IV SA/Po 249/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Józef Maleszewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w całości. Decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2022 r. Nr [...], w sprawie odmowy przyznania A. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną żoną - A. W.. W uzasadnieniu swojej decyzji SKO wskazało, że [...] grudnia 2021 r. A. W. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad żoną. Decyzją z dnia [...] stycznia 2022r. Prezydent Miasta P. odmówił przyznania żądanego świadczenia. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że A. W., orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] marca 2006 r., zaliczona została na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od urodzenia. Faktyczną opiekę nad chorą żoną, sprawuje jej mąż, co wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i nie jest kwestionowane przez organ. Ponadto A. W., nie pracuje, od dnia [...].10.2021 r. pobiera świadczenie rehabilitacyjne z ZUS, które jest kontynuacją zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia, które trwało do [...].06.2021 r. W ocenie organu I instancji A. W. nie może być uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ pobiera świadczenie rehabilitacyjne z ZUS, a ponadto jest mężem osoby wymagającej opieki, a są to przesłanki negatywne uniemożliwiające ustalenie stronie prawa do wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji, w terminie ustawowym, A. W. złożył odwołanie. Kolegium podniosło, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. 2020 r. 111 ze zm., dalej jako "uśr"), przysługuje z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem lub niepełnosprawną osobą dorosłą. Jest to świadczenie opiekuńcze, którego zasadniczym celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez osobę rezygnującą z zatrudnienia lub niepodejmującą zatrudnienia w celu zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Niepodejmowanie zatrudnienia powinno więc wynikać z konieczności sprawowania opieki, a sprawowanie tej opieki, powinno to zatrudnienie niejako uniemożliwiać. Jest to świadczenie opiekuńcze, którego zasadniczym celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez osobę rezygnującą z zatrudnienia lub niepodejmującą zatrudnienia w celu zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, pod warunkiem, że osoba sprawująca opiekę jest pozbawiona dochodu. SKO wskazało, że w art. 17 ust. 5 uśr ustawodawca określił sytuacje, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Zgodnie z tym przepisem świadczenie to nie przysługuje m.in., jeżeli: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Z akt sprawy wynika, co nie jest kwestionowane, że odwołujący od [...] października 2021 roku pobiera świadczenie rehabilitacyjne z ZUS i dlatego też, w przedmiotowej sprawie, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a koniecznością zapewnienia opieki małżonce. W ocenie Kolegium niepodejmowanie zatrudnienia przez odwołującego się, wynika bezpośrednio z jego stanu zdrowia oraz uprawnienia do świadczenia rehabilitacyjnego, a nie z powodu konieczności zapewnienia żonie opieki. Podkreślono, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. W ocenie organu, wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia przede wszystkim z powodu ustalonego prawa do świadczenia rehabilitacyjnego, a nie z powodu konieczności sprawowania opieki nad żoną. Jednocześnie stwierdzono, iż organ I instancji myli się, podając jako jeden z powodów odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia - pozostawanie w związku małżeńskim wnioskodawcy z osobą wymagającą opieki. Kolegium nie podziela takiego stanowiska. W orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, iż przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nie znajduje zastosowania, gdy z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne występuje zobowiązany do opieki i alimentacji w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonek osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności. Skargę na powyższą decyzję SKO w P. wywiódł do Sądu A. W.. W ocenie skarżącego nie może on być dyskwalifikowany do przyznania przedmiotowego świadczenia jako osoba pozostająca na świadczeniu rehabilitacyjnym po ustaniu zatrudnienia. Skarżący przyznał, że zrezygnował z zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki nad chorą żoną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów niż podniesione w skardze. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta P., na mocy której odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.). Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Warto zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19). Z kolei przepis art. 17 ust. 5 uśr stanowi katalog przesłanek negatywnych w zakresie przyznania przedmiotowego świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W przedmiotowej sprawie ustalono, że A. W. (wymagającą opieki) posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organów obu instancji świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje bowiem skarżący pobiera świadczenie rehabilitacyjne, które stanowi kontynuację zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia. Sąd w pełni podziela pogląd, zgodnie z którym pobieranie świadczenie rehabilitacyjnego przez wnioskodawcę stanowi przesłankę negatywną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter świadczenia zasiłkowego, które miało zastąpić instytucję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej (naukowej/przygotowania do zawodu), by opiekować się osobą niepełnosprawną. A zatem, zaprzestanie aktywności zawodowej czy naukowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba, która stała się niezdolna do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego (w tym w okresie zatrudnienia) lub po ustaniu tego ubezpieczenia ma prawo do zasiłku chorobowego (art. 6 ust. 1 i art. 7 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Dz.U. 2019, 645, t.j.), a świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, zaś dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy (art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r.). Tym samym należy przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do zasiłku chorobowego, a następnie świadczenia rehabilitacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje przez cały okres pobierania obu świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Osoba pobierająca tego rodzaju świadczenia nie może podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu niezdolności do pracy, a konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną jako przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego musi być wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem osobą zdrową i w pełni zdolną do podjęcia zatrudnienia. W przedmiotowej sprawie skarżący faktycznie pobierał od [...].06.2021 r. zasiłek chorobowy, a od [...].10.2021 r. świadczenie rehabilitacyjne. Organowi II instancji umknęło jednak, że jak wynika z akt sprawy, świadczenie rehabilitacyjne zostało przyznane skarżącemu do dnia [...].02.2022 r. A zatem w dacie wydania decyzji przez Kolegium ([...].02.2022 r.) nie było informacji czy skarżący kontynuuje pobieranie świadczenia rehabilitacyjnego czy nie. Okoliczności tej SKO nie zbadało. Powyższe powoduje, że organ II instancji dopuścił się naruszenia art. 7, 77 i 80 k.p.a, zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Ponadto organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zatem SKO nie ustaliło kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i w konsekwencji nie przeprowadziło oceny we wskazanym wyżej zakresie. Ponownie prowadząc postępowanie organ obowiązany będzie uwzględnić dostrzeżone w niniejszym wyroku uchybienie przepisom o postępowaniu, co powinno polegać na zbadaniu czy skarżący nadal pobiera świadczenie rehabilitacyjne i w zależności od tych ustaleń winno wydać prawidłową decyzję. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji organu II instancji w całości.