IV SA/Po 144/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi na posiedzeniu jawnym rozpoznawał sprawę ze skargi G. W. na postanowienie Rektora Uniwersytetu w P. z dnia [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. oddala skargę; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu w P. na rzecz skarżącego G. W. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. W dniu [...] lutego 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wpłynęła skarga G. W. (zwanego dalej: skarżący) na postanowienie Rektora Uniwersytetu w P. (zwanego dalej: Rektor) z dnia [...] grudnia 2016 r. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że dnia [...] listopada 2016 roku wysłał drogą elektroniczną odwołanie od decyzji Dziekana Wydziału [...] II Uniwersytetu Medycznego im., K. M. w P. (zwanego dalej: Dziekan) z dnia [...] października 2016 r. nr [...] na adres [...] i uczynił to z zachowaniem ustawowego terminu, który upływał z końcem dnia [...] listopada 2016 roku. Na powyższe pismo skarżący otrzymał, w dniu [...] listopada 2016 r., odpowiedź w formie elektronicznej - bez powołania podstawy prawnej – wskazująca, że w postępowaniu obowiązuje tylko forma pisemna (nie elektroniczna), co skarżący uznał za ewidentne naruszenie obowiązujących przepisów, w szczególności art. 6 Kpa. Kolejno skarżący wywodził, że wobec powyższego zawiadomienia niezwłocznie, tj. w dniu [...] listopada 2016 r. złożył odwołanie osobiście w sekretariacie Uniwersytetu. Skarżący nadmienił również, że – w jego ocenie – na mocy art. 7 oraz art. 12 Kpa Uniwersytet powinien wszelkie zawiadomienia dostarczać niezwłocznie, a nie po dwudziestodniowej zwłoce, tym bardziej, że sam zastosował negowaną przez siebie formę elektroniczną. Zdaniem skarżącego zaskarżone postanowienie, z naruszeniem art. 7, 8 oraz 9 Kpa, świadomie pomija korespondencję przesyłaną drogą elektroniczną, czego konsekwencją było to, że Uniwersytet nie dokonał wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Końcowo skarżący podniósł także, że żadna decyzja, postanowienie, czy jakiekolwiek powiadomienie, nie zawierało wcześniej pouczenia o niedopuszczalności wniesienia odwołania drogą elektroniczną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości. Organ wyjaśnił, że zaskarżonym postanowieniem organ orzekający stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dziekana w sprawie skreślenia skarżącego z listy studentów I roku, studiów pierwszego stopnia, kierunek [...] Wydziału [...] II Uniwersytetu Medycznego im. K. M. w P.. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu [...] października 2016 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. Dalej organ wyjaśnił, że skarżący przesłał drogą elektroniczną skan odwołania od ww. decyzji, a pracownik Dziekanatu poinformował skarżącego, również elektronicznie, że w postępowaniu tym obowiązuje forma pisemna i sprawie nie nadaje się biegu. W dniu [...] listopada 2016 roku skarżący złożył odwołanie od tej decyzji, w formie pisemnej. Wywodzono, że mając na uwadze datę doręczenia decyzji tj. [...] października 2016 r., termin do złożenia odwołania upłynął z końcem dnia [...] listopada 2016 roku. Organ podkreśli, że w jego ocenie organ I instancji prawidłowo pouczył skarżącego o możliwości i terminie wniesienia odwołania, zaś składając odwołanie po terminie skarżący, wiedząc o nieskuteczności drogi elektronicznej, nie złożył wniosku o przywrócenie terminu. W konsekwencji, zdaniem organu, nie miał on innej możliwości, jak tylko stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania (art. 134 Kpa). Jednocześnie organ stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu błędnie przyjęto datę doręczenia decyzji, albowiem zamiast [...] października (data nadania) należało przyjąć [...] października (data doręczenia), co skutkowało mylnym przyjęciem, iż termin do złożenia odwołania upływał [...] listopada a nie [...] listopada. Zdaniem organu odwoławczego nie miało to jednak wpływu na ustalenie uchybienia terminu skoro odwołanie wniesione zostało w dniu [...] listopada 2016 r. Zdaniem organu skarga jest w całości bezzasadna, a zarzut niezgodności działania organu zgodnie z prawem jest oczywiście chybiony. Rektor argumentował, że wymóg zachowania formy pisemnej w postępowaniu administracyjnym jest oczywisty i ma potrzeby pouczania o braku możliwości posłużenia się drogą. Jednocześnie podkreślił, że art. 14 Kpa dopuszcza formę elektroniczną, ale w ramach ustawowo określonych wymogów formalnych. Tymczasem posłużenie się tą formą (wyłącznie dla przekazania informacji) przez pracownika dziekanatu wynikało głównie z troski o interes strony. Podkreślono, że upływ czasu na tę reakcję wynikał jedynie z faktu, że trudno było się spodziewać, że w poczcie elektronicznej jest właśnie taka korespondencja. Zdaniem Rektora pominięcie w uzasadnieniu postanowienia faktu korespondencji elektronicznej, pozostaje bez wpływu na ocenę sytuacji, gdyż korespondencja ta nie wywierała żadnych skutków prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., zwanej dalej: Ppsa), sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 Ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 Ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a Ppsa), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b Ppsa) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c Ppsa). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 Ppsa), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedmiotem kontroli tut. Sądu jest postanowienie Rektora z dnia [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Na wstępie wskazać należy, że postępowanie odwoławcze składa się z trzech faz: wstępnej, postępowania wyjaśniającego i wydania decyzji (lub odpowiednio postanowienia). W pierwszej fazie postępowania organ zobowiązany jest do ustalenia, czy odwołanie jest dopuszczalne, a zatem czy w ogóle dotyczy aktu zaskarżalnego tego rodzaju środkiem odwoławczym, czy pochodzi od strony postępowania i czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Ocena charakteru pisma winna zostać dokonana przez organ odwoławczy już w fazie wstępnej, bowiem w razie stwierdzenia niedopuszczalności lub uchybienia terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy nie może rozpatrzyć merytorycznie bezskutecznego środka zaskarżenia, lecz w drodze postanowienia stwierdzić niedopuszczalność odwołania lub uchybienie terminu do jego wniesienia (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt . II SA/Po 900/16, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym badanie dopuszczalności wniesionego odwołania powinno wyprzedzać ustalenia w przedmiocie zachowania terminu do jego wniesienia. Odwołanie może być wniesione przez stronę osobiście w siedzibie organu (urzędu go obsługującego), ale może też skorzystać ona z pośrednictwa operatora pocztowego wyznaczonego w rozumieniu przepisów ustawy z 2012 r. - Prawo pocztowe lub innych alternatywnych możliwości określonych w art. 57 § 5 Kpa pozwalających na zachowanie - w świetle prawa - terminu do dokonania takiej czynności procesowej, pomimo że faktycznie odwołanie wpłynie do organu w terminie późniejszym, już po jego upływie. Czynności tej strona nie musi również dokonywać osobiście. Może posłużyć się pomocnikiem (posłańcem), który nie będąc pełnomocnikiem w rozumieniu Kpa pomaga stronie postępowania w pewnych czynnościach faktycznych, jak np. złożeniu pisma (korespondencji) u operatora pocztowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1307/16, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie decyzja Dziekana z dnia [...] października 2016 r. została doręczona skarżącemu w dniu [...] października 2016 r. Natomiast spór dotyczy wyjaśnienia, czy pismo nadane przez skarżącego drogą elektroniczną dnia [...] października 2016 r. stanowiło odwołanie od ww. decyzji. W związku z tym wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 63 § 3a ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 j.t. z późn. zm., zwanej dalej: Kpa) podanie wniesione w formie dokumentu elektronicznego powinno: być opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP, lub uwierzytelniane w sposób zapewniający możliwość potwierdzenia pochodzenia i integralności weryfikowanych danych w postaci elektronicznej; zawierać dane w ustalonym formacie, zawartym we wzorze podania określonym w odrębnych przepisach, jeżeli te przepisy nakazują wnoszenie podań według określonego wzoru; zawierać adres elektroniczny wnoszącego podanie. Jeżeli podanie, o którym mowa w § 3a, nie zawiera adresu elektronicznego, organ administracji publicznej przyjmuje, że właściwym jest adres elektroniczny, z którego nadano podanie wniesione w formie dokumentu elektronicznego, a gdy wniesiono je w innej formie i zawiera ono żądanie, o którym mowa w art. 391 § 1 pkt 2, doręczenie pism następuje na adres wskazany zgodnie z § 2, przy czym w pierwszym piśmie poucza się o warunku podania adresu elektronicznego w żądaniu doręczania pism środkami komunikacji elektronicznej. Organ administracji publicznej jest obowiązany potwierdzić wniesienie podania, jeżeli wnoszący tego zażąda. W przypadku wniesienia podania w formie dokumentu elektronicznego organ jest obowiązany potwierdzić wniesienie podania przez doręczenie urzędowego poświadczenia odbioru na wskazany przez wnoszącego adres elektroniczny. Zgodnie natomiast z art. 64 § 2 Kpa jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Jeżeli odwołanie nie zawiera wszystkich koniecznych elementów, w tym podpisu, wówczas organ odwoławczy zobowiązany jest wezwać wnoszącego odwołanie do usunięcia jego braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Odwołanie bez oryginalnego podpisu strony, a więc niespełniające określonych w art. 63 § 3 Kpa wymogów, nie jest bowiem odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 Kpa i art. 128 Kpa, a jego rozpoznanie jest dotknięte wadą nieważności określoną w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 09 września 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 517/16, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Na tle powyższych rozważań wskazać należy, że w niniejszej sprawie organ I instancji nie uczynił zadość obowiązkowi wskazanemu w art. 64 § 2 Kpa, gdyż otrzymując drogą elektroniczną podanie z dnia [...] października 2016 r., nie wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego odwołania poprzez jego podpisanie. Tymczasem brak na podaniu wnoszonym w formie elektronicznej bezpiecznego podpisu elektronicznego, weryfikowanego za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu jest brakiem formalnym, który może być usunięty w trybie art. 64 § 2 Kpa, o ile znany jest adres wnoszącego podanie. Brak ten można uzupełnić poprzez przesłanie podania opatrzonego bezpiecznym podpisem elektronicznym, złożenie odwołania w formie pisemnej, bądź też wniesienie go ustnie do protokołu. Wskazać również należy, że gdyby strona nie uzupełniła braków formalnych wniesionego odwołania to art. 61 § 2 Kpa przewiduje możliwości pozostawienia odwołania bez rozpoznania. Przy czym, podkreślenia wymaga, że pozostawienie wniosku bez rozpoznania w żadnym wypadku nie może polegać na całkowitej bierności organu prowadzącego postępowanie i niepodejmowania przez niego żądnych czynności w tym postępowaniu (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 października 2015 r., sygn. akt II SAB/Kr 181/15, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zaś w niniejszej sprawie organy nie wezwały skarżącego do podpisania pisma, nie było podstawy do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, ani też do pozostawienia pisma bez rozpoznania. Stwierdzając zatem uchybienie terminu do wniesienia odwołania naruszono wskazane powyżej przepisy art. 134 i 62 § 2 Kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy. Dlatego rozpoznając sprawę ponownie organy administracji zobligowane będą rozważyć stanowisko wskazane w uzasadnieniu tego wyroku, będąc związanymi oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa konieczne było uchylenie zaskarżonego postanowienia organu II instancji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 Ppsa.