IV SA/Po 163/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Donata Starosta Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie uznania za właściciela nieruchomości oddala skargę Starosta G po rozpoznaniu wniosku M.W., decyzją z dnia [...] grudnia 2008r. nr [...], działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt. 1 w związku z art. 11 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (t.j. Dz. U. 1959r., Nr 14, poz. 78, ze zm. – dalej dekret), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa), odmówił uznania jej za właściciela nieruchomości położonej w P., gmina G., stanowiącej działkę oznaczoną numerem ewidencyjnym [...], dla której Sąd Rejonowy w G., Wydział V Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer [...]. W uzasadnieniu decyzji Starosta G. wskazał, że 17 kwietnia 1939r. zawarta został w formie aktu notarialnego umowa, na podstawie której J.W. (mąż wnioskodawczyni) nabył niezabudowaną parcelę o obszarze około 1.01,00 ha. Ze względu na fakt, że nie zostały dopełnione czynności związane z przeniesieniem tytułu własności, nieruchomość przeszła na cele reformy rolnej. Obecnie przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa, a podatek od nieruchomości opłacany jest przez S. i J.W. będących użytkownikami nieruchomości. Ponadto organ I instancji wskazał, że Naczelnik Miasta i Gminy G. decyzją z dnia [...] czerwca 1983r., znak [...] ( utrzymaną w mocy przez Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Zielonych w Poznaniu decyzją z dnia [...] lipca 1983r. znak [...]) odmówił J.W. uznania go za właściciela działki numer [...] (obecnie [...]), ze względu na fakt, że nie gospodarował on na nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż J.W. nie użytkował przedmiotowej nieruchomości, oraz że w latach 1945-1954 użytkowali ją rodzice J.W., po nich do 1962 S.R. (siostra J.W.), a potem jej córka S.W. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt. 1 w związku z art. 11 ust. 1 i 2 dekretu, rolników gospodarujących na nieruchomościach państwowych uznaje się za właścicieli tych nieruchomości, jeżeli oni lub ich poprzednicy prawni uzyskali posiadanie tych nieruchomości na podstawie: umowy zawartej przed dniem 13 września 1944r., a na Ziemiach Odzyskanych - przed dniem 9 maja 1945r. z zamiarem nabycia na własność. Na mocy art. 6 ust. 4 przepisy powyższe stosuje się odpowiednio również do osób pozostających w stosunku pracy, rencistów i rzemieślników, chociażby na nieruchomościach nie gospodarowali. Organ I instancji stwierdził również, iż nie użytkowała jej i nie nadal nie użytkuje także M.W., w związku z czym brak jest podstaw do uznania jej za właściciela. M.W., kwestionując powyższą decyzję, wniosła o zmianę przedmiotowej decyzji poprzez uznanie jej za właściciela przedmiotowej działki lub poprzez stwierdzenie, że właścicielem został J.W., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zdaniem skarżącej, decyzja organu I Instancji oparta została na błędnie ustalonym stanie faktycznym a wskazany materiał dowodowy nie dawał podstaw do poczynienia szeregu kategorycznych ustaleń faktycznych, w tym dotyczących nie użytkowania przez J.W. spornej nieruchomości. W ocenie skarżącej, z art. 6 dekretu nie wynika wymóg, aby rolnik gospodarował trwale i nieprzerwanie na nieruchomości objętej wnioskiem, gdyż wymóg ten dotyczy jedynie chwili wejścia dekretu w życie. W odwołaniu wskazano, że J.W. gospodarował na przedmiotowej nieruchomości w dniu wejścia w życie dekretu. M.W. zarzuciła również, iż organ I instancji nie rozważył innych przesłanek pozwalających na uznanie J.W. za właściciela przedmiotowej nieruchomości, w tym przesłanki wynikającej z art. 19 ust. 4 w związku z art. 6 ust. 4 dekretu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, po rozpoznaniu powyższego odwołania, działając na podstawie art. 127 §2 i art. 138 §1 pkt 2 kpa uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie w sprawie. Organ odwoławczy wskazał, iż w sprawie uznania J.W. (zmarłego męża wnioskodawczyni) za właściciela działki wydane zostały decyzje administracyjne, które nadal pozostają w obrocie prawnym. Obie te decyzje są ostateczne, nie zostały uchylone, ani też nie została stwierdzona ich nieważność. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 kpa, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. W wypadku jednak, gdy wniesione zostanie odwołanie, w trakcie postępowania odwoławczego organ odwoławczy nie może orzekać na podstawie art. 156 kpa, lecz jest obowiązany rozpatrzyć odwołanie i wydać decyzję zgodnie z treścią art. 138 kpa, to jest dokonując merytorycznej i prawnej oceny zasadności zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 kpa, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie pierwszej instancji. Zastosowanie art. 138 § 1 pkt. 2 jest zasadne między innymi w przypadku, gdy dotyczy sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już decyzją ostateczną, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. M.W. wniosła skargę na powyższą decyzję zarzucając jej błąd w ustaleniach faktycznych oraz obrazę przepisów prawa administracyjnego. Zdaniem skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedmiotową decyzję oparło na błędnej interpretacji art. 6 dekretu, zgodnie z którą nie został spełniony warunek gospodarowania przez rolnika lub jego następców prawnych na nieruchomości. Zdaniem skarżącej, niezbędną przesłanką nabycia nieruchomości zgodnie z art. 6 dekretu nie jest, aby rolnik gospodarował trwale i nieprzerwanie na nieruchomości objętej wnioskiem. Wymóg gospodarowania na nieruchomości dotyczy jedynie chwili wejścia w życie dekretu. W niniejszej sprawie J.W. gospodarował na przedmiotowej nieruchomości w dniu wejścia w życie dekretu, czego potwierdzeniem mogą być przesłuchania skarżącej oraz świadka A.K. i E.W. Skarżąca wskazała również, że nawet przekazanie osobom trzecim fizycznego władztwa nad rzeczą nie zawsze oznacza, że dotychczasowy posiadacz nie gospodaruje rzeczą, w szczególności w sytuacji, gdy może domagać się wydania rzeczy oraz może ingerować w sposób jej wykorzystania, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Skarżąca zarzuciła również organowi odwoławczemu naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 7 kpa poprzez nie zbadanie całokształtu okoliczności sprawy i oparcie swoje stanowiska jedynie na treści decyzji organów administracji z lat osiemdziesiątych. Powyższe dotyczy w szczególności ustalenia, że J.W. nie użytkował nieruchomości od co najmniej 1945r. Nadto skarżąca wskazała, że organ odwoławczy nie odniósł się do zeznań świadków wymienionych w odwołaniu. W ocenie skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno dokładnie przeanalizować wszystkie materiały zgromadzone w toku poprzednich postępowań, zamiast bezkrytycznie przyjmować wnioski zawarte w przedmiotowych decyzjach, tym bardziej iż wnioski te są sprzeczne z twierdzeniami skarżącej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, odpowiadając na skargę, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Zasadniczą kwestią w przedmiotowej sprawie jest ocena decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu, uchylającej decyzję organu I instancji i umarzającej postępowanie w sprawie wniosku M. W. o uznanie jej za właściciela nieruchomości położonej w P., gmina G., stanowiącej działkę oznaczoną numerem ewidencyjnym [...], dla której Sąd Rejonowy w G., Wydział V Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer [...]. Organ odwoławczy stwierdził bowiem, iż w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania w sprawie. Powyższe stanowisko w ocenie Sądu jest w pełni uzasadnione. Tym samym Sąd nie podziela zarzutów skarżącej, która wskazuje na materialnoprawne wady zaskarżonej decyzji w świetle norm zawartych w przepisach dekretu, a także na wady proceduralne przedmiotowej decyzji, wynikające z naruszenia normy zawartej w art. 7 kpa. Skarżąca, jak wynika z treści skargi, oczekiwała, że organ II instancji ponownie rozpozna merytorycznie sprawę, w świetle wskazanych unormowań. Wynika z tego, że Skarżąca nie zwróciła uwagi na argumentację organu II instancji, który w uzasadnieniu swojej decyzji wyjaśnia przesłanki i istotę rozstrzygnięcia II-instancyjnego. Skarżąca nie przywiązuje wagi do orzeczeń, jakie zapadły wcześniej w przedmiocie stwierdzenia nabycia przedmiotowej działki. Ostateczne rozstrzygnięcie kwestii dotyczącej odmowy uznania za właściciela gruntu męża skarżącej, którego jest ona następcą prawnym powoduje, w sytuacji gdy skarżąca swój wniosek o uznanie jej za właściciela nieruchomości opiera na uprawnieniach przysługujących zmarłemu J.W., iż w przedmiotowej sprawie zachodzi powaga rzeczy osądzonej (res iudicata). Wobec uprawomocnienia się orzeczenia rozstrzygającego co do praw do nieruchomości przysługujących J.W. nie można bowiem ponownie rozpoznać merytorycznie wniosku w tym zakresie. Wadliwą była więc decyzja organu I instancji, który wydał decyzję merytoryczną w sprawie i działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 dekretu odmówił skarżącej uznania jej za właściciela nieruchomości. Organ naruszył bowiem powagę rzeczy osądzonej, co mogłoby być podstawą do stwierdzenia nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 §1 pkt 3 kpa. W ocenie Sądu, w związku z wniesionym przez skarżąca odwołaniem, prawidłowym było wydanie przez organ odwoławczy decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, w której uchylono zaskarżoną decyzję organu I instancji i umarzono postępowanie pierwszej instancji. Zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 kpa in fine jest bowiem zasadne m.in. w przypadku, gdy decyzja organu pierwszej instancji: została wydana w postępowaniu, które należało uznać za bezprzedmiotowe, gdyż dotyczy sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już decyzją ostateczną. Organ odwoławczy może więc uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie przed organem pierwszej instancji, jeżeli postępowanie to było bezprzedmiotowe przed wydaniem zaskarżonej decyzji, czyli istniały podstawy do jego umorzenia przez organ pierwszej instancji (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 1.02.2006r. sygn. akt II SA/Gd 57/04, wyrok WSA w Warszawie z dnia 28.03.2007r. sygn. akt V SA/Po 791/07) W związku z powyższym, dodać można, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się jednolite stanowisko co do stosunku postępowania odwoławczego do postępowania w trybie nadzoru, jakim jest m.in. stwierdzenie nieważności uregulowane w art. 156 – 158 kpa. W przypadku, gdy zostało wniesione odwołanie, w trakcie postępowania odwoławczego organ odwoławczy nie może orzekać na podstawie art. 156 kpa, z uwagi na inny zakres i charakter jego działań jako organu odwoławczego oraz jako organu nadzoru (wyrok NSA z dnia 5 stycznia1982 r., sygn. akt II SA 919/81, ONSA 1982, Nr 1, poz. 5, wyrok NSA z dnia 12.03.1981r. sygn. akt SA 472/81, ONSA nr 1, poz. 21). Podkreślić przy tym należy, że jeżeli od decyzji wydanej przez organ I instancji zostało wniesione odwołanie, to powinno ono być załatwione w trybie odwoławczym, który ma pierwszeństwo przed trybami nadzoru. Tok instancyjny jest bowiem, zgodnie z art. 15 kpa, regułą obowiązującą przy załatwianiu tych spraw. Ponadto, logicznym następstwem organizacji postępowania administracyjnego jest zasada, że jeżeli strona korzysta z toku instancyjnego, to do jego wyczerpania nie powinny być podejmowane działania zmierzające do usunięcia nieprawidłowości w decyzji środkami pozainstancyjnymi (zob. komentarz do art. 156 kpa - G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II, LEX, 2007, wyd. II). W niniejszej sprawie, z "Odwołania" wszczynającego postępowanie przed organem II instancji wyraźnie wynika, iż stanowi ono odwołanie od decyzji organu I instancji, tym samym, zasadnym było wydanie przez organ odwoławczy decyzji na podstawie art. 138 §1 pkt 2 kpa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. KP