IV SA/Po 156/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi M.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...] sierpnia 2010r. o nr [...] Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy W., działając na podstawie art. 30 ust. 2, ust. 3 w związku z art. 12 ust. 1, ust. 2, ustawy z dnia 7 września 2007 p, o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 1 poz. 7 ze zm.) odmówił umorzenia należności z tytułu otrzymanych przez T.N. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w dniu [...] lutego 2010 r. skarżący złożył prośbę o rozłożenie na raty należności z tytułu otrzymanych przez T.N. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W związku z tym organ wydał decyzję nr [...] z dnia [...] marca 2010 r., w której orzekł o rozłożeniu na raty należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dalej organ wyjaśnił, iż w odwołaniu od powyższej decyzji zawarł prośbę o umorzenie należności. Organ podniósł, iż w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż M.N. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją matką. Jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. Organ podniósł, iż źródłem dochodu rodziny jest renta pobierana przez I.N. w kwocie 1016, 58 zł oraz dochód z pracy dorywczej skarżącego w kwocie 600 zł. Organ wskazał, iż dłużnik wraz z matką ponoszą wydatki w łącznej kwocie 760 zł. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organ podniósł, iż powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania, które wynikało z nie wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionego. Organ wyjaśnił, iż analizując sytuację dochodową i rodzinną uznał, że nie jest ona wynikiem zdarzeń losowych, które mogłyby stanowić ewentualną przesłankę do umorzenia należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M.N. podnosząc, iż jest osobą bezrobotną oraz prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, a ich dochód stanowi renta matki oraz dochód uzyskiwany z prac dorywczych. Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczy w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, iż organ I instancji w decyzji z dnia [....] marca 2010r. rozłożył kwotę należności głównej w wysokości 2200 , 00 zł wraz z kwotą odsetek ustawowych na 8 rat po 300 , 00 zł miesięcznie oraz 1 ratę w kwocie 78, 00 zł. Organ wskazał, iż mając na uwadze dochody skarżącego z tytułu prac dorywczych oraz matki skarżącego należy uznać , iż kwota należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacona synowi skarżącego - rozłożona na raty- jest możliwa do spłaty z dochodów osiąganych przez skarżącego oraz jego matkę . W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, iż w świetle art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 3 pkt. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód na osobę w rodzinie skarżącego ( 2 osoby ) wynosi 808, 29 zł, a więc przewyższa dochód progowy, który wynosi 725, 00 zł na osobę w rodzinie. Mając zatem na uwadze dochód osiągany przez rodzinę skarżącego oraz fakt, iż M.N. może podjąć zatrudnienie na stałe i na pełen etat należy uznać za zasadną i zgodną z prawem odmowę pełnego umorzenia kwoty należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. wniósł M.N. wskazując, iż organ błędnie zrozumiał jego zarobki z pracy dorywczej. Skarżący wskazał, iż była to kwota otrzymana jednorazowo, a nie co miesięcznie. Skarżący wskazał również, iż po odbytych operacjach nie może ciężko pracować, a pogłębiająca się wada wzroku utrudnia mu znalezienie pracy. Skarżący wyjaśnił również, iż obecnie wydatki wzrosły. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. o odmowie umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Przepis stanowiący materialnoprawną podstawę orzekania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej, tj. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Jak wynika z powołanego przepisu kwestia umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Powyższe oznacza, iż organ orzekając w konkretnej sprawie może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę" (z wielu por. choćby wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 listopada 2006 r., V SA/Wa 1758/08). W przypadku gdy przepis pozwala organowi na wydanie decyzji o charakterze uznaniowym, szczególnego znaczenia nabierają stawiane przez ustawę z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity – Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., powoływaną dalej jako "Kpa") wymogi prawidłowego, dokładnego przeprowadzenia postępowania administracyjnego, w tym w szczególności starannego przeprowadzenia dowodów. Jak wskazano bowiem w orzecznictwie uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia jednak organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w przepisie 107 § 1 Kpa Organ, prowadząc postępowanie, w wyniku którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa, ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 Kpa nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 Kpa obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (tak przykładowo wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 listopada 2006r., III SA/Wa 1786/06). W tym miejscu wskazać należy, iż w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 §1 i 80 Kpa dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 Kpa, a więc w sposób przekonywujący. Z drugiej strony uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia wyłącza natomiast zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy zauważyć należy, iż skoro przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nakazuje wziąć pod uwagę sytuację rodzinną i majątkową osoby