IV SA/Po 25/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej postanawia odmówić prawa pomocy R. S. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej. Skarżący zwrócił się również z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem, a źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie wnioskodawcy ([...] zł.) i syna ([...] zł.). Opisując swój stan majątkowy wnioskodawca wsakzał budynek mieszkalny o pow. [...] m2 (o wartości ok. [...] obciążony wypowiedzianymi kredytami na kwotę ok. [...] mln), [...] udziałów w [...] Sp. z o.o. w restrukturyzacji – wartość ujemna w rezultacie pożaru, [...] udziałów w gospodarstwie Rolnym P. o wartości nominalnej [...] zł. zabezpieczone zajęciem. Opisując wydatki wnioskodawca ujawnił czynsz najmu [...] zł., media (ok. [...] zł.). W piśmie załączonym do wniosku wyjaśniono, że nieruchomości położone w K., B. objęte są umową zawartą przed mediatorem o spłatę pożyczki, nieruchomość gruntowa w G. objęta jest wpisem hipotecznym zaś nieruchomość zabudowana garażem objęta jest zabezpieczeniem. Zgodnie z informacjami wnioskodawcy również stado bydła [...] sztuk jest zajęte w postępowaniu zabezpieczającym. W uzupełnieniu powyższego wniosku wnioskodawca przedłożył kolejny wniosek formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy poszerzając zakres poprzednio złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy o ustanowienie radcy prawnego. W powyższym formularzu PPF wnioskodawca wskazał, że posiada dom mieszkalny położony w L. ul. [...] pow. Działki [...] m2 o szacunkowej wartości [...] zł. we wspólności majątkowej małżeńskiej, obciążony hipoteką na rzecz banku [...] hipoteka umowna [...] zł., hipoteka umowna kaucyjna [...] zł., hipoteką na rzecz W. B. S. P. hipoteka umowna [...] zł., hipoteka kaucyjna [...] zł., hipoteka przymusowa [...] zł. Opisując stan majątkowy wnioskodawca ujawnił: . nieruchomość gruntową w D. przy ul. [...] o pow. [...] mkw (szacunkowa wartość [...] zł.) wspólność majątkowa małżeńska obciążony hipoteką umowną [...] zł. i hipoteką przymusową [...] zł., . nieruchomość gruntową w K. i B. o łącznej pow. [...] ha o wartości [...] zł. (udział wynoszący Ľ) obciążona prawem odkupu do 12.08.2018 i hipoteką umowną na wartość [...], oraz stado bydła w ilości [...] szt. Udział Ľ zastaw rejestrowy na kwotę [...]zł. . garaż o pow. 10 mkw (szacunkowa wartość [...] zł.) wspólność majątkowa małżeńska hipoteka przymusowa na kwotę [...]zł. . [...] udziałów o wartości [...] zł każdy w Gospodarstwie Rolno – Hodowlanym P. Sp. Z o.o. obciążone zastawem rejestrowym do kwoty [...]zł., . [...] udziałów o wartości nominalnej [...] zł. każdy w L. P. P. R. Sp. z o.o. w restrukturyzacji . Wierzytelność na kwotę [...]zł. od L. P. P. R. Sp. Z o.o. w restrukturyzacji z tytułu pożyczek nie do wyegzekwowania z powodu pożaru. Wnioskodawca przedstawił również stan majątkowy syna w tym prawo do lokalu własnościowego i 5% udziałów w N. Sp. z o.o. o wartości [...] zł. opisując zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca ujawnił pożyczkę w BT kapitał K. na kwotę [...]zł., której termin spłaty już upłynął, wypowiedziany kredyt w [...] na kwotę [...]zł., poręcznie kredytu wymagalnego w W. B. S. w P. na kwotę [...]zł. oraz koszty ponoszone za mieszkanie, które w części przypadającej na wnioskodawcę wynoszą [...] zł. Jako uzupełnienie wnioskodawca przesłał również wyciąg z konta bankowego żony w BS W., konta własnego i żony w [...] i [...], zeznania podatkowe za 2016r. złożone przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, kopie faktur za prąd, usługi telekomunikacyjne, zawiadomienia o wysokości opłat za mieszkanie. Skarżący przedłożył również zaświadczenie o braku wynagrodzenia za 2017r. w R. Sp. z o.o., zaświadczenie o wysokości zarobków słanego i syna w N. sp. z o.o., wypowiedzenie umowy kredytowej R. Sp. z o.o. dokonane przez Neo Bank z dnia 1 grudnia 2016r., nakaz zapłaty z dnia 29 listopada 2017r. przez W. B. S. w P. na kwotę [...]zł., wezwanie do zapłaty z dnia 6.12.2017r. adresowany do żony wnioskodawcy na kwotę [...]zł., postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] grudnia 2016r. sygn. akt i Co [...] wraz z zatwierdzoną ugodą mediacyjną z dnia 21 czerwca 2016r., postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] maja 2017r. sygn. akt I Co [...] wraz z zatwierdzoną ugodą mediacyjną z dnia [...] czerwca 2016r., postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] maja 2017r. sygn. akt I Co [...] wraz z zatwierdzoną ugodą mediacyjną z dnia [...] czerwca 2016r., postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] maja 2017r. sygn. akt I Co [...] wraz z zatwierdzoną ugodą mediacyjną z dnia [...] czerwca 2016r. Wnioskodawca przedłożył nadto oświadczenie że nie otrzymał decyzji o przyznanie dopłaty, oświadczenie o sprzedaży od stycznia 2015r. 3 nieruchomości, z których dochód przeznaczony został w 2015r. na zasilenie LPP R. L. Sp. z o.o., której dochody z 2016r. przeznaczone zostały na częściową odbudowę zakładu i odprawy dla pracowników. Skarżący przesłał również dokumenty potwierdzające pożar w dniu 29 czerwca 2016r. na terenie [...] Sp. z o.o. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a.") zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 P.p.s.a.). Art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy stwierdzić trzeba, że sytuacja majątkowa i finansowa nie pozwala na przyznanie skarżącemu wnioskowanego prawa pomocy. Skarżący wraz z osobami pozostającymi we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskuje bowiem stały dochód wynoszący [...] zł. netto, z czego ok. [...] zł. przeznaczany jest na stałe opłaty. Skarżący posiada również znaczy majątek (dom o wartości [...]. zł., nieruchomość gruntową o pow. [...] mkw i [...] ha oraz udziały w Gospodarstwie Rolno – Hodowalnym P. Sp. z o.o. i [...] [...] sp. z o.o. Fakt ten stawia wnioskodawcę i jego rodzinę ewidentnie poza kręgiem osób najuboższych. Należy w tym miejscu wskazać, że kopie przesłanych dokumentów nie stanowią potwierdzenia, że w chwili obecnej z majątku skarżącego prowadzona jest egzekucja. Sam wpis o ustanowieniu hipoteki przymusowej i hipoteki umownej w kwotach ujawnionych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w uzupełnieniu pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest równoznaczny z wykazaniem, że wszczęto egzekucję z nieruchomości. Postępowania o wpis hipoteki przymusowej nie można traktować jak postępowania egzekucyjnego, a hipoteki przymusowej, jako środka egzekucyjnego – takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt II CSK 17/13, LEX nr 1363191. W wyroku tym Sąd stwierdził m.in., że postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia przez obciążenie nieruchomości obowiązanego hipoteką przymusową (art. 747 pkt 2 kpc) nie nadaje się do wykonania w postępowaniu egzekucyjnym, podlega wykonaniu w postępowaniu rozpoznawczym nieprocesowym uregulowanym w art. 626(1)-626(13) kpc. Zaspokojenie wierzyciela z nieruchomości, na której ustanowiona została hipoteka przymusowa następuje w postępowaniu egzekucyjnym, którego nie wszczyna ani wniosek o wpis hipoteki do księgi wieczystej, ani dokonanie takiego wpisu. Postępowanie egzekucyjne zostaje wszczęte przez złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji, albo z urzędu, a także na żądanie uprawnionego organu. Wnioskodawca nie wykazał jednak, aby wszczęto postępowanie egzekucyjne z tytułu ustanowionych hipotek. O wszczęciu wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego nie mogą również świadczyć przedłożone ugody mediacyjne wraz z wydanymi na ich podstawie postanowieniami Sądu Rejonowego w L. w sprawie ich zatwierdzenia. Należy bowiem wskazać, że ze swej istoty, ugoda mediacyjna podlega dobrowolnemu wykonaniu przez strony, jednakże, gdyby jej dobrowolne wykonanie nie było dla którejś strony pewne, może ona, nawet bez porozumienia z drugą stroną, może zwrócić się do sądu z pisemnym wnioskiem o jej zatwierdzenie. Po takim zatwierdzeniu, ugoda mediacyjna zyskuje rangę prawną ugody sądowej, co oznacza, że wywołuje ona takie same skutki prawne, jak gdyby strony zawarły ugodę przed sądem (art. 18315 § 1 kpc). Zgodnie z art. 18314 §2 kpc jeżeli ugoda podlega wykonaniu w drodze egzekucji, sąd zatwierdza ją przez nadanie jej klauzuli wykonalności; w przeciwnym przypadku sąd zatwierdza ugodę postanowieniem na posiedzeniu niejawnym. Jak wynika z przedłożonych kopii dokumentów Sąd wydając postanowienia o zatwierdzeniu ugody wydał klauzule wykonalności. Wnioskodawca nie przedłożył jednak informacji czy na tej podstawie wszczęto postępowania egzekucyjne. Wspomnieć należy w tym miejscu, iż z przedłożonych dokumentów wynika, że wierzytelności objęte zawartymi ugodami miały zostać spłacone do 31 grudnia 2017r. Mając na uwadze wysokość środków, którymi dysponuje wnioskodawca i jego rodzina oraz wysokość wykazanych wydatków stałych (łącznie około [...] zł), należy uznać, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w tak trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu zaoszczędzenie pieniędzy na opłaty sądowe oraz uzasadnia przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Posiadanie majątku trwałego i ruchomego w znacznym rozmiarze ewidentnie umożliwia skarżącemu poniesienie kosztów postępowania w postaci uiszczenia wpisu od skargi będącego jednym koniecznym na obecnym etapie sprawy wydatkiem, który zgodnie z §1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wynosi [...] zł. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego należy stwierdzić, ze ustanowienie pełnomocnika na obecnym etapie nie jest obowiązkowe i konieczne, ponieważ jak wynika z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Jednocześnie orzekający podziela w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008r., sygn. akt I FZ 154/08. Sąd ten wyraził pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08, wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia