IV SA/Po 277/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w P. z dnia [...] lutego 2016r. nr [...] w przedmiocie dokonania wpisu w bazie danych ewidencji gruntów i budynków postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W.R. i R.W. wnieśli skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w P. z dnia [...] lutego 2016r. nr [...] w przedmiocie dokonania wpisu w bazie danych ewidencji gruntów i budynków. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w kwocie 200 zł. R.R. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo wraz z żoną a ich dochód stanowią należne im emerytury w łącznej kwocie [...] zł. netto. Opisując swą sytuację materialną wnioskodawca ujawnił, iż posiada dom o pow. [...] m2. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że opłaca gaz ([...] zł.), prąd ([...] zł.), TV ([...] zł.), telefon ([...] zł.), opał ([...]zł.) i koszty leczenia ([...] zł.). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne j.w.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przedstawiona sytuacja finansowa nie pozwala na przyjęcie, że skarżący należy do osób znajdujących się w sytuacji materialnej uniemożliwiającej opłacenie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący wraz z żoną uzyskuje bowiem stały dochód z emerytur w łącznej kwocie [...] zł. netto. Powyższa kwota, przy uwzględnieniu deklarowanych stałych wydatków w kwocie [...] zł. (przy uwzględnieniu kosztów deklarowanych przez żonę w odrębnym wniosku), w ocenie orzekającego w sprawie referendarza sądowego jest wystarczająca na opłacenie niezbędnych kosztów utrzymania i kosztów sądowych, które na obecnym etapie ograniczają się do wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Powyższe jest tym bardziej uzasadnione, iż jak wynika z formularza wniosku złożonego przez żonę wnioskodawcy znanego orzekającemu z urzędu wypłaca ona wnukowi miesięcznie [...] zł. tytułem stypendium. Przy uwzględnieniu okoliczności, iż powyższy wydatek nie stanowi kosztów niezbędnego utrzymania, stwierdzić należy, iż skarżący dysponuje środkami koniecznymi do opłacenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Odnosząc się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata należy zaznaczyć, że samodzielne działanie skarżącego na obecnym etapie postępowania nie pozbawia go prawa do sądu. W istocie bowiem zweryfikowanie przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie wymaga udziału w postępowaniu na jego obecnym etapie profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie bowiem z art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonywana przez Sąd ocena nie ogranicza się zatem jedynie do zbadania trafności zarzutów skargi, a stawiennictwo skarżącego na rozprawie co do zasady nie jest obowiązkowe. Warto w tym miejscu zatem przytoczyć wyrażony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10, LEX nr 606576). Wobec powyższego, mając na uwadze fakt, iż wskazany wyżej przypadek nie zachodzi na obecnym etapie postępowania, a sytuacja majątkowa skarżącego pozwala na opłacenie kosztów sądowych, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.