IV SA/Po 227/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego i adwokata w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ D.Mataczyński J.P. wniosła skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego. Skarżąca na urzędowym formularzu złożyła również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego i adwokata. Z informacji zawartych we wniosku wynika, iż J.P. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem a źródłem ich utrzymania jest renta męża oraz przysługujący Skarżącej dodatek kombatancki i dodatek pielęgnacyjny wynoszące łącznie 2.450 zł. Na wezwanie Sądu wnioskodawczyni sprecyzowała wysokość własnych dochodów (453 zł.) oraz określiła wysokość dochodów męża na ponad 2.000 zł. Ponadto J.P. określiła wydatki miesięczne na czynsz (301 zł.), energię elektryczną (90 zł.), gaz (48 zł.), pomoc pieniężną dla syna rencisty (500 zł.) i studiującej wnuczki (300 zł./ kwartał) oraz wydatki na leki (250 zł.). Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej ppsa) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć należy również, iż zgodnie z ogólną zasadą, strona która wniosła skargę do sądu powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dla uznania wniosku za uzasadniony decydujące znaczenie ma więc brak możliwości zgromadzenia środków finansowych w dłuższym okresie, o ile istniały podstawy do przewidywania tego wydatku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych w każdym przypadku powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się nie wystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. II CZ 104/84). Obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków na opłacenie kosztów koniecznych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym, w tym również w drodze oszczędności we własnych wydatkach spoczywa jednak na wnioskodawcy. W świetle powyższego stwierdzić należy, że Skarżąca nie wykazała w wystarczający sposób aby można uznać ją osobę, która nie są w stanie zgromadzić środków koniecznych do opłacenia kosztów sądowych w niniejszej sprawy i opłacenia pomocy pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawczyni nie można uznać również za osobę, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że J.P. wraz z mężem posiadają stały miesięczny dochód w wysokości 2453 zł., który przy uwzględnieniu rozliczenia przedstawionego przez wnioskodawczynię pozwala na zgromadzenie środków koniecznych do opłacenia kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu sądowego wynoszącego 200 zł. - zob. §2 ust. 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz opłacenia pełnomocnika z wyboru. Z zestawienia wynika bowiem, iż wnioskodawczyni z własnych dochodów wspiera finansowo syna rencistę i studiującą wnuczkę kwotą wynoszącą łącznie 600 zł. miesięcznie. Mając na względzie fakt, iż osoby te nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego oraz z racji wieku lub stopnia pokrewieństwa nie są objęte obowiązkiem alimentacyjnym trudno uznać aby wydatki te można uznać za wydatki konieczne do utrzymania. Fakt deklarowanego przez Wnioskodawczynię niskiego własnego dochodu (453 zł.) i pozostawanie na utrzymaniu męża, przy uwzględnieniu jego dochodu nie przesądza o braku możliwości opłacenia kosztów sądowych i opłacenia pełnomocnika z wyboru. Powyższe wynika wprost z ogólnej zasady, zawartej w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. post. NSA 2004.10.06 sygn akt. GZ 71/04 ONSAiWSA 2005/1/8). W związku z powyższym na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, postanowiono jak w sentencji. /-/D.Mataczyński