IV SA/Po 187/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie NSA Paweł Miładowski WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 stycznia 2008 r. ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych oddala skargę /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/G.Radzicka /-/P.Miładowski Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie działając z upoważnienia Burmistrza Miasta w dniu [...] wydał decyzję nr [...], w której działając na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 2, art. 14 ust. 1, art. 15 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 25 ust. 1 oraz 27 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 922) oraz art. 145 §1 pkt 5, art. 151 §1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz.1071 ze zm. – dalej kpa) uchylił własną decyzję nr [....] z dnia [...] i przyznał A.K zasiłek rodzinny za okres 01.09.2005r. – 31.08.2006r. wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na syna E.K. i odmówił przyznania zasiłku rodzinnego za okres 01.09.2005r. – 31.08.2006r. wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na syna B.K. W dniu 07.07.2006r. do Ośrodka Pomocy Społecznej ojciec dzieci – G.K. dostarczył bowiem odpis wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...], na mocy którego od 01.07.2004r. pozbawiono wykonalności tytuł wykonawczy względem ugody w sprawie alimentów płaconych przez G.K. na rzecz syna B.K. W trakcie postępowania administracyjnego mając na uwadze treść w/w wyroku oraz na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania G.K. oraz w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy protokoły przesłuchań A.K. i G.K. ustalono, że B.K. w czerwcu 2004r. na stałe zamieszkał u swojego ojca. Na potwierdzenie powyższych ustaleń wskazano również na postanowienie Sądu Rejonowego Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] zmieniające wyrok Sądu Okręgowego – Ośrodek Zamiejscowy z dnia [...]. rozwiązujący małżeństwo miedzy A.K. a G.K. i powierzający matce opiekę nad synami B. i E.K., w ten sposób, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim B.K. Sąd powierzył ojcu G.K., pozostawiając matce prawo współdecydowania o istotnych życiowych sprawach małoletniego oraz utrzymywania osobistych kontaktów z małoletnim. Mając powyższe na uwadze Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie działając na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 27 ust.2 i art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych odmówił ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych na syna B.K. A.K. kwestionując powyższe rozstrzygnięcie, pismem z dnia [...] odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Odwołująca wskazała przy tym na to, iż w okresie pobierania odebranych jej świadczeń rodzinnych była opiekunem prawnym synów B. i E. A.K. przyznała, że pomimo faktu przebywania syna B. u ojca od 25.06.2004r. pobierała przysługujące na niego świadczenia rodzinne i zaliczkę alimentacyjną. Odwołująca oświadczyła jednak, że była nieświadoma obowiązku zgłoszenia tego faktu do OPS. Ponadto A.K. podniosła fakt, iż otrzymywane świadczenia rodzinne przeznaczała na kupowanie ubrań, prezentów i kieszonkowe dla syna. Ponadto środki te wykorzystywała na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. Odnosząc się do faktu pozbawienia przez Sąd Rejonowy ugody sądowej dotyczącej alimentów na rzecz syna B., wnosząca odwołanie wskazała na fakt, że wyroku tego nie otrzymała do rak własnych. A.K. podniosła również, że podczas tego postępowania sądowego była bardzo zdenerwowana i nie była świadoma czego dotyczył wyrok. Będąc w stresie nie zrozumiała tego co powiedział sędzia. Tym samym odwołująca była przekonana, że nadal może pobierać świadczenia na dwoje dzieci. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania w dniu [...] wydało decyzję Nr [...], w której utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy powołując się na akta sprawy stwierdził, że zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenia rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje. Natomiast zgodnie z art. 25 ust 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, pobierająca świadczenie jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie rodzinne. Organ odwoławczy wskazując na wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania G.K., protokoły z przesłuchania A.K. i G.K. oraz wyrok Sądu Rejonowego z [...], na mocy którego pozbawiono wykonalności tytuł wykonawczy względem ugody sądowej w sprawie alimentów jakie na rzecz syna B. zobowiązany był płacić G.K. stwierdził, że w trakcie postępowania administracyjnego bezspornie ustalono, iż B.K. faktycznie w czerwcu 2004r. opuścił gospodarstwo domowe swojej matki i zamieszkał u swojego ojca. Z tej przyczyny mając na uwadze wskazane wyżej przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, zdaniem organu odwoławczego Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie słusznie wznowił z urzędu postępowanie w przedmiotowej sprawie i wstrzymał wykonanie decyzji z dnia [...], a następnie zaskarżoną decyzją odmówił przyznania A.K. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na syna B.K. A.C. (poprzednio K.) reprezentowana przez adwokat A. R. – S. od wskazanej wyżej decyzji Samorządowego Kolegium odwoławczego wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której podniosła, iż zaskarżona decyzja wydana został z obrazą przepisów art. 3 pkt 4, art. 4, art. 7a oraz art. 27 ust. 2 w zw. z art. 95 § k.r.o. i art. 32 ustawy o świadczenia rodzinnych. Zdaniem wnoszącej skargę, zaskarżona decyzja pomija fakt, iż A.K. w okresie objętym decyzja była rodzicem B., której powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej i tym samym osobą uprawnioną do pobierania świadczenia rodzinnego. Skarżąca zarzuca również, że organ administracji pomija również to, że w okresie objętym uchyloną decyzją OPS obowiązywało orzeczenia zasądzające alimenty od G.K. na rzecz syna B, płatne do rąk A.K. Prawomocna ugoda określająca ten obowiązek nie została zmieniona prawomocnym wyrokiem sądu. Takiej zmiany nie stanowi bowiem zdaniem wnoszącej skargę wyrok Sądu Rejonowego z dnia [...] (...), pozbawiający wykonalności tytuł wykonawczy – ugodę sądową, o której mowa wyżej za okres od 1 lipca 2004r. Organ administracji pominął także to, że orzeczeniem uchylającym treść ugody mógł być - zdaniem skarżącej – wyłącznie prawomocny wyrok Sądu, zasądzający alimenty od A.K. na rzecz syna B. płatne do rąk G.K. Takiego orzeczenia Sąd zaś nie wydał, wręcz oddalając takie żądanie. Powyższe oznacza, że skoro skarżącej przysługiwało, mocą prawomocnego wyroku sądu, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem B., a nadto była zobowiązana do łożenia na jego utrzymanie a alimenty były zasądzone od ojca do rąk matki – organ był związany tymi orzeczeniami i brak było podstaw do odmowy przyznania świadczenia. Skarżąca zarzucając naruszenie art. 7 a contrario ustawy, wskazała na fakt, iż wśród wyłączeń zawartych w tym przepisie gdy zasiłek rodzinny nie przysługuje, brak jest sytuacji w której, pomimo przyznania wykonywania władzy rodzicielskiej na rzecz jednego z rodziców i zasądzenia płatnych do jego rąk alimentów, dziecko faktycznie przebywa u drugiego z rodziców. Mając powyższe na uwadze wnosząca skargę argumentuje, iż w takiej sytuacji zasiłek rodzinny prawnemu opiekunowi dziecka przysługuje. Organ administracji błędnie stosuje również art. 27 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznając, iż przepis ten "reguluje sytuację, w której dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców". Przepis ten dotyczy bowiem zbiegu prawa do świadczeń. Sytuacja takie nie występuje tymczasem, gdy jedno z rodziców nie jest tym, który wykonuje władze rodzicielską nad dzieckiem, gdyż jego władza sprowadza się do decydowania o najważniejszych życiowych sprawach dziecka, nie zaś do sprawowania nad nim pieczy (art. 95 §1 k.r.o.). Skarżąca nie może ponosić ujemnych konsekwencji przyznania prawa do świadczenia rodzinnego opiekunowi prawnemu a nie opiekunowi faktycznemu dziecka. Jak argumentuje dalej wnosząca skargę takie rozwiązanie odpowiada założeniom spójności systemu prawa, gdyż to sąd rodzinny władny jest w pierwszej kolejności rozstrzygać, kto jest zobowiązany i uprawniony do opieki nad dzieckiem. Skarżącą zaprzeczyła też temu aby wprowadziła OPS w błąd. Brak wystąpienia przez G.K. o powierzenie mu wykonywania władzy rodzicielskiej powodował bowiem taki stan rzeczy, w którym syn mógł w każdej chwili przeprowadzić się do matki. Końcowo w skardze wskazano na okoliczność, iż pomimo przebywania syna B. u ojca, skarżąca nadal wydatkowała otrzymywany zasiłek na utrzymanie syna w formie opłacania kieszonkowego, kupowania odzieży i upominków, ponoszenia opłat związanych z zameldowaniem syna u Skarżącej (wywóz śmieci, woda) oraz utrzymaniem w okresie Świąt Bożego Narodzenia gdy syn B.K. przebywał u niej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Celem prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku jest dążenie ustawodawcy do częściowego pokrycia wydatków na utrzymanie dziecka. Art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.Dz.U. z 2006 r. poz. 992 ze zm.) wskazujący katalog podmiotów, które mogą ubiegać się o prawo do zasiłku rodzinnego pozostaje w związku funkcjonalnym z innym warunkiem dyktowanym przez prawo materialne przewidzianym w art. 4 ust. 1 ustawy, a warunek ten dotyczy faktu "utrzymywania dziecka przez uprawnionego". Taka konstrukcja przepisów nakazuje uznanie, że tylko taka osoba pozostająca rodzicem, opiekunem prawnym lub opiekunem faktycznym w znaczeniu art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest uprawniona do zasiłku rodzinnego, która utrzymuje dziecko w znaczeniu art. 4 ust. 1 ustawy i w związku z tym ponosi wydatki. Miarodajnymi objawami "utrzymywania dziecka" to niewątpliwie wspólne zamieszkiwanie, zapewnienie wyżywienia, ubioru, środków higieny itp. Pojęcie to nie jest równoznaczne z faktem powierzenia władzy rodzicielskiej rodzicowi, a ustawowym potwierdzeniem tego jest regulacja zawarta w art. 7 pkt 2 ustawy, który wyklucza możliwość otrzymania zasiłku, kiedy dziecko zostaje umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie mimo, że rodzic ma powierzoną władzę rodzicielską. Skarżąca składając wniosek o zasiłek rodzinny na synów E. i B. dnia 23.08.2005 r. podała, że w skład rodziny wchodzi, syn B. mimo, że od 25.06.2004 r. syn był na utrzymaniu ojca i niewątpliwie nie wychowywała samotnie syna B. Będąc przesłuchana 9 sierpnia 2006 r. jako strona przyznała, że pouczono ją o potrzebie zgłaszania wszelkich zmian mających wpływ na prawo do świadczeń, jednakże uznała, że ponosząc koszty utrzymania mieszkania, wody, śmieci itp. ma prawo do zasiłku, bo syn B. mimo, że zamieszkiwał u ojca, zameldowany był u niej. Zdaniem Sądu wskazana przez skarżącą sytuacja nie odpowiada jednak pojęciu "utrzymywania dziecka", a skarżąca, która otrzymywała uprzednio zasiłki na obu synów nie spełniła wymogu jaki na nią nakłada art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Chybionym jest zarzut skargi, w którym zarzuca się organowi rozstrzygającemu sprawę wadliwe rozumienie pojęć zawartych w art. 3 pkt 4 w szczególności pojęcia "opieka prawna". Opieka prawna nad małoletnim, o której mowa w przytoczonym przepisie to surogat władzy rodzicielskiej i dotyczy sytuacji w której – rodzice dziecka nie żyją; rodzice dziecka są nieznani; rodzice dziecka nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych; rodzice dziecka zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej czy to przez sąd rodzinny czy w ramach kary dodatkowej przez sąd w postępowaniu karnym; rodzice mają zawieszoną władzę rodzicielską wreszcie w sytuacji, kiedy władza rodzicielska ojcu, w postępowaniu o ustalenie ojcostwa nie zostaje przyznana i nie przysługuje ona również matce. Należy zauważyć, że gdyby wolą ustawodawcy prawo do zasiłku rodzinnego i związanych z tym zasiłkiem dodatkami przysługiwało tylko na tej podstawie, że rodzicowi powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej to dałby temu wyraz w przepisach ustawy, a wbrew zarzutom skargi ustawodawca nakłada szereg ograniczeń (poza kryterium dochodowym) w tym omówiony wyżej "obowiązek utrzymywania dziecka". Nie można podzielić zarzutu skargi, że skarżąca utrzymywała syna B. w sytuacji, kiedy przeczą temu : wyrok Sądu powszechnego – pozbawiający wykonalności tytuł wykonawczy – ugodę sądową zawartą 21.03.2001 r. przed Sądem Rejonowym w sprawie [...] odnośnie alimentów na rzecz B. K. za okres od 1 lipca 2004 r. (sygn....), zeznania A.K; złożone w sprawie [...], w których przyznała, że przez okres 5 miesięcy w 2005 r. przebywała we Włoszech. Wbrew wywodom skargi brak uregulowań w ustawie, które przewidywałoby przyznanie zasiłku rodzicowi faktycznie wykonującemu władzę rodzicielską nad dzieckiem nie stanowi pozytywnej przesłanki do przyznania zasiłku rodzicowi, któremu tę władzę powierzono orzeczeniem Sądu bo jak już wspomniano wyżej, rodzic jest uprawniony do zasiłku wówczas gdy dziecko utrzymuje. Zasadnym jest zarzut skargi iż organ I instancji wadliwie przywołał art. 27 ust. 2. Niniejsza sprawa nie dotyczy sytuacji będącej przedmiotem uregulowań z art. 27 ust. 2, gdyż organ nie orzekał o prawie do zasiłku na rzecz ojca B.K., a jedynie w ramach wznowienia postępowania wydawał decyzję w trybie art. 151 § 1 pkt 2 KPA. To wadliwe przytoczenie przepisu nie daje jednakże podstaw do uwzględnienia skargi. Wbrew zarzutom skargi organ administracji publicznej nie uchybił przepisom art. 365 § 1 kpc, gdyż samo powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców i zasądzenie do jego rąk alimentów na rzecz dziecka, nie daje podstaw do przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, gdyż materialnoprawne podstawy przyznania zasiłku reguluje samoistnie ustawa o świadczeniach rodzinnych, a jej przepisy tworzą odrębną i samodzielną część systemu zabezpieczenia społecznego. Wreszcie chybionym jest zarzut naruszenia przepisów art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Art. 32 ust. 1 tworzy nadzwyczajny tryb wzruszania decyzji ostatecznej i dotyczy takich przypadków, w których po wydaniu decyzji nastąpiła zmiana w sytuacji rodzinnej i dochodowej. Ponieważ w niniejszej sprawie w dacie wydawania decyzji przyznającej zasiłek i dodatków na syna B. nieznane były organowi okoliczności faktyczne, które wyszły na jaw, zasadnym było zastosowanie postępowania wznowieniowego. W powyższych okolicznościach na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) skargę należało oddalić. /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/G.Radzicka /-/P.Miładowski KP