IV SA/Po 359/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz – Frymus (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 lutego 2008 r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę /-/I.Kucznerowicz /-/E.Makosz-Frymus /-/E.Kręcichwost-Durchowska Wnioskami z 16 grudnia 2006r. i 12 stycznia 2007r.G. L. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o przyznanie pomocy na zakup biletu miesięcznego i uregulowanie należności z tytułu opłat dodatkowych za przejazdy środkami komunikacji miejskiej. Decyzją nr [...] z [...] organ I instancji na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2004r., nr 64, poz. 593 ze zm., dalej: u.p.s.) odmówił przyznania skarżącej pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na uregulowanie kary za brak biletu podczas przejazdu komunikacją miejską oraz na zakup biletu miesięcznego lub biletów jednorazowych. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżąca korzystała z różnych form pomocy - zasiłku okresowego od października 2006r. do grudnia 2006r. w wysokości 233 zł miesięcznie i w okresie od stycznia 2007r. do marca 2007r. w wysokości 247 zł miesięcznie, oraz dodatku mieszkaniowego w miesiącach listopadzie i grudniu 2006r. po 229,22 zł miesięcznie. Organ uznał ponadto, że opłacenie kary za przejazd bez biletu nie należy do kategorii niezbędnych potrzeb bytowych. Dalej organ podniósł, że skarżąca otrzymuje zasiłki celowe na zabezpieczenie podstawowych potrzeb, a uregulowanie kary za przejazd bez biletu nie mieści się w pojęciu interesu społecznego, o którym mowa w art. 7 k.p.a. Odwołując się od powyższej decyzji, skarżąca podniosła, że brak pieniędzy na bilet wyniknął z pilnej konieczności zakupu lekarstwa. Nadto skarżąca wskazała, że odmowna decyzja organu I instancji naraża ją na poniesienie dodatkowych kosztów -odsetek zasądzonych w nakazie zapłaty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił stanowisko wyrażone w decyzji pierwszoinstancyjnej, wskazując że sytuacja życiowa skarżącej nie pozwala na przyjęcie, że bilety komunikacji miejskiej mieszczą się w zakresie niezbędnych potrzeb bytowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca podtrzymała swoją argumentację, podnosząc, że dodatek mieszkaniowy nie może być rozumiany jako dochód, a jazda bez biletu spowodowana była koniecznością wizyty u lekarza i w sądzie. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 §1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. stanowią, że świadczenia pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. W niniejszej sprawie przedmiotem jest świadczenie pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, albo osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego - w myśl art. 40 ust. 1 u.p.s. Jak wynika z powołanych przepisów, wysokość przyznanego świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę ( wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2005 r., I SA/Wa 448/04, LEX nr 166677). Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, uznanie organu doznaje ograniczeń w świetle brzmienia art. 7 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem, organ winien załatwiać sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tej przyczyny organ - działając w ramach uznania - winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego. Taka konstrukcja nie wyklucza możliwości odmowy przyznania świadczenia ( wyrok NSA z dnia 18 maja 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 25/98, LEX nr 44078), jednakże nakłada na organ obowiązek każdorazowego precyzyjnego wskazania przesłanek odmowy udzielenia świadczenia. Również przyznanie świadczenia w takiej, a nie innej wysokości, obliguje organ do podania uzasadnienia prawnego i faktycznego podjętego rozstrzygnięcia. Konieczność taka związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.), z drugiej zaś z koniecznością umożliwienia Sądowi przeprowadzenia kontroli legalności. Decyzje pierwszoinstancyjne zgromadzone w aktach administracyjnych, potwierdzają okoliczności powołane w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca objęta jest szeroko rozumianą pomocą społeczną i korzysta ze świadczeń pieniężnych w postaci zasiłków celowych (decyzje: k. 14-15 i k. 18-21 akt administracyjnych) i zasiłku okresowego (k. 16-17 akt administracyjnych). Z powyższego wynika, że skarżąca otrzymywała pomoc społeczną formie świadczeń pieniężnych, która miała za zadanie zaspokojenie jej podstawowych potrzeb bytowych. Mając na uwadze przepisy ogólne ustawy o pomocy społecznej, a w szczególności art.2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s., nie sposób uznać, że świadczenia udzielone w takim wymiarze, są sprzeczne z przepisami szczególnymi regulującymi przyznawanie zasiłku celowego. Jak wynika więc z dokumentów zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy, właściwe organy administracji publicznej wspierają skarżącą w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia jej życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek przyznania zasiłku, organ może orzec o odmowie jego przyznania. Trudna sytuacja bytowa występująca po stronie skarżącej podlega ocenie pod kątem przepisu art. 3 ust. 1 u.p.s. Uzasadnienia rozstrzygnięć obu instancji nie w pełni odpowiadają wymogom stawianym przez art. 107 § 3 k.p.a., organy bowiem w uzasadnieniach decyzji nie wskazały faktycznego stanu funduszy przeznaczonych na świadczenia pomocy społecznej oraz nie przedstawiły liczby wniosków, które zostały rozstrzygnięte pozytywnie i na podstawie których udzielono pomocy innym uprawnionym. Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, stanowią jednak wystarczającą podstawę uzasadniająca stanowisko organów wyrażone w decyzjach I i II instancji, przede wszystkim ze względu na prawidłowe ustalenie, że bilet i dodatkowa opłata za przejazd, nie mieszczą się w zakresie niezbędnych potrzeb. Podnieść należy, że zasiłek celowy zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. może być udzielany w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Biorąc pod rozwagę otwarty katalog potrzeb z art. 39 ust. 2 u.p.s. stwierdzić należy, że przyznanie zasiłku celowego na bilet, a w szczególności na opłatę dodatkową nie może zostać uznane w okolicznościach niniejszej sprawy za niezbędną potrzebę życiową. Ponadto Sąd podkreśla, że skoro - jak prawidłowo ustalił organ odwoławczy - opłata dodatkowa nałożona została za przejazd bez biletu, to przyznanie pomocy finansowej w tym zakresie kolidowałoby z interesem społecznym. Nie można bowiem uzasadniać przyznania zasiłku celowego, wyłącznie od interesu strony; winien on być zawsze konfrontowany z interesem ogółu świadczeniobiorców. W niniejszej sprawie organy słusznie przyjęły, że zapewnienie skarżącej środków na pokrycie opłat za jazdę bez biletu, sprzeciwia się interesowi społecznemu, rozumianemu jako interes innych osób ponoszących konsekwencje jazdy bez biletu, jak i świadczeniobiorców pomocy społecznej. Sąd za niezbędne uznał wskazanie, że świadczenia udzielane przez organy administracji publicznej mają w pierwszej kolejności na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać oraz wspierać ich w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Zadaniem organów jest więc pomoc w dążeniu samego zainteresowanego do polepszenia swojej sytuacji życiowej, co nie może oznaczać bezwarunkowego zaspokajania jego potrzeb i akceptowania postawy roszczeniowej.. Ponadto Sąd zwraca uwagę, że system prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny (odpowiednio - wyrok SN z dnia 03 września 1998 r.- I CKN 908/97 -OSNC 3/99/53 z glosą T. Smyczyńskiego - OSP 10/99/173, akceptowany przez M. Andrzejewskiego "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej" Zakamycze 2003 str.147 i nast.). Z tej przyczyny organ pomocy społecznej mógł w drodze wywiadu środowiskowego ustalać np. czy potrzeby skarżącej nie mogą zostać w całości lub w części zaspokojone przez osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. z 1964r., nr 9, poz. 59 ze zm. ) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stąd też zważyć należy, czy oprócz pomocy publicznej, nie ma innych osób zobowiązanych do wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego wobec skarżącej. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w wyroku na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm, dalej: p.p.s.a.). /-/ E. Kręcichwost- Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus /-/ I. Kucznerowicz JH