IV SA/Po 318/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Protokolant Sekr.sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 07 listopada 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi Z. P. J. M. S.A. w likwidacji w [...] na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej, oddala skargę /-/Kręcichwost - Durchowska /-/P. Miładowski /-/E. Makosz - Frymus Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] stwierdził u L.A. chorobę zawodową - obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem. W uzasadnieniu organ podał, iż orzeczeniem lekarskim wystawionym przez [...] Centrum Medycyny Pracy w [...]Ośrodek w [...] stwierdzono u L.A. obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz oraz, że analizując wyniki pomiarów natężenia hałasu z okresu zatrudnienia pracownika w Zakładach Przemysłu Jedwabniczego "[...]" w [...] należy stwierdzić, że poziom ekspozycji na hałas odniesiony do 8-godz. dnia pracy był mniejszy od najwyższego natężenia, jednakże bezpieczny dla ucha poziom dźwięku wynosi 80dB(A), a narażenie pracownika na hałas o wyższym poziomie powoduje ryzyko uszkodzenia słuchu. W związku z powyższym organ uznał, iż istnieje związek przyczynowy pomiędzy wykonywaną pracą, a stwierdzoną chorobą zawodową. Pismem z dnia [...] r. ZPJ [...] wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, iż z uzasadnienia decyzji wynika, że pracownik nie był zagrożony przebywaniem w środowisku obarczonym hałasem o poziomie wyższym od najwyższego dopuszczalnego co wyklucza istnienie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzoną chorobą, a wykonywaniem przez niego jego obowiązków służbowych. Ponadto podniosła, iż zgromadzony materiał dowodowy w świetle pomiarów natężenia hałasu nie stanowi wystarczającej podstawy do stwierdzenia związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy L.A., a jego zdrowiem. Odwołująca wskazał dodatkowo, iż organ naruszył § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115 - dalej rozporządzanie Rady Ministrów ) na podstawie którego organ był zobowiązany do uzupełnienia materiału dowodowego o stosowne konsultacje. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podniósł, iż rozpoznana choroba "obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem" nie jest kwestionowana przez żadną ze stron oraz że pierwszy pomiar natężenia hałasu na stanowisku pracy L.A. wykonano 1987 r. i wynosił 96 dBA. Kolejne pomiary z lat 1988-1999 r. wykazały poziom ekspozycyjny hałasu w odniesieniu do 8-godzinnego dnia pracy w granicach od 81,2 do 94 dBA. Na podstawie ww. pomiarów i ustaleń dochodzenia epidemiologicznego organ uznał, iż pracownik w latach 1979-1999 jako barwiarz-nastawiacz maszyn pracował w warunkach narażenia na hałas przekraczający najwyższe dopuszczalne natężenie. Organ II Instancji ustosunkowując się do zarzutu, iż przy orzekaniu choroby zawodowej organ I instancji nie zbadał czy pracownik zgodnie z zaleceniem lekarza stosował ochronniki słuchu oraz na ile te ochronniki zmniejszyły natężenie hałasu, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał, iż kwestia stosowania przez pracowników indywidualnych ochronników nie ma decydującego znaczenia oraz że przy ocenie narażenia zawodowego na hałas decydujące znaczenie mają wyniki pomiarów natężenia hałasu, przy czym przestrzeganie przez pracodawcę przepisów dotyczących NDN rzutuje tylko na ustalenie winy bądź braku winy pracodawcy w powstaniu choroby zawodowej, nie ma natomiast znaczenia dla ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem, a warunkami pracy. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła ZPJ [...] podnosząc, iż organ naruszył § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów. Skarżąca wskazała, iż zgodnie z tym przepisem zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został wskazany w załączniku do rozporządzenia. Zgodnie z wykazem dla choroby stwierdzonej u L.A. okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego wynosi 2 lata. Skarżąca podniosła, iż organy obu instancji wskazały, iż praca w warunkach narażenia na hałas miała miejsce do 1999 r. Wobec powyższego zdaniem skarżącej pracownik od 1999 r. nie pracuje w warunkach narażenia zawodowego związanego z hałasem, a objawy choroby zawodowej ujawniono u pracownika dopiero w 2006 r.. Skarżąca podniosła, iż brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wystąpienie u pracownika objawów stwierdzonej choroby w okresie pracy w narażeniu zawodowym czy też w okresie 2 lat po zaprzestaniu przez niego pracy w warunkach narażenia zawodowego. Zdaniem skarżącej skoro udokumentowane objawy choroby wystąpiły dopiero w 7 latach po zakończeniu pracy w warunkach narażenia zawodowego to choroba ta nie możne, zgodnie z obowiązującymi przepisami, zostać uznana za chorobę zawodową. Dodatkowo skarżąca podała, iż tylko praca w warunkach przekraczających dopuszczalne natężenie może być rozumiana jako praca w narażeniu zawodowym i brana pod uwagę przy rozpatrywaniu wystąpienia u pracownika lub byłego pracownika choroby zawodowe, a obniżenie wskazanych przepisami prawa norm nie może być w żadnej mierze uznane za skuteczne. Zdaniem skarżącej jeżeli przyjmuje się inną logikę to można dojść do absurdalnych wniosków, iż dla osób "osobniczo wrażliwych" praca przy natężeniach znacznie niższych - nieszkodliwych dla ogółu może wywołać określone dolegliwości ale nie oznacz to wcale, iż te ekstremalne przypadki mogą być kwalifikowane jako choroba zawodowa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, w których odmówiono zastosowania ww. przepisu, ponieważ ustawa nie upoważniała Rady Ministrów do określenia okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego narażenia zawodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega, więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym należy zauważyć, iż na podstawie art. 134 powyższej ustawy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem, Sąd na podstawie art. 134 § 1 ppsa stwierdził, że przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego ani też przepisy postępowania administracyjnego. Na wstępie należy zauważyć, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podzielił poglądu wyrażonego w powołanym w skardze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2004 r., III SA/Po 470/04, ONSAiWSA 2005/6/136, iż w myśl art. 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został ustalony w wykazie chorób zawodowych. Zadaniem Sądu rozporządzenie Rady Ministrów wydane zostało z przekroczeniem delegacji zawartej w art. 237 §1 ustawy z dnia 29 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm. - dalej Kodeks pracy). Zgodnie z tym przepisem Rada Ministrów zobowiązana została do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad postępowania przy ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz sposób ich dokumentowania, a także zakresu informacji zamieszczanych w rejestrze wypadków przy pracy (pkt 1), wykazu chorób zawodowych (pkt 2) oraz szczegółowych zasad postępowania dotyczącego zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (pkt 3). W ocenie Sądu, w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę, zakres tak wyznaczonej delegacji ustawowej nie upoważniał Rady Ministrów do określenia okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego. Wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP rozporządzenia są wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania, a upoważnienie to powinno określać zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Przepis art. 237 §1 Kodeksu pracy takich wytycznych w zakresie określenia okresów uprawniających do określenia udokumentowanych objawów chorobowych i w konsekwencji zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej oraz jej stwierdzenia nie zawiera. Nie można bowiem uznać, iż delegację taką zawarto w pkt 3 art. 237 §1 Kodeksu pracy, który w ocenie Sądu zawiera delegację do wydania przepisów wykonawczych dotyczących kwestii proceduralnych, w tym w zakresie zgłaszania podejrzenia choroby zawodowej. Inną materią jest natomiast regulacja odnosząca się do sfery prawa materialnego, a do takiej należy określenie okresu wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych, zgłoszenia choroby zawodowej i jej rozpoznania. W świetle powyższego Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał, iż uregulowanie przyjęte w przepisie § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w zakresie, w jakim uzależnia zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie od wystąpienia z takimi wnioskami w okresach określonych w wykazie chorób zawodowych wydane zostało z przekroczeniem delegacji ustawowej. Z powyższych względów Sąd nie podziela argumentacji skarżącej, iż organ wydając zaskarżoną decyzję naruszył § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów. Zarzut skarżącej, iż tylko praca w warunkach przekraczających dopuszczalne natężenie może być rozumiana jako praca w narażeniu zawodowym i brana pod uwagę przy rozpatrywaniu u pracownika choroby zawodowej okazał się niezasadny. Zdaniem składu orzekającego brak przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu nie jest równoznaczne z tym, że pracownik nie był narażony na zawodowe uszkodzenie słuchu. Podstawowym obowiązkiem organów orzekających w sprawach chorób zawodowych jest ustalenie, czy choroba stwierdzona u pracownika jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, a następnie ustalenie, czy praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie. W tym miejscu należy zauważyć, iż ugruntowane jest orzecznictwo Sądu Najwyższego jak i sądów administracyjnych, że konstrukcja przepisów rozporządzenia przemawia za istnieniem domniemania związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami pracy w przypadku stwierdzenia u pracownika choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych i wykonywania pracy w warunkach narażających na jej powstanie (por. wyrok SN z 19 lipca 1984 r.,II PRN 9/84 OSNCP 1985/4/53, wyroku SN z dnia 11 marca 1999 r., III RN 128/98, OSP 1999/24/771, wyroku SN z dnia 4 czerwca 1998 r., III RN 36/98 OSNAPiUS 1999/6/192, wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 1982 r., III SA 372/82, ONSA 1982/1/33). Wobec powyższego dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy ustalenie, że choroba ta mieści się w wykazie chorób zawodowych i stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie danej choroby. natomiast nie jest konieczne udowodnienie, że w danym wypadku warunki takie ją spowodowały. Uznanie danej choroby za chorobę zawodową zależy od ustalenia wykonywania zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Warunki narażające na powstanie choroby zawodowej nie oznaczają konieczności stwierdzenia wykonywania pracy w hałasie przekraczającym dopuszczalne normy. Normy te wprowadzają bowiem maksymalny dopuszczalny poziom hałasu, a więc określają takie natężenie hałasu, którego przekroczyć nie można. Nie jest bowiem dopuszczalne wykonywanie zatrudnienia w środowisku pracy, w którym przekroczone są dopuszczalne normy. Wykonywanie pracy w narażeniu na hałas poniżej dopuszczalnej normy nie oznacza jednocześnie, iż wykonywana jest ona w bezpiecznym środowisku pracy bez narażenia na uszkodzenie narządu słuchu. Przekroczenie dopuszczalnych norm wywołuje ten skutek, że pracownik winien być odsunięty od zatrudnienia w takich warunkach z uwagi na zwiększone, niedopuszczalne narażenie na powstanie choroby. Wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994 r., SA 1640/93, ONSA 1995/1/28 ). Samo przestrzeganie przez pracodawcę przepisów dotyczących dopuszczalnych norm może mieć wpływ na ustalenie jego winy lub jej brak w powstaniu choroby, nie ma natomiast znaczenia przy ustaleniu związku przyczynowego między powstałą chorobą a warunkami pracy. Ponadto wskazać należy, iż organ II instancji prawidłowo ustalił, że pracownik wykonywał pracę w warunkach narażenia na hałas przekraczający najwyższe dopuszczalne natężenie, które zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 217, poz. 1833 ze zm. ) wynosi, w odniesieniu do 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy, 85 dB. Z akt sprawy wynika, iż pierwszy pomiar natężenia hałasu na stanowisku barwiarza-nastawiacza maszyn wykonano w 1987 r. i wynosił 96dBA. Następne pomiary wykazały, iż w 1988 r. poziom hałasu wynosił 87-94 dBA, w 1990 r. 84-90 dBA, w 1992 r. 84 dBA, w 1994 r. 86-89 dBA, w 1996 r. 84,8 dBA a w roku 1999 r. 83,6 dBA. Z powyższego wynika jednoznacznie, iż pracownik w okresie od 1987 r. (pierwszy pomiar) był narażony na hałas przekraczający najwyższe dopuszczalne natężenie lub na hałas zbliżony do najwyższego dopuszczalnego natężenia. Na marginesie należy zauważyć, iż tylko wykazanie, że choroba została spowodowana /wyłącznie/ przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami. W niniejszej sprawie skarżąca nie przedstawiła żadnych argumentów mogących spowodować obalenie domniemania. W odwołaniu skarżąca wskazała jedynie, iż organ powinien wyeliminować inne, niż środowisko pracy, przyczyny powstania stwierdzonej choroby. Powyższe stwierdzenie nie znajduje uzasadnienia w świetle przedstawionych wyżej argumentów. Wobec stwierdzenia u pracownika choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych i ustalenia, że praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie organ słusznie uznał, iż istnieje związek przyczynowy między chorobą zawodową a warunkami pracy. Z powyższych względów zaskarżoną decyzję należało uznać za odpowiadającą prawu. Oceniając działanie organu administracji w zakresie obowiązujących przepisów postępowania administracyjnego należy zauważyć, iż rozstrzygnął on sprawę dysponując pełnym materiałem dowodowym zebranym w toku postępowania. Zebrane dowody zostały poprawnie ocenione i przyjęte za podstawę dokonanych ustaleń faktycznych. Te zaś organ administracji zasadnie rozważył, w konsekwencji czego wydał słuszną i prawidłowo umotywowaną decyzję, nieuchybiającą procedurze. W tym stanie rzeczy, biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji. /-/ E. Makosz-Frymus /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ P. Miładowski MZ