IV SA/Po 315/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018 r. w sprawie ze skargi K. B. P. na postanowienie Komisarza Wyborczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego oddala skargę w całości Postanowieniem z dnia 21 lutego 2018 r. nr [...] Komisarz Wyborczy w [...] (dalej: Komisarz) na podstawie art. 383 § 1 pkt 2, § 2a i § 4a oraz art. 384 § 1 w związku z art. 167 § 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks Wyborczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 15 i 1089 oraz 2018 r. poz. 4, 130, 138, dalej: K.w.) stwierdził wygaśnięcie mandatu radnego Sejmiku Województwa Wielkopolskiego [...] (dalej: skarżący) wybranego w wyborach [...], w związku utratą prawa wybieralności. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł skarżący. Zarzucił naruszenie: 1) art. 383 § 1 pkt 2a w związku z art. 11 § 2 K.w. poprzez stwierdzenie przez Komisarza wygaśnięcia mandatu radnego Sejmiku Województwa Wielkopolskiego w związku z utratą prawa wybieralności, podczas gdy wyrokiem z [...] (podtrzymanym przez sąd II instancji) została wobec skarżącego orzeczona kara pozbawienia wolności w zawieszeniu, a nie kara bezwzględnego pozbawienia wolności; 2) art. 383 § 3 K.w. poprzez uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem postanowienia w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego; Wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia jako podjętego z rażącym naruszeniem przepisów prawa; 2) zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wyrokiem [...] uznany skarżącego za winnego przestępstwa z [...] k.k. i za to wymierzono mu karę [...] miesięcy pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem wykonania ww. kary na okres [...] lat próby oraz 250 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę [...]złotych, orzekając nadto zakaz zajmowania stanowiska starosty lub prezydenta miasta i zakaz zajmowania jakichkolwiek stanowisk w organach administracji samorządowej związanych z ochroną środowiska na okres 3 lat. Sąd Okręgowy w [...] oddalił apelacje obrońców skarżącego. W przekonaniu skarżącego w sprawie brak było podstaw do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu z uwagi na warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności przez sąd, a Komisarz dokonał błędnego zastosowania art. 11 § 2 pkt 1 K.w. w sytuacji, w której bezpośrednio odnosi się on jedynie do prawomocnego skazania na karę bezwzględnego pozbawienia wolności. Ustawodawca w sposób przemyślany i celowy postanowił, że tylko osoba skazana na karę pozbawienia wolności nie ma prawa wybieralności, wyłączając tym samym przypadki związane z poddaniem sprawcy próbie, jak warunkowe umorzenie postępowania, czy warunkowe zawieszenie wykonania kary. Wobec braku wyraźnego wskazania w treści omawianego przepisu sytuacji osób, co do których orzeczono zawieszenie wykonania kary, nie jest dopuszczalne stosowanie wykładni rozszerzającej. Jeżeli osoby skazane wyrokiem z warunkowym zawieszeniem wykonania kary nie zostały przez ustawodawcę objęte zakresem art. 11 § 2 pkt 1 K.w., to nie tracą one prawa wybieralności. Skarżący podkreślił, że dodatkowym argumentem przemawiającym za powyższym rozumowaniem jest uwzględnienie zasady proporcjonalności, czyli doprowadzenie do sytuacji w której ingerencja ustawodawcy w wolę wyborców była możliwie najmniejsza, ale jednocześnie taka, aby uniemożliwić sprawowanie mandatu radnego w warunkach odbywania kary bezwzględnego pozbawienia wolności, tj. z zakładu karnego. Ponadto zaskarżone postanowienie narusza art. 383 § 3 K.w. poprzez uniemożliwienie mi wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem postanowienia w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i organ zobowiązany był do wysłuchania stanowiska skarżącego, jednak nie dochował tej powinności. Uniemożliwienie przedstawienia podniesionych wyżej argumentów co do wykładni art. 11 § 2 pkt 1 K.w. miało niewątpliwy wpływ na wydanie przez Komisarza zaskarżonego postanowienia naruszającego przepisy prawa. W odpowiedzi na skargę Komisarz uznał argumenty skargi za