IV SA/Po 122/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego i odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym postanawia 1. odmówić przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 września 2017r. w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 sierpnia 2017r. 2. odmówić prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] w Ś. W. wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego i odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 marca 2016r. utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 maja 2016r., odmówiono skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów wpisu sądowego od zaskarżonego postanowienia. Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżące stowarzyszenie został pozostawiony bez rozpoznania zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2016r., utrzymanym mocy postanowieniem Sądu z dnia 17 stycznia 2017r. Stowarzyszenie [...] w Ś. W. po uiszczeniu wpisu od skargi, złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 30 maja 2017r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Po rozpoznaniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2017r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 maja 2017r. Stowarzyszenie [...] pismem z dnia 4 września 2017r. wniosło zażalenie na wskazane wyżej postanowienie, które zostało odrzucone postanowieniem Sądu z dnia 12 września 2017r. Skarżące Stowarzyszenie pismem z dnia 11 października 2017r. wniosło zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 12 września 2017 r. domagając się m.in. uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i uchylania postanowienia Sądu z dnia 8 sierpnia 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 24 października 2017r. odrzucił zażalenie na postanowienie z dnia 12 września 2017r. z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia. Zażalenie na w/w zażalenie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2017r. sygn. akt II OZ 1523/17. W uzasadnieniu powyższego postanowienia NSA wskazał, że zawarte w zażaleniu wnioski o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 12 września 2017r. oraz o przyznanie prawa pomocy podlegają odrębnemu rozpoznaniu. Mając powyższe na uwadze zarządzeniem z dnia 29 stycznia 2018r. pod rygorem odmowy przywrócenia terminu do złożenia zażalenia wezwano Stowarzyszenie [...] do podania w terminie 7 dni przyczyn uzasadniających uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 12 września 2017r. Jak wynika z akt sprawy Stowarzyszenie [...] nie odpowiedziało na powyższe wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej P.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Stosownie natomiast do art. 87 § 1, §2 i §4 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w okresie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie też z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Z cytowanej regulacji prawnej wynika, że przywrócenie terminu może nastąpić, jeżeli został złożony wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przeszkody uniemożliwiającej dochowanie terminu; dopełniono czynności, dla której był ustanowiony termin oraz strona wykaże brak winy w uchybieniu terminu. Odnosząc się do wniosku o przywrócenie terminu należy w pierwszej kolejności wskazać, że skarżące Stowarzyszenie złożyło wniosek o przywrócenie terminu w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia tut. Sądu z dnia 24 października 2017r. o odrzuceniu zażalenia na postanowienie z dnia 12 września 2017r. Zatem wniosek o przywrócenie terminu został złożony z zachowaniem terminu o jakim mowa w art. 87 §1 P.p.s.a. Jednocześnie dokonano uchybionej czynności. Podkreślić jednak należy, że samo złożenie wniosku o przywrócenie terminu w przewidzianym do tego terminie oraz dokonanie czynności, dla której zakreślony był termin, nie jest wystarczającą przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Konieczne jest bowiem uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że nie ponosi on winy w niedochowaniu terminu. W przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie w treści zażalenia nie wykazało braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie. Powyższego braku wnioskujące Stowarzyszenie nie uzupełniło również na wezwanie Sądu. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 86 §1 P.p.s.a., orzekł jak w pkt. 1 sentencji postanowienia. Dalej mając na uwadze złożony w niniejszej sprawie kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, że zgodnie z art. 258 §1 P.p.s.a. czynności w zakresie przyznania prawa pomocy co od zasady wykonuje referendarz sądowy. Ustawodawca w art. 258 §4 P.p.s.a. wskazał jednak, że czynności te w szczególnie uzasadnionych przypadkach może wykonywać sąd. Mając powyższe na uwadze, przy uwzględnieniu postawy skarżącego Stowarzyszenia wszczynającego postępowanie wpadkowe w niniejszej sprawie, stwierdziwszy że wysoce prawdopodobnym jest wniesienie zażalenia na postanowienie zawarte w pkt 1 sentencji niniejszego postanowienia, Sąd mając na celu sprawne zakończenie postępowania uznał, że zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie trybu wskazanego w art. 258 §4 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że z treści art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na Stowarzyszeniu spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. W stanie faktycznym niniejszej sprawy wskazać należy również, że skarżące Stowarzyszenie już występowało z żądaniami przyznania prawa pomocy. Postępowania wszczynane z powyższych wniosków zostały zakończone rozstrzygnięciami odmawiającymi przyznania prawa pomocy. Pomimo tej treści rozstrzygnięć skarżące Stowarzyszenie złożyło kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym powołało się na okoliczności podnoszone we wcześniejszych wnioskach o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie winien być rozpoznany w oparciu o treść art. 165 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie przyjęto za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego sprawy dotyczącego sytuacji finansowej strony nie można zmienić lub uchylić postanowienia bez zmiany okoliczności sprawy, nawet gdyby poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Porównać należy sytuację zakreśloną w dwóch wnioskach, następnie dokonać oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, zdecydować, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II FZ 768/12 [w:] CBOSA). Przy ocenie poprzednich wniosków Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy, uznano, że może ono uzyskiwać środki na swoją działalność nie tylko ze składek członkowskich, ale także z dotacji i darowizn. Nie jest, zatem pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania. Ze Statutu Stowarzyszenia wynika, że uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Obowiązkiem członków Stowarzyszenia jest zatem opłacanie składek członkowskich w realnej wysokości. Zatem ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Obciążenia wynikające z kosztów postępowania dotyczące postępowania prowadzonego na rzecz Stowarzyszenia powinni w pierwszej kolejności ponosić jego członkowie. Członkowie Stowarzyszenia przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. W aktualnie złożonym wniosku, tak samo jak w poprzednich, Stowarzyszenie powtórzyło, że prowadzi działalność o charakterze "non profit", nie posiada żadnego majątku, ruchomości, nieruchomości, ani żadnych akcji, udziałów, obligacji. Jedyne środki finansowe na pokrycie kosztów działalności pochodzą z dobrowolnych składek członkowskich. Stowarzyszenie nie korzysta z żadnej dotacji ze Skarbu Państwa i nie prowadzi działalności gospodarczej. Przekreślono rubryki wniosku dotyczące majątku i dochodów Stowarzyszenia oraz dotyczące stanu rachunków bankowych. Analiza wniosków o przyznanie prawa pomocy, który były poddane ocenie na wcześniejszym etapie postępowania sądowego oraz ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie wskazuje, że dane w nich zawarte nie uległy żadnej zmianie, w szczególności Stowarzyszenie nie wykazało, że aktualna sytuacja finansowa uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym zmianę poprzednich postanowień i przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Nadal bowiem Stowarzyszenie poprzestaje jedynie na oświadczeniu, że nie posiada żadnego majątku, dotacji i dochodów z działalności gospodarczej, utrzymuje się z dobrowolnych składek członkowskich i pracy społecznej swoich członków. Jednakże Stowarzyszenie nadal nie wykazuje, że podejmuje czynności celem pozyskania realnych środków na prowadzenie swojej działalności, w tym na opłacenie kosztów postępowania zainicjowanych spraw sądowych. Stowarzyszenie nie wykazało zatem pogorszenia swojej sytuacji finansowej w stopniu uzasadniającym zmianę poprzednio wydanego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy wniosek Stowarzyszenia o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie i należało go oddalić. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 §4 w zw. z art. 246 §2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. i art. 165 P.p.s.a. orzeczono, jak w pkt 2 sentencji postanowienia.