IV SA/Po 38/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski As.sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant Sekr.sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 września 2008 r. sprawy ze skargi J.C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi M.P. od Skarbu Państwa ( Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ) wynagrodzenie w kwocie [...] ([...] )zł podwyższone o kwotę [...] ([...]) zł stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej /-/I. Kucznerowicz /-/J. Stankowski /-/M. Dybowski Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] sierpnia 2000 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...], pozbawił J.C. uprawnień kombatanckich. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2005 r. o sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalił skargę od powyższej decyzji. W dniu [...] sierpnia 2005 r. J.C. złożył pismo do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w którym zwrócił się o pomoc w wyjaśnieniu swojej sprawy dotyczącej uprawnień kombatanckich i represji, jakich doznał w okresie powojennym. Wskazał, że Sąd oddalając jego skargę niesłusznie uznał, iż uprawnienia kombatanckie otrzymał za udział w walkach z reakcyjnym podziemiem w okresach od dnia [...] czerwca 1948 r. do [...] grudnia 1948 r. i od [...] sierpnia 1948 r. do [...] grudnia 1948 r. Skarżący podniósł też nowe okoliczności występujące w sprawie. Wskazał, że jako 15 letni chłopiec walczył w szeregach Armii Krajowej w Warszawie, a także uczestniczył w walkach z oddziałami UPA i grupami Wherwolfu. Do pisma skarżący dołączył oświadczenia świadków. Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zakwalifikował pismo J.C. jako wniosek o uchylenie decyzji własnej złożony w trybie art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej k.p.a.). Decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...], na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2000 r. nr 42, poz. 371 ze zm.- dalej ustawa) odmówił uchylenia swoich wcześniejszych decyzji (z dnia [...] stycznia 2003 r. oraz z dnia [...] sierpnia 2000 r.). Rozpoznając wniosek J.C. o ponowne rozpoznanie sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...] utrzymał decyzję w mocy. Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko, a nadto podniósł, że wskazane przez stronę okoliczności dotyczące służby wojskowej były już przedmiotem rozpoznania. Zdaniem organu nie można było stwierdzić, że za wzruszeniem ostatecznej decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalenia władzy ludowej. Oświadczenia świadków nie potwierdziły natomiast udziału strony w walkach z formacjami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy lub by wystąpiły przesłanki przewidziane w art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 ustawy. Również na potwierdzenie działalności w Armii Krajowej J.C. nie przedstawił żadnych dowodów. Od decyzji J.C. wniósł skargę, wskutek której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia [...] grudnia 2006 r. sygn. akt [...] uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2005 r., nr [...]. Sąd wskazał, iż organy naruszyły zasadę słusznego interesu obywatela, bowiem w sprzeczności z art. 7 k.p.a. nie podjęły próby ustalenia rzeczywistej sytuacji skarżącego, a wątpliwości interpretowały na jego niekorzyść. Nie ustalono też jaki charakter miało wniesione pismo. W ocenie Sądu, organ powinien był zwrócić się do skarżącego o doprecyzowanie żądania. Było to istotne, gdyż powołał on nowe okoliczności, nie przedstawione w toku postępowania zakończonego decyzją ostateczną, co mogło być kwalifikowane jako przesłanka wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Na wezwanie organu do sprecyzowania żądania, J.C. wyjaśnił, że wnosi o wzruszenie decyzji o pozbawieniu go uprawnień kombatanckich w trybie art. 154 k.p.a. Uwzględniając wyjaśnienie skarżącego, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r., na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, ponownie odmówił uchylenia decyzji własnych z dnia [...] stycznia 2003 r. oraz z dnia [...] sierpnia 2000 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż skarżący nie wykazał, by za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny albo słuszny interes strony. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał też swoje dotychczasowe ustalenie (oparte na dokumentach akt ZBoWiD), że J.C. otrzymał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej. Fakt ten stanowił samoistną podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Organ jednocześnie podkreślił, że brak jest dowodów świadczących o tym, aby skarżący spełniał przesłanki zachowania uprawnień przewidziane w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, w szczególności nie znalazł potwierdzenia fakt uczestnictwa J.C. w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu w ramach struktur Wojska Polskiego i zmilitaryzowanych służb państwowych. Pismem z dnia [...] października 2001 r. Centralne Archiwum Wojskowe wskazało też, że nie ma potwierdzenia fakt, by w takich walkach brały udział jednostki, w których pełnił służbę skarżący. W konkluzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że co prawda przepisy nie definiują pojęcia "słuszny interes strony", jednakże nie można przez to rozumieć dążenia do innej oceny tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem oceny w decyzji ostatecznej. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy J.C. ponownie domagał się uchylenia wcześniejszych decyzji organu. Podał, że stwierdzenia zawarte w wyroku z dnia [...] kwietnia 2005 r. były błędne. Został on uznany za osobę, która utrwalała władzę ludową, gdy tymczasem w wieku 15 lat uczestniczył on w szeregach pomocniczych oddziałów AK. Do służby wojskowej (od roku 1948 r.) i dalszej działalność w jednostkach KBW został natomiast zmuszony. Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał decyzję w mocy. W szerokim uzasadnieniu podtrzymał dotychczasowe stanowisko dodatkowo wyjaśniając, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1956 były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten stanowił wystarczającą podstawę do odmowy przyznania J.C. uprawnień kombatanckich, tym bardziej, że pełnił on służbę w 10 i 14 Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, które bezspornie (co wynika z zaświadczeń) brały udział w walkach z reakcyjnym podziemiem, w tym przeciwko NSA, NZW i Armii Krajowej. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił również, że nie ma znaczenia w sprawie fakt, że oddziały w jakich służył walczyły również z bandami o kryminalnym charakterze lub oddziałami UPA. Sama współpraca z organami represji, niezależnie od stosunku prawnego leżącego u podstaw pracy lub współpracy, musiała być oceniona negatywnie i to bez względu na stanowiska i charakter zatrudnienia w tych organach. W skardze J.C. wniósł o uchylenie dotychczasowych decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Podał, że przekazał organowi dokumenty potwierdzające, ze jego udział w jednostkach KBW był przymusowy. Nie uczestniczył również w walce z bandami bowiem nie został nawet przeszkolony w zakresie obsługi broni. Podczas zadań jakie wykonywał (zasadzki, pościgi, przeczesywanie lasów) nie ujął, ani nie legitymował nigdy żadnej osoby podejrzanej. Skarżący wyjaśnił też, że nie może udowodnić swojego udziału w Armii Krajowej bowiem grupa została rozbita, a on utracił łączność z jednostką. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. W kolejnych pismach (w szczególności z dnia [...] marca 2008 r.) J.C. zaprzeczał jakoby pełnił jakiekolwiek funkcje i był zatrudniony w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa PRL i informacji wojskowej, a także w komórkach jednostek stosujących represję wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej. Nie wykonywał tez żadnych funkcji operacyjnych i śledczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz zawartą w niej argumentacją. Granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Sąd administracyjny dokonuje kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu. J.C. złożył wniosek o uchylenie decyzji wydanych w przedmiocie pozbawienia go uprawnień kombatanckich w trybie art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej: k.p.a.). Zgodnie z tymi przepisem decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zmiana decyzji ostatecznej w tym trybie wymaga w pierwszej kolejności rozważenia, czy w świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego możliwe jest wydanie decyzji innej niż dotychczasowa. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4 ustawy. Uprawnień kombatanckich pozbawiono również osoby, które spełniały negatywne przesłanki wymienione w art. 21 ust. 2 pkt 1, 2 i 4 ustawy. Dotyczyło to między innymi osób zatrudnionych, pełniących służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Rozpatrując ponownie sprawę, po uchylającym wyroku Sądu z dnia [...] grudnia 2006 r. sygn. akt [...], organ uzupełnił braki postępowania poprzez uzyