IV SA/Po 1272/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2014 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w przedmiocie zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Prezydent Miasta L. działając przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, decyzją z dnia [...] października 2012r. nr [...]przyznał K. S. zasiłek rodzinny na dziecko K. S. urodzoną [...].01.2012r. od dnia 1.11.2012r. do dnia 31.10.2013r. w kwocie 77 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wskazał, iż z przedłożonych dokumentów wynika, iż wnioskodawczyni spełnia kryterium dochodowe 539 zł. Następnie decyzją z dnia [...] marca 2013r. nr [...]Prezydent Miasta L., uznał, że kwota z tytułu wypłaconych świadczeń rodzinnych w wysokości 77 zł za okres od 1.11.2012r. do 30.11.2012r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał wnioskodawczynię do jej zwrotu w terminie 14 dni. Na skutek złożonego odwołania od tej decyzji przez K. S., decyzją z dnia [...] maja 2013r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji do ponownego rozpoznania. W odwołaniu organ wskazał, iż zaliczenie do dochodu rodziny kwoty uzyskanej po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia świadczenia jest sprzeczny z art.3 ust.2 u.ś.r.. Nadto uznanie przez organ świadczenia za nienależnie pobrane wymaga od organu wykazania negatywnego zachowania strony, ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Przesłanki wskazane w art.30 ust.2 pkt 1 u.ś.r. odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, jego winy. Ze zgromadzonego materiału nie wynika jednoznacznie, by taki fakt miał miejsce. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013r. nr [...] Prezydent Miasta L. uchylił decyzję ostateczną z dnia [...] października 2012r. w części dotyczącej przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko od dnia 1.11.2012r. oraz nie przyznał tego świadczenia od dnia 1.11.2012r. do 31.10.2013r. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 5 ust.3, 4a, art.24 ust.7, art.25 ust.1 i art.32 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej "u.ś.r.", § 1.1. pkt 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10.08.2012r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2012r., nr 161, poz.959) i art. 104, art. 107, art. 130 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j: Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.; obecnie t.j.: z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej "K.p.a.". W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że po wielu interwencjach telefonicznych w dniu 28.01.2013r. wnioskodawczyni dostarczyła zaświadczenie o dochodzie uzyskanym w listopadzie 2012r., z którego wynika, iż rozpoczęła pracę z dniem 2.07.2012r., a nie jak wcześniej oświadczyła, że od dnia 1.10.2012r. Następnie wnioskodawczyni dostarczyła umowę o pracę z dnia 2.07.2012r. oraz zaświadczenie o wysokości dochodu za sierpień 2012r. W związku z tym organ przeliczył jej dochód uwzględniając dochód za miesiąc sierpień 2012r., który w przeliczeniu na osobę wyniósł 769,78 zł. Zgodnie z art.27 ust.7 uśr w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. Ponieważ uwzględniono dochód uzyskany w miesiącu lipcu 2012r. i wnioskodawczyni jest zatrudniona w tym samym zakładzie pracy do dnia dzisiejszego, w dniu składania wniosku nie była uprawniona do pobierania świadczeń rodzinnych. Od tej decyzji odwołanie złożyła K. S. nie zgadzając się z jej treści i wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu odwołania wskazała, iż organ błędnie obliczył dochód rodziny. Albowiem dochodem tym jest dochód z roku poprzedzającego okres zasiłkowy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2013r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji - na podstawie art. 3, art. 4, art. 5, art. 23 i art. 24 u.ś.r., Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2011 r., nr 298, poz.1769), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009r., nr 129, poz. 1058) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń regulują przepisy u.ś.r. Organ przytoczył treść art. 5, art. 6 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. oraz § 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych. Jak wskazano w art. 3 pkt 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r. - przez dochód należy rozumieć: (a) po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne; (b) deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne; (c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przez dochód rodziny należy rozumieć natomiast - o czym mowa w art. 3 pkt 2 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r. - sumę dochodów członków rodziny. Nadto organ przytoczył treść art.3 pkt 23 i 24 uśr. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu l instancji, że skarżącej nie przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, bowiem odwołująca składając w październiku 2012r. wniosek o ustalenie prawa do świadczeń nie dostarczyła kompletu dokumentów – umowy o pracę, z której wynikało że od 2.07.2012r. do 30.09.2012r. jest zatrudniona u tego samego pracodawcy na okres próbny, a od 1.10.2012 do 30.09.2014r. na umowę o pracę. Wobec tego organ prawidłowo ponownie przeliczył dochody odwołującej z uwzględnieniem dochodu za VIII 2012r., który wyniósł 769,78 zł, co oznaczało, że w dniu składania wniosku odwołująca nie była uprawniona do pobierania świadczenia i uchylił decyzję z dnia [...].10.2012r. od dnia 1.11.2012r. Z uwagi na fakt, że w roku 2011 odwołująca nie uzyskała żadnego dochodu, organ uznał, że osiągając go w 2012r. spełnione zostały przesłanki z art.5 ust.4b u.ś.r. tzn. uzyskanie dochodu z miesiąca następującego po miesiącu w którym dochód został osiągnięty, ponieważ otrzymywała go w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Skargę na powyższą decyzję wniosła K. S., podnosząc w niej ten sam argument co w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek nie tylko z tytułu zarzutów w niej podniesionych. W oparciu o art. 32 ust.1 u.ś.r., właściwy organ może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lud dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Zdaniem organu odwoławczego z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w związku z powyższym organ l instancji wydał prawidłową decyzję. Należy, zatem wskazać na jednolite i ukształtowane w tym zakresie stanowisko sądów administracyjnych, w którym przyjmuje się, że decyzja w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne jest decyzją konstytutywną, kształtującą sytuację strony wyłącznie na przyszłość. Na mocy art. 32 ust. 1 u.ś.r. uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną, za wyjątkiem sytuacji, o której mowa w art. 32 ust. 1 in fine. Z uwagi na konstytutywny charakter decyzji wydawanej w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. niedopuszczalnym jest, aby organy wskazywały datę, od której następuje uchylenie dotychczasowej decyzji, a jedynie w sytuacji uznania, iż świadczenie miało charakter świadczenia nienależnego, ustalenie daty tego świadczenia jest uzasadnione. Jeśli organ uznaje, że konieczność uchylenia decyzji wynika z przesłanki pobrania świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.ś.r., winien wskazać ją w decyzji. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2010 r. sygn. I OSK 1208/09, LEX nr 591223, wyrok NSA z dnia 10.07.2009 r. sygn. I OSK 1501/08, LEX nr 554913, wyrok WSA w Lublinie z 9.11.2010 r., sygn. II SA/Lu 500/10, LEX nr 753860). Sąd w pełni podziela powyższe stanowisko. W konsekwencji zdaniem Sądu, w sprawie wadliwie – z naruszeniem art. 32 ust. 1 u.ś.r.- organ I instancji uchylił decyzję przyznającą skarżącej świadczenie rodzinne z mocą wsteczną, które to stanowisko zaakceptował organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, skoro podstawą faktyczną uchylenia była zmiana sytuacji dochodowej rodziny. Jeśli organ uznaje, że konieczność uchylenia decyzji wynikała z przesłanki pobrania świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.ś.r., winien wskazać ją w decyzji. Jeżeli natomiast wskazuje jak w sprawie, że podstawą uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne jest zmiana sytuacji dochodowej rodziny w okresie zasiłkowym nie może uchylić tej decyzji z mocą wsteczną. Organ I instancji nie rozpoznał ponownie sprawy dotyczącej świadczenia nienależnie pobranego po uchyleniu decyzji przez SKO. W myśl art.32 ust.1 u.ś.r. organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.... Od samego początku organ I instancji źle obliczył w sprawie dochód skarżącej. Zgodnie z § 18 ust. 3 rozporządzenia MPS z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne: w przypadku, gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. Zgodnie zaś z § 18 ust. 1 tego rozporządzenia: w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W myśl art.5 ust. 4a u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny ....w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Pojęcie dochodu uzyskanego po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, należy rozumieć w ten sposób, że chodzi o dochód z roku poprzedzającego okres zasiłkowy, tj. z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 u.ś.r.) oraz z roku, w którym orzeka się o prawie do świadczeń na kolejny okres pod warunkiem jego uzyskiwania w dacie orzekania o prawie do świadczeń (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 14.03.2012 r. sygn. II SA/Bd 1254/11, LEX nr 1145714, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 28.03.2012r. sygn. IV SA/Po 1286/11, LEX nr 1146108). Dochód członka rodziny zaś to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art.5 ust.4 – 4b u.ś.r. (art.3 ust. 2a u.ś.r.). Reasumując należy stwierdzić, że decyzje przyjmujące, że zaistniała podstawa do uchylenia decyzji przyznającej skarżącej świadczenia rodzinne z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego wydane zostały w sprawie z naruszeniem prawa materialnego - art. 5 ust. 1 u.ś.r. określającego kryterium dochodowe oraz przepisów proceduralnych. Ponadto decyzja uchylająca organu I instancji z dnia [...] czerwca 2013r. dotyczy okresu zasiłkowego od 1.11.2012r. do 31.10.2013r., a decyzja; zaś decyzja z dnia [...] marca 2013r. orzekająca o świadczeniu nienależnym dotyczy okresu od 1.11.2012r. do 30.11.2012r. Organy winny tą nieścisłość również wyjaśnić. Uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym, które miało wpływ na wynik sprawy, oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c w zw. z art.135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji. Zgodnie z art. 152 w/w ustawy uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Przy ponownym prowadzeniu postępowania organy prawidłowo wyliczą dochód skarżącej, zbadają czy wypłacone skarżącej świadczenie było świadczeniem nienależnym, (organ zwróci uwagę, iż błędem jest wskazanie w jednej decyzji o świadczeniu nienależnie pobranym i obowiązku jego zwrotu), uwzględnią oceny prawne i wskazania powyżej wyrażone zgodnie z dyspozycją art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.