IV SA/Po 367/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2011r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia odmówić prawa pomocy E.S. wniosła skargę na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2011r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Skarżąca złożyła również wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe a źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł. Skarżąca posiada również dom o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o wpo. [...] ha i samochód osobowy Nissan Micra z 2008r. o wartości oszacowanej przez wnioskodawczynię na [...] zł. Z dodatkowych informacji załączonych do wniosku wynika, że skarżąca na posiadane gospodarstwo rolne nie otrzymuje dopłat. Nieruchomość ta w części została podzielona na działki budowlane, które nie zostały jeszcze sprzedane. Na budowę domu skarżąca zaciągnęła kredyt, którego raty wynoszące 155 CHF będą spłacane do października 2017r. Z dodatkowych informacji wynika, że skarżąca leczy się na tarczycę, jest po operacji usunięcia guza w piersi (zabieg w 2008r.). W związku z wypadkiem (potrącenie przez samochód) wnioskodawczyni ponosi koszty leczenia i rehabilitacji. Zgodnie z informacją skarżącej na leki przeciwbólowe i osłonowe wydaje 100 zł co 2 tygodnie. Do wniosku skarżąca załączyła zaświadczenie z Szpitalnego Oddziału ratunkowego Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w N.T., skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne, kartę informacyjną leczenia szpitalnego Oddziału Chirurgii Onkologicznej i fakturę VAT zakupu leków. Celem doprecyzowania informacji przedłożonych we wniosku pismem z dnia 11 maja 2011r. wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów z posiadanych kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych należących do skarżącej za okres ostatnich 6 miesięcy, kopii faktur dotyczących stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz itp.), kopii umów kredytowych, informacji z banku o wysokości spłaconego i pozostałego do spłaty kapitału oraz terminowości spłat, podania informacji dotyczących osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe oraz uzyskiwanego przez nich dochodu i nadesłania kopii zeznań podatkowych z podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2009-2010. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca przesłała zawiadomienie o najbliższej spłacie kredytu hipotecznego wraz z harmonogramem spłat, kopie zeznań podatkowych za lata 2009 – 2010, wyciąg z konta bankowego w [...] S.A. za okres 02.12.2010r. – 18.05.2011, kopie faktur za prąd, wodę, wywóz śmieci i telefon. Pismem z dnia 1 czerwca 2011r. wezwano skarżącą o wyjaśnienie tytułu wpłaty od A.D. z dnia 17.01.2011 i podstawy dokonanego przelewu na rzecz K.M. z dnia 17.01.2011r. oraz wskazanie formy spłaty kredytu (przelew, wpłata) i przedłożenie historii konta kredytowego za okres 6 mies. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca poinformowała, iż wpłata od P. D. została prawdopodobnie przelana na moje konto za sprawą pomyłki kasjerki w banku, która nie zamknęła konta skarżącej po skończonej wpłacie, którą dokonała na pokrycie rachunku. Powyższy błąd został naprawiony i kwota została wpłacona na właściwe konto. Wnioskodawczyni wskazała, iż sytuacja miała miejsce ok. pół roku temu. Nie było wtedy złożonego wniosku w Sądzie, w związku z czym skarżąca uważa, że nie ma to znaczenia. Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć należy również, iż zgodnie z ogólną zasadą, strona która wniosła skargę do sądu powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dla uznania wniosku za uzasadniony decydujące znaczenie ma więc brak możliwości zgromadzenia środków finansowych w dłuższym okresie, o ile istniały podstawy do przewidywania tego wydatku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych w każdym przypadku powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się nie wystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. II CZ 104/84). Obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków na opłacenie kosztów koniecznych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym, w tym również w drodze oszczędności we własnych wydatkach spoczywa jednak na wnioskodawcy. W świetle powyższego stwierdzić należy, że E.S. nie może być uznana za osobę, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że wnioskodawczyni uzyskuje stały dochód z emerytury w kwocie [...] zł. brutto. Znajduje to potwierdzenie w wyciągu z konta bankowego. Z analizy operacji bankowych wynika jednak, iż wnioskodawczyni uzyskuje również, wynagrodzenie za pracę w Urzędzie Miejskim w N.T. w kwocie 320 zł. netto, o których nie poinformowała, w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Łączna kwota dochodów skarżącej wynosząca [...] zł. netto, przy uwzględnieniu stałych wydatków pozwala wnioskodawczyni na opłacenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu sądowego wynoszącego 500 zł. - zob. §2 ust. 3 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Deklarowany dochód przy uwzględnieniu konieczności ponoszenia kosztów bieżącego utrzymania, pozwala również uznać skarżącą za osobę będącą w stanie opłacić pełnomocnika z wyboru. Jak wynika bowiem, ze zgromadzonych dokumentów wnioskodawczyni spłaca kredyt hipoteczny zaciągnięty w kwocie 18.856 CHF. Wysokość raty kredytu wynosi obecnie 155,19 CHF. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów o znacznej wysokości wskazuje na zdolności płatnicze skarżącej, gdyż w innym wypadku bank nie przyznałyby kredytu. Po drugie - sama okoliczność spłacania przez skarżącą kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb i zapewnienia prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem podstawowy wydatek, jaki został wskazany przez skarżącą – kredyty hipoteczny - nie uzasadnia twierdzenia, że był to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżąca ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącą. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty kredytów na ogół społeczeństwa. Wskazać należy przy tym na okoliczność, iż skarżąca wbrew wezwaniu nie określiła formy spłaty kredyty (wpłata własna, przelew). Z analizy konta nie wynika, by przed datami wskazanymi w zaświadczeniu bankowym z dnia 9 czerwca 2011. skarżąca podejmowała lub przelewała środki na spłatę kredytu w kwocie odpowiadającej racie wynoszącej 155 CHF. Przy uwzględnieniu terminowości spłat kredytu uzasadnione jest więc twierdzenie, iż skarżąca posiada dodatkowe źródło dochodu. Tym samym za niewystarczające uznać należy przekazane informacje dotyczące sytuacji majątkowej E.S. Na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7, art. 245 §1 - §3 oraz art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, postanowiono więc jak w sentencji.