nietrafne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie może być uwzględniona. Zgodnie z art. 11 § 2 pkt 1 K.w. nie ma prawa wybieralności osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. W sprawie niniejszej niesporne jest, że wobec skarżącego zapadł prawomocny wyrok uznający go za winnego przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. i art. 271 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i wymierzający karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na 3 lata. Poza sporem pozostaje zatem skazanie prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Elementem stanu faktycznego określonego w art. 11 § 2 pkt 1 K.w. stanowiącego przesłankę utraty biernego prawa wyborczego jest skazanie za przestępstwo na karę pozbawienia wolności. Skazanie na karę pozbawienia wolności następuje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o wymierzeniu kary. Orzeczenie uprawomocnia się z chwilą upływu terminu do wniesienia apelacji od wyroku sądu pierwszej instancji lub z chwilą wydania przez sąd odwoławczy wyroku oddalającego apelację. Uprawomocnienie się wyroku sądu karnego nie jest związane z prawem wniesienia kasacji. Kasacja jest bowiem nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, przysługującym od prawomocnego wyroku odwoławczego kończącego postępowanie (art. 519 K.p.k.) W pojęciu skazania na karę pozbawienia wolności mieści się zarówno orzeczenie kary bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, jak i kary, której wykonanie warunkowo zawieszono. Brak jest podstaw do podzielenia poglądu skarżącego, że w zaskarżonym postanowieniu Komisarz dokonał rozszerzającej wykładni art. 11 § 2 pkt 1 K.w. Przepis ten (podobnie jak przepis art. 383 § 1) ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej. W wypadku ziszczenia się przesłanek organ prowadzący postępowanie w przedmiocie wygaśnięcia mandatu ma obowiązek ich zastosowania. Skoro ustawodawca w treści art. 11 § 2 pkt 1 K.w. nie dokonał rozróżnienia kary wymierzanej z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oraz bez takiego zawieszenia, brak jest – zgodnie z zasadą lege non distinguente nec nostrum est distinguere – podstaw do wprowadzenia takiego rozróżnienia w drodze wykładni. Takie rozumienie przesłanek utraty prawa wybieralności nie budzi wątpliwości w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 7 października 2015 roku, sygn. akt II OSK 2276/15, wyroki WSA w Warszawie: z dnia 5 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 2124/16, z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 541/17, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA" ). Zgodnie z przepisem art. 383 § 3 K.w. w przypadkach określonych w § 1 pkt 2, 3, 5 i 7 przed podjęciem uchwały o wygaśnięciu mandatu należy umożliwić radnemu złożenie wyjaśnień. Wymóg umożliwienia radnemu złożenia wyjaśnień nie istnieje zatem, gdy stwierdzenie wygaśnięcia mandatu następuje w drodze postanowienia komisarza wyborczego: ten organ nie podejmuje bowiem uchwały. Kodeks wyborczy podzielił kompetencje w zakresie stwierdzania wygaśnięcia mandatu radnego pomiędzy właściwą radę (sejmik województwa) i komisarza wyborczego, kierując się zapewne stopniem złożoności okoliczności stanowiących przesłanki wygaśnięcia mandatu. W przypadkach, jak się wydaje, bardziej złożonych powierzył te kompetencje radzie (sejmikowi). W sytuacjach bardziej oczywistych, bo znajdujących potwierdzenie na przykład w istniejących dokumentach lub orzeczeniach odpowiednich organów, stwierdzenie wygaśnięcia mandatu pozostawiono komisarzowi wyborczemu. Tę myśl zdaje się potwierdzać przewidziane w § 3 wymaganie umożliwienia radnemu złożenia wyjaśnień przed podjęciem przez radę uchwały o wygaśnięciu mandatu. Prawa do złożenia takich wyjaśnień nie ma natomiast radny, w przypadkach w których stwierdzenia wygaśnięcia mandatu dokonuje komisarz wyborczy (Czaplicki K. W., Dauter B., Jaworski S. J., Kisielewicz A., Rymarz F., Kodeks wyborczy . Komentarz, LEX, 2014). Z uwagi na powyższe na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2017 roku, poz. 1369 ze zm.) skargę należało oddalić.