IV SA/Po 169/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Donata Starosta po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 marca 2011 r. wniosku M. Sp. z o.o. z siedzibą w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] grudnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany ostatecznej decyzji na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych Pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. M. Sp. z o.o., reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego adwokata, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej WSA) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...], odmawiającą dokonania zmiany zezwolenia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa wielkopolskiego, w części dotyczącej punktu XI obejmującego wykaz punktów gier (k. 4-6 akt sądowych). Skarżący jednocześnie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Określając swoją sytuację majątkową skarżący wskazał, że dysponuje wysokością kapitału zakładowego w kwocie [...] zł. Wartość środków trwałych skarżącego wynosi [...] zł. W roku obrotowym 2009 r. skarżący odnotował stratę w prowadzonej działalności gospodarczej, wynoszącą [...] zł. Natomiast stan konta bankowego skarżącego w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazywał wartość dodatnią w kwocie [...] zł (k. 10-14 akt sądowych). Postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 169/11 (dalej postanowienie z dnia [...] lutego 2011 r.) referendarz sądowy WSA w P. odmówił skarżącemu udzielenia prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że z analizy finansowej skarżącego nie wynika, że konieczność poniesienia wydatków zarówno z niniejszym postępowaniem, jak i z innymi postępowaniami sądowoadministracyjnymi wywołanymi skargami na decyzje organów administracji celnej, doprowadzi do utraty jego płynności finansowej. Skarżący posiada kapitał zakładowy w wysokości [...] zł oraz zgromadził środki trwałe o wartości [...] zł. Osiągnięcie straty za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł nie przesądza również o braku możliwości opłacenia kosztów sądowych. Kwota środków pieniężnych zgromadzonych na koncie bankowym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku przekracza bowiem zarówno kwotę straty za ubiegły rok obrotowy, jak i wielokrotnie przekracza wysokość wpisu wynoszącego w niniejszej sprawie 200,00 zł – zob. § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2003 r., nr 221, poz. 2193 ze zm., zwanym dalej rozporządzeniem z 2003 r.). Przyznanie prawa pomocy należy uznać w tej sytuacji za sprzeczne z zasadami słuszności (k. 26 akt sądowych). W sprzeciwie od powyższego postanowienia datowanym na dzień [...] lutego 2011 r. Skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa) przez nieprzyznanie jemu prawa pomocy pomimo tego, że wykazał on brak dostatecznych środków na ich uiszczenie. Jednocześnie skarżący wniósł o rozpoznanie wniosku przez Sąd na posiedzeniu niejawnym i przyznanie prawa pomocy. Zdaniem skarżącego referendarz sądowy odmówił udzielenia jemu prawa pomocy całkowicie abstrahując od jego sytuacji finansowej. Nie zostało wzięte pod uwagę istnienie straty za ostatni rok obrotowy w kwocie niemal [...] zł. Tymczasem właśnie ogólna wysokość zysku lub straty z prowadzonej działalności powinna być brana pod uwagę przez Sąd przy ocenie zdolności osoby prawnej do poniesienia kosztów sądowych. Ogólny zysk lub strata przesądza o sytuacji finansowej osoby prawnej. Referendarz sądowy dokonał wybiórczej oceny przedłożonego materiału dowodowego biorąc pod uwagę jedynie oderwaną od innych danych kategorię środków zgromadzonych w danym momencie na koncie bankowym skarżącego. Nie wziął również pod uwagę istniejących jego zobowiązań. Skarżący wskazał nadto, że nie można jemu zarzucić, że jako podmiot gospodarczy nie stworzył specjalnej rezerwy finansowej przeznaczonej na pokrycie kosztów sądowych. Oceny finansowej skarżącego nie może również zmienić okoliczność, że korzysta on w niniejszej sprawie z pomocy fachowego pełnomocnika, gdyż wskazana kwestia pozostaje sprawą wewnętrznych uzgodnień między mocodawcą i pełnomocnikiem, a wynagrodzenie za reprezentację może zostać ukształtowane w sposób dowolny między stronami (k. 38-39 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sprzeciw wniesiony przez skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, że traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu - art. 260 ppsa. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie WSA w Krakowie z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1195/10, lex nr 687002, postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 153/10, lex nr 643195). Analiza powyższej przesłanki przyznania prawa pomocy z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa wskazuje – w odróżnieniu od analogicznej przesłanki dotyczącej osób fizycznych – że odnosi się ona wyłącznie do aspektów ekonomicznych. W związku z tym, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczegółowego określenia swojego żądania (B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011 r., str. 737). Odwołując się do szczegółowych okoliczności branych pod uwagę w orzecznictwie sądowym w odniesieniu do przyznania prawa pomocy, NSA wskazał m. in., że posiadany przez skarżącą majątek znacznych rozmiarów uzasadnia przyjęcie, że może ona pokryć koszty postępowania. Fakt, że nieruchomość jest dzierżawiona oraz obciążona hipoteką przymusową, nie stanowi przeszkody w jej sprzedaży, a wykorzystywanie majątku przez właściciela w sposób, który nie prowadzi do osiągnięcia dochodów, nie może mieć wpływu na ocenę możliwość poniesienia kosztów sadowych (postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 280/10, lex nr 663382). Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie został ograniczony (postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OZ 337/10, lex nr 619883). Tak samo dysponowanie wolnymi od obciążeń składnikami majątku w postaci gospodarstwa rolnego, mieszkania oraz udziałów w kapitale zakładowym spółki z o.o. nie uzasadnia przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2006 r., sygn. akt II FZ 665/06, baza orzeczeń NSA). Z kolei w wyroku z dnia 16 grudnia 2010 r. WSA zauważył, że sąd może zwolnić stronę od kosztów sądowych nawet jeżeli posiada znaczne oszczędności na koncie bankowym. Musi jednak wykazać, że mimo nich nie jest w stanie ponieść opłat (wyrok WSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 605/10, lex nr 686338). Przytoczone poglądy doktryny oraz orzecznictwa wskazują, że instytucja prawa pomocy umożliwiająca dostęp do sądu dla podmiotów, których nie stać na poniesienie wiążących się z tym kosztów, nie może jednocześnie prowadzić do finansowania z budżetu państwa udziału w postępowaniu sądowym tych podmiotów, które posiadają wystarczające środki finansowe, bądź mogłyby je zgromadzić. W odniesieniu do prawa pomocy przyznawanego osobom prawnym w zakresie częściowym, okolicznością przesądzającą o zasadności złożonego wniosku jest rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy, na którą składają się posiadane aktywa, jak również istniejące pasywa. Nie bez znaczenia pozostaje również wysokość kosztów sądowych, o zwolnienie od której ubiega się osoba prawna. W rozpoznawanej sprawie skarżący – będąc osobą prawną ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Kosztami sądowymi zgodnie z art. 211 ppsa są opłaty sądowe oraz zwrot wydatków. Opłata sądowa w niniejszej sprawie, zgodnie z § 2 ust. 5 rozporządzenia z 2003 r. wynosi 200,00 zł. Skarżący natomiast posiada znaczny majątek w postaci kapitału zakładowego opiewającego na kwotę [...] zł, środków trwałych, których wartość wynosi [...] zł, środków zgromadzonych na rachunku bankowym w kwocie [...] zł. W roku obrotowym 2009 r. skarżący odnotował stratę w kwocie [...] zł. Powyższe okoliczności dowodzą niezasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając bowiem na uwadze globalną sytuację majątkową skarżącego, dysponuje on niewątpliwie dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Są one niewspółmiernie w porównaniu do zgromadzonego przez skarżącego majątku. Okoliczności tej nie zmienia odnotowana strata w prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2009 r., gdyż sama w sobie nie świadczy ona o złej kondycji finansowej skarżącego. Tak samo, jak zgromadzone oszczędności na rachunku bankowym nie przesądzają automatycznie odmowy przyznania prawa pomocy, tak też odnotowana strata nie może oznaczać jednoczesnego przyznania tego dobrodziejstwa, gdy w sposób obiektywny skarżący może ponieść wskazane koszty. Skarżący nie wskazał natomiast żadnych innych okoliczności przesądzających jego trudną sytuację finansowo-gospodarczą, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie ulega przy tym wątpliwości, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczania środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, co immanentnie wiąże się z ponoszeniem określonych kosztów. Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 ppsa odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. ja