ubiegającej się o umorzenie, odroczenie lub rozłożenie na raty należności, to obowiązkiem organu jest rozpatrzenie wniosku z uwzględnieniem tych okoliczności. W niniejszej sprawie organ I instancji po przedstawieniu własnych ustaleń wskazał, iż powstanie zadłużenia jest następstwem zaniechania regulowania należności alimentacyjnych przez skarżącego. Ponadto organ wskazał, iż obowiązek alimentacyjny spoczywa na każdym z rodziców mimo rozpadu rodziny. W dalszej części uzasadnienia organ podniósł, iż obecna sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie jest wynikiem zdarzeń losowych, które mogły by stanowić ewentualną przesłankę do umorzenia należności. W tym miejscu jeszcze raz należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z powyższej regulacji prawnej jednoznacznie wynika, że organ orzekając w kwestii umorzenia należności bierze pod uwagę sytuację finansową i rodzinną wnioskodawcy, a nie, jak uczynił to organ I instancji, czy ta sytuacja jest wynikiem zdarzeń losowych. Z uzasadnienia organu w żadnym stopniu nie wynika czy organ rozpoznając wniosek wziął pod uwagę, że skarżący jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku oraz z orzeczoną niepełnosprawnością. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że twierdzenie organu, iż jakoby skarżący nie był zarejestrowany jako bezrobotny nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Przed wydaniem decyzji organ I instancji dysponował stosownym zaświadczeniem z Powiatowego Urzędu Pracy, iż skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Ponadto wskazać należy, iż z uzasadnienia decyzji nie wynika czy organ wziął pod uwagę, że skarżący jest osobą niepełnosprawną oraz że inwalidztwo spowodowane jest stanem narządu wzroku, co bez wątpienia powoduje, że skarżący nie może podjąć każdej pracy. Co prawda organ w uzasadnieniu decyzji opisał sytuację finansową i rodzinną skarżącego, to jednakże stwierdzenie, iż ta sytuacja nie jest wynikiem zdarzenia losowego sugeruje, że organ nie przeanalizował dokładnie tej sytuacji. Również z uzasadnienia organu II instancji nie wynika czy organ ten wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy. Organ II instancji wskazał, iż dochód osiągany przez rodzinę skarżącego oraz fakt, iż skarżący może podjąć zatrudnienie na stałe i na pełen etat nie uzasadnia umorzenia należności. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż sam fakt możliwości i chęci podjęcia zatrudnienia nie oznacza, że skarżący jakąkolwiek ofertę pracy otrzymał. Brak możliwości podjęcia zatrudnienia spowodowanej sytuacją na rynku pracy nie może automatycznie obciążać skarżącego. Organ w ramach prowadzonego postępowania winien ustalić m.in. w Powiatowym Urzędzie Pracy czy dla skarżącego są jakiekolwiek oferty pracy uwzględniające jego stan zdrowia. Ponadto zwrócić należy uwagę, iż fakt osiągania przez skarżącego wynagrodzenia z tytułu prac dorywczych wskazuje, że skarżący podejmuje działania mające na celu polepszenie swojej sytuacji finansowej, co tym samym oznacz, iż nie uchyla się od pracy. Ponadto wskazać należy, iż dochód skarżącego nie jest dochodem stałym. Skarżący wskazał, iż dochód z prac dorywczych wynosi 600 zł, co nie oznacza, że skarżący taki dochód otrzymuje stale, co skarżący jednoznacznie potwierdził w skardze podnosząc, iż był to dochód jednorazowy. Organ prowadząc postępowanie winien dokładnie ustalić jaki dochód osiąga skarżący i czy jest to dochód stały. Dopiero po dokonaniu powyższego organ będzie w stanie określić czy dochód skarżącego pozwala mu na spłatę zobowiązań alimentacyjnych. Ponadto Sąd pragnie zwrócić uwagę, iż dłużnikiem alimentacyjnym zobowiązanym do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest skarżący, a nie jego matka. Co prawda zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, to jednakże należy mieć również na uwadze, iż zgodnie z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Ponadto zwrócić należy uwagę, iż art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wyraźnie wskazuje kto jest obowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń. Zgodnie z tym przepisem zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami jest dłużnik alimentacyjny, a nie jego rodzina. Wobec powyższego bezkrytyczne przyjęcie przez organ, iż dochód rodziny, którego znaczną część, a biorąc pod uwagę jednorazowy charakter dochodu skarżącego - w całości, stanowi renta matki skarżącego, wystarczy na spłacanie zadłużenia, bez uwzględnienia okoliczności takich jak fakt, iż nie jest ona dłużnikiem alimentacyjnym oraz że skarżący jest osobą niepełnosprawną, bezrobotną bez prawa bez zasiłku, nie osiągającą stałego dochodu sugeruje, że organ wydając decyzję w niniejszej sprawie dopuścił się naruszenia wyżej wskazanych przepisów Kpa. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 Ppsa orzekł jak w sentencji. Art. 152 Ppsa nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia. Rozpoznając sprawę ponownie organ, mając na względzie uwagi poczynione w uzasadnieniu niniejszego wyroku, podejmie kroki mające na celu dokładne ustalenia sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego, a następnie na podstawie tych ustaleń podejmie rozstrzygnięcie dając temu wyraz w należycie sporządzonym uzasadnieniu. W ramach prowadzonego postępowania organ winien w pierwszej kolejności ustalić czy skarżący z praw dorywczych otrzymuje stale kwotę zbliżoną do tej przyjętej przez organ. Ponadto organ winien ustalić czy brak zatrudnienia skarżącego jest wynikiem jego złego stanu zdrowia i sytuacją na rynku pracy czy tez jest wynikiem braku inicjatywy skarżącego w poszukiwaniu pracy czy też brakiem chęci podjęcia zatrudnienia na stałe.