wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zmienił swoje wcześniejsze stanowisko i wskazał, że nie przebywał w obozie A. lecz A./A.. Tym samym obowiązkiem organu było ustalenie charakteru tego obozu oraz czy istniały podstawy do uznania tego obozu jako jednego któregokolwiek z miejsc wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a-c ustawy o kombatantach. Bezsprzecznym bowiem jest, iż ani obóz o nazwie A., ani też A. nie zostały uznane jako miejsce odosobnienia, którym były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości i tym samym nie zostały wymienione w rozporządzeniu. Celem ustalenia charakteru obozu wskazanego przez skarżącego jak i powołanych przez niego świadków organ zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o informację na temat obozu A. (G. koło G.). W odpowiedzi Instytut Pamięci Narodowej pismem z dnia [...] lipca 2014 r. wyjaśnił, że obóz ten od września 1939 r. do maja 1940 r. funkcjonował jako obóz dla jeńców polskich – filia obozu III B F.. W maju 1940 r. władze niemieckie zmieniły charakter obozu na obóz zbiorczy dla robotników cywilnych, których kierowano na roboty przymusowe. Osadzone w nim osoby nie pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Na podstawie materiału dowodowego zebranego przez organ oraz dokumentów przedstawionych przez skarżącego, nie sposób uznać, ażeby skarżący spełnił przesłanki do uzyskania uprawnień kombatanckich. W ocenie Sądu prawidłowo organ dokonał ustaleń w zakresie charakteru obozu A.. Wobec nieuwzględnienia tego obozu w rozporządzeniu organ dokonał własnych ustaleń na okoliczność wypełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a-c ustawy o kombatantach. Z uzyskanej opinii IPN w sposób jednoznaczny wynika, że osoby przebywające we wskazanym przez skarżącego obozie A. nie pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Z kolei odnosząc się do dokumentów przedstawionych przez skarżącego, wskazać należy że Sad nie odmawia im waloru autentyczności, jednak przedstawiają jakichkolwiek wiarygodnych dowodów uprawdopodobniających spełnienie przez skarżacego przesłanek do przyznania uprawnień kombatanckich. Dowody przedstawione przez skarżącego mogą wskazywać jedynie, iż został on deportowany do pracy przymusowej na teren III Rzeszy. Jeszcze raz należy podkreślić, że przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach zostały w tym przepisie ściśle określone i nie zalicza się do nich deportacji do pracy przymusowej. Z tego tytułu przysługuje bowiem świadczenie przyznawane na podstawie przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym i świadczenie takie skarżący otrzymuje. Z powyżej wskazanych powodów Sąd uznał, że w skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja z dnia 3 czerwca 2014 r. nie naruszają prawa w stopniu wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c p.p.s.a. i tym samym na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji