IV SA/Po 2/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2023 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Decyzją z dnia 10.10.2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta C. nr [...] z dnia 24.08.2022 r. w sprawie odmowy przyznania Z. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad żoną T. P.. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Pismem z dnia 25.02.2022 r. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika Z. P. (dalej jako skarżący) wystąpił do Burmistrza Miasta C. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną. Organ I instancji decyzją z dnia 29.03.2022 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, wobec czego skarżący złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Decyzją z dnia 19.05.2022 r. SKO uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 24.08.2022 r. Burmistrz Miasta C. powtórnie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu swej decyzji organ i instancji wyjaśnił, że skarżący nie spełnia ustawowych warunków do przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej jako u.ś.r.).świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ wskazał ponadto, że zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na skutek przeprowadzanego postępowania administracyjnego opartego na zgromadzonych w sprawie dokumentach oraz rodzinnym wywiadzie środowiskowym sporządzonym zgodnie z art. 23 ust. 4aa u.ś.r., a także zeznań zawartych w protokole przesłuchania strony z dnia 4.08.2022 r. organ ustalił, że T. P. pozostaje w związku małżeńskim z Z. P., prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący sprawuje całkowitą opiekę nad żoną przy wszystkich czynnościach dnia codziennego niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania takich jak m.in. pielęgnacja ciała, ubieranie, przygotowywanie i podawanie posiłków, wykup leków, umawianie wizyt lekarskich, utrzymywanie mieszkania w czystości, czy robienie niezbędnych zakupów. Organ wydający decyzję w sprawie wskazał, że z przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności T. P. nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ponadto, załączone do sprawy orzeczenie o niepełnosprawności Z. P. zalicza skarżącego do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim. Mając na uwadze powyższe okoliczności, organ I instancji przyjął, że w sprawie nie spełniono warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności, co skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniając powody podjętej decyzji, organ wskazał, że nie bez znaczenia pozostał fakt nieposiadania przez współmałżonka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uzupełniająco organ wskazał, że znany jest mu Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443) stwierdzający, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ zważył również na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. oraz wskazał, że przepis ten został na podstawie Wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 r. sygn. akt SK 2/17 (Dz. U. poz. 1257) częściowo uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Dalej organ wyjaśnił, że zgodnie z tym wyrokiem, wymieniony wyżej przepis traci moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie odnosi się to z kolei do sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Jednocześnie organ zaznaczył, że jest on zobowiązany do literalnego odczytania przepisów prawa do czasu, kiedy ustawodawca nie wprowadzi do ustawy stosownej zmiany. Skarżący złożył od powyższej decyzji odwołanie, po rozpatrzeniu którego SKO decyzją z dnia 10.10.2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. wydanego w sprawie o sygn. K-38/13, który wyeliminował z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. SKO stwierdziło, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może być przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie SKO, w przedmiotowej sprawie nie wykazano związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad małżonką, dlatego zaskarżoną decyzję utrzymano w mocy. SKO wywiodło, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego, nie wynikało bezpośrednio z powodu konieczności zapewnienia opieki żonie, lecz z powodu jego stanu zdrowia i uzyskanych uprawnień do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Skarżący bowiem oświadczył, że nie pracuje z powodu swojego stanu zdrowia, które nie pozwala mu na podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. SKO wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz tylko do osób, które rezygnują z zatrudnienia lub go nie podejmują w celu zapewnienia koniecznej opieki choremu członkowi rodziny. SKO podkreśliło w swoim uzasadnieniu, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. przepisów: 1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 sygn. akt. SK 2/17, 2. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Uzasadniając podniesione zarzuty, skarżący wskazał, że w odniesieniu do dominującej obecnie linii orzeczniczej sądów administracyjnych w zakresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających renty i emerytury pogląd o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu prawa do renty lub emerytury nie powinien znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Wobec stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zakresie wskazanym powyżej - w ocenie skarżącego - na ten moment nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Skarżący podkreślił, że od dnia 9.01.2020 r. przesłanka negatywna w postaci uprawnienia skarżącego do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy utraciła moc obowiązującą, zatem pobieranie tego świadczenia nie stanowi na moment orzekania przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego skarżący podniósł, iż fakt pobierania przez niego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że zakres sprawowanej przez niego opieki nad osobą niepełnosprawną uniemożliwiał i nadal uniemożliwia mu podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, nawet w częściowym wymiarze czasu pracy. W tych okolicznościach skarżący podkreślił, iż przy ocenie związku przyczynowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) przez niego z zatrudnienia brać należy pod uwagę moment złożenia wniosku, a więc obecną sytuację, nie zaś sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia dojść mogło z innych przyczyn niż sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżący wskazał, że na moment złożenia wniosku nie podejmuje on zatrudnienia, do którego podjęcia obecnie jest zdolny, ponieważ sprawuje opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem w ocenie skarżącego, należy przyjąć, że w sprawie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swą dotychczasowa argumentację, wskazując przy tym, że skarżący nie podniósł żadnych argumentów, które mogłyby wpłynąć na zmianę decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, w skrócie "p.p.s.a."). W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Kolegium, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (vide: wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, pub. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: CBOSA). Słusznie bowiem podniósł organ odwoławczy, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane w związku z samą opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz w związku z faktycznym brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki (lub rezygnacją z zatrudnienia w celu jej sprawowania). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (vide: wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (vide: wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2729/16, pub. CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok w sprawie II SA/Bk 820/18, CBOSA). W rozpoznawanej sprawie spełniona zostały przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a także świadczenie tejże opieki przez skarżącego. Trafnie natomiast SKO uznało, że odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie przesłanki braku rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia). Z treści wywiadu znajdującego się w aktach administracyjnych (k. 3) wynika, że skarżący nie podejmuje prac dorywczych ze względu na opiekę nad żona oraz "problemy z sercem". Także w protokole przesłuchania (k. 34 akt adm.) skarżący oświadczył, że stan jego zdrowia nie pozwala na podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Takie stwierdzenia, które – co należy podkreślić – nie zostały w żaden sposób zanegowane w skardze, uniemożliwiają, w ocenie Sądu, stwierdzenie spełnienia przesłanki niepodejmowania aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki. Przyjąć bowiem należy, że także bez konieczności sprawowania opieki nad żoną skarżący pozostałby bierny zawodowo. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, że orzeczenie o stopniu jego niepełnosprawności (k. 8 akt adm.) nie wskazuje ograniczeń w zatrudnieniu – istotny jest deklarowany przez niego samego stan zdrowia jako przeszkoda w "podjęciu jakiegokolwiek zatrudnienia". Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić.