IV SA/Po 1199/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska WSA Izabela Bąk – Marciniak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2013 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty oraz umorzenia ustawowych odsetek od należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Burmistrz Ś. odmówił R. S. rozłożenia na raty oraz umorzenia odsetek w wysokości 649 zł od należności głównej z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej K. S. w okresie świadczeniowym 2008/2009. Powyższe rozstrzygnięcie wydano w oparciu o następujące okoliczności sprawy. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. zobowiązał dłużnika alimentacyjnego – R.S. do zwrotu należności w łącznej wysokości 1931,76 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Wnioskiem z dnia 14 marca 2012 r. R. S. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. o rozłożenie na raty w wysokości 50,00 zł miesięcznie, odsetek od powyższego zobowiązania. Natomiast w dniu 02 kwietnia 2012 r. R. S. złożył wniosek o umorzenie przedmiotowych odsetek w związku z bezrobociem. W uzasadnieniu decyzji Burmistrza Ś. z [...].04.2012 r. wskazano, iż należność powstała z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej, która została umniejszona o kwoty wyegzekwowane na poczet zadłużenia. Kwota odsetek została naliczona zgodnie z art. 27 ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. W celu ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej R. S. organ I instancji w dniu 14.03.2012 r. wystosował pismo do Kierownika Sekcji Pracowników Socjalnych o udzielenie informacji z wywiadu środowiskowego dotyczącego sytuacji rodzinnej i zawodowej ze szczególnym wskazaniem sytuacji materialnej, bytowej, a także stanu zdrowia i przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej oraz informacji uzyskanych z oświadczenia majątkowego. Z przeprowadzonego wywiadu wynikało, iż R.t S. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i nie ma osób pozostających na Jego utrzymaniu. Ponadto jest osobą długotrwale bezrobotną, obecnie zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, gdzie otrzymał w ostatnim czasie dwie oferty pracy (firma "O." oraz firma "D."). W obu przypadkach ze strony potencjalnego pracodawcy miała miejsce odmowa zatrudnienia. Ponadto wnioskodawca wywiązał się z zaleceń zawartych w kontrakcie socjalnym spisanym w dniu 20.02.2012 r. dotyczącym aktywizacji zawodowej. Organ I instancji wskazał, iż umorzenie należności, odroczenie terminu płatności, czy rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest kompetencją o charakterze uznaniowym, a ich zastosowanie zostało przez ustawodawcę uzależnione od pewnych przesłanek. Przesłanki mają charakter ogólny, ustawodawca nie określił wyraźnie zasad i trybu ich rozpatrzenia. Wnioskodawca nie uzyskuje żadnych dochodów z pracy dorywczej, korzysta z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2012 r. przyznanym w kwocie 418,00 zł, a także zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności przyznanym w miesiącu lutym 2012 r. w kwocie 50,00 zł. W trakcie wywiadu środowiskowego wnioskodawca zadeklarował ponoszenie stałych wydatków na poziomie: czynsz 245,37 zł, prąd (rachunek za okres dwóch miesięcy) 50,00 zł, gaz (rachunek za okres dwóch miesięcy) ok. 30,00 zł. Odmawiając R.S. umorzenia i rozłożenia na raty odsetek organ wziął pod uwagę wykształcenie wnioskodawcy, możliwości zarobkowe, a także stan majątkowy. Wnioskodawca jest osobą w wieku produkcyjnym i nie został zaliczony do osób niezdolnych do pracy z uwagi na stan zdrowia. Legitymuje się wykształceniem średnim technicznym, zawód wyuczony technik elektronik. Posiada prawo jazdy kategorii A i B. Ponadto przed Sądem Rejonowym w Ś. od 2009 roku toczy się sprawa o podział majątku sygn. akt [...]pomiędzy R. S., a Jego byłą żoną. W ocenie organu kwota zadłużenia nie ulegnie zwiększeniu o zaległe skapitalizowane odsetki natomiast poprawi się zdolność do zatrudnienia oraz podnoszenie poziomu aktywności zawodowej poprzez związanie kontraktem socjalnym oraz udziałem w projekcie "Aktywność się opłaca". W dniu 22 maja 2012 r. R. S. złożył odwołanie od decyzji Burmistrza Ś. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wskazał iż nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej Strony, zauważając jednakże, iż umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego czy też rozłożenie ich na raty powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać zastosowanie ulgi w spłacie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Ponadto SKO wskazało, iż po wydaniu przez Burmistrza Ś. decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. ustalającej kwotę w wysokości 1931,76 zł do zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, R. S. zapłacił w dniach: 28 września 2011 r. do 16 marca 2012 r. łącznie 1931,76 zł. Pozostałe do zapłaty odsetki ustawowe stanowią przedmiot niniejszej sprawy. Organ II instancji podkreślił, iż odwołujący niewątpliwie jest osobą bezrobotną jednak zdrową, posiadającą wykształcenie średnie techniczne oraz nie posiadającą żadnych osób na utrzymaniu. Wskazywane przez Zobowiązanego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Jakkolwiek R.S. dotknięty jest bezrobociem, nie oznacza to jednak, że nie może pracować w ogóle i nie może postarać się o takie zarobkowanie, które umożliwi mu osiągnięcie dochodów pozwalających nie tylko na utrzymanie własnej osoby, ale i spłatę ciążących na nim zaległości. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł R. S. Skarżący podniósł, iż większość decyzji wydawanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Ś. obarczona jest wadą naruszenia prawa. Pomimo wielu decyzji SKO uchylających decyzję OPS w Ś., organ ten nadal utrzymuje swoje stanowisko. Skarżący wskazał, iż przebywa obecnie w zakładzie karnym odbywając 79 dni kary pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 267 k.k. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 j.t.). Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 2 powyższej ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przywołana wyżej norma prawna nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 powołanej ustawy zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Wręcz przeciwnie - działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kontrola sądu administracyjnego prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności. A zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę. W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organy dokonały prawidłowej wykładni użytego przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 ustawy pojęcia "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną". Sąd orzekający w ninejszej sprawie podziela w pełni pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07 (niepubl.) wprost wskazujący, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Organy dokonały analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego oraz słusznie przyjęły, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie Skarżący jest osobą bezrobotną to jednak zdrową, oraz nie posiadającą żadnych osób na utrzymaniu. Podkreślić przy tym ponownie należy, iż wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy może, co do zasady stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). W ocenie Sądu istnieją przesłanki ku temu, że skarżący spłaci przedmiotowe zadłużenie w przyszłości. Tym bardziej, iż jak wynika z akt administracyjnych sprawy, spłacił należność główną w wysokości 1931,76 zł. Obecnie Skarżący ma 46 lat, jest osobą zdrową, posiadającą wykształcenie średnie techniczne, co umożliwia mu podejmowanie działań zmierzających do poprawy Jego sytuacji. Skarżący obecnie przebywa w zakładzie karnym, ale po Jego opuszczeniu sytuacja dochodowa skarżącego może ulec zmianie na jego korzyść. Po wyjściu z zakładu karnego skarżący będzie miał bowiem możliwość podjęcia pracy zarobkowej pozwalającej na spłatę odsetek od zaległości alimentacyjnych. Należy wskazać, iż okoliczność odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie stanowi sama w sobie wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań. W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Uznanie takiej sytuacji za wyjątkową prowadziłoby bowiem do tego, iż naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi, było dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uprzednio spełnianych na koszt podatnika (podobnie wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1111/10, wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1166/09, wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 544/07 - opublikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie sytuacja Skarżącego jest trudna. Należy mieć jednak na uwadze, iż umarzanie zaległych należności każdemu dłużnikowi z powodu bezrobocia prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. W tym stanie rzeczy wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. :