IV SA/Po 291/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 07 sierpnia 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 czerwca 2018 r. o umorzeniu postępowania z wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P z dnia [...] lutego 2015r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i umorzenia postępowania odwoławczego postanawia umorzyć postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i umorzenia postępowania odwoławczego. Wnioskiem z 16 maja 2018r. uczestnik postępowania - Stowarzyszenie [...] kolejny raz wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W formularzu, wnioskujące Stowarzyszenie podobnie, jak w poprzednim wniosku podało, że prowadzi działalność o charakterze społecznym i nie posiada żadnego majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej a środki finansowe na bieżącą działalność pochodzą z dobrowolnych składek członkowskich. Dalej wskazano, że Stowarzyszenie jest organizacją "non profit" i nie pobiera żadnej formy dotacji od Skarbu Państwa czy organów samorządu nie posiada konta bankowego. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 czerwca 2018 r. umorzono postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Na powyższe postanowienie referendarza sądowego Wnioskujące Stowarzyszenie [...] wniosło sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", w brzmieniu aktualnie obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis w powyższym brzmieniu został wprowadzony na podstawie art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658 – dalej ustawa zmieniająca). Zgodnie zaś z art. 2 tej ustawy, przepisy P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą w zakresie wymienionym w tym przepisie stosuje się do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy P.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. Uwzględniając fakt, iż art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej nie został wymieniony wśród przepisów, dla których w sprawach wszczętych przed 15 sierpnia 2015r. stosuje się przepisy w nowym brzmieniu, stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Zgodnie z tym uregulowaniem, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Sprawa przyznania prawa pomocy rozpatrywana jest od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. W tym miejscu należy wskazać, że ustawa zmieniająca wprowadziła do P.p.s.a. nowy art. 249a, który natomiast stosuje się do postępowań wszczętych przed dniem nowelizacji, tj. przed 15 sierpnia 2015r., jak w niniejszej sprawie. Zgodnie z treścią tego nowego przepisu, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Brzmienie tego przepisu wskazuje, że oczywistym jest umarzanie postępowania w zakresie prawa pomocy w przypadku składania wniosków o przyznanie prawa pomocy i następnie cofnięcie takiego wniosku oraz w sprawach, gdy orzekanie w przedmiocie prawa pomocy stało się zbędne, np. na skutek ponawiania kolejnych wniosków o prawo pomocy obarczonych wadami polegającymi na uporczywym uchylaniu się wnioskodawcy od przedstawienia pełnej i szczegółowej informacji o jego stanie majątkowym i finansowym. Przepis art. 249a P.p.s.a. przewiduje możliwość wydawania orzeczeń umarzających postępowanie w zakresie prawa pomocy w przypadku składania przez stronę postępowania kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w sytuacji uprzedniego orzeczenia rozstrzygającego wcześniejszy wniosek złożony w tym samym zakresie i w niezmienionej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Rozpoznanie kolejnego wniosku nie może bowiem polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest zatem dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (zob. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2011 r. sygn. akt II OZ 830/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide np. postanowienie NSA z dnia 10 grudnia 2015r. sygn. akt I OZ 1618/15), w którym Sąd orzekając w stanie prawnym obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. już wtedy dopuścił możliwość umorzenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy z uwagi na jego bezprzedmiotowość, gdy rozstrzygnięcie dotyczące tego przedmiotu znajduje się w obrocie prawnym. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez wnioskujące Stowarzyszenie w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego został rozpoznany negatywnie przez referendarza sądowego postanowieniem z dnia 9 lutego 2016r., utrzymanym w mocy prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 marca 2016r. (zażalenie na w/w postanowienie zostało odrzucone postanowieniem tut. Sądu z dnia 26 kwietnia 2016r., na które nie wniesiono zażalenia). Drugi wniosek złożony przez Stowarzyszenie [...] został rozpoznany negatywnie prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 lipca 2017r. (zażalenie na powyższe postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 21 marca 2018r. sygn. akt II OZ 303/18). Wnioskujące Stowarzyszenie w aktualnie złomnym kolejnym wniosku o prawo pomocy ponownie powołało ogólnikową i nieudokumentowaną argumentację o braku m.in. zdolności do ponoszenia kosztów związanych z prowadzoną sprawą sądowoadministracyjną. Stowarzyszenie, podobnie jak w poprzednich wnioskach, powołało się jedynie na okoliczność, że nie prowadzi działalności gospodarczej, prowadzi swoją działalność społeczną na zasadzie "non profit". Oświadczyło, jak w poprzednich wnioskach, że nie posiada żadnego majątku ani środków finansowych nie przedstawiając okoliczności potwierdzających powyższe twierdzenia. Stowarzyszenie nie podało, aby podjęło wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z prowadzeniem niniejszego postępowania sądowego. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu "non profit", nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). Nadto, zwrócić należy uwagę, że Stowarzyszenie musi mieć świadomość, że przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 2008 r., II OZ 271/08, cbois.nsa.gov.pl). Porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z aktualnie składanym wnioskiem, ujawnia brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia przez Stowarzyszenie z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się jego sytuacji majątkowej. W tym miejscu wyjaśnić należy, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] nie przedstawiło nowych okoliczności o istotnym znaczeniu, które uzasadniałyby odmienną od poprzedniej ocenę sytuacji majątkowej i finansowej Stowarzyszenia. Porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z aktualnie złożonym nie uzasadnia oceny, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie kondycji finansowej Stowarzyszenia. W okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej poprzedniego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy zasadne jest umorzenie postępowania w przedmiocie prawa pomocy, gdyż rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 249a P.p.s.a. w zw. art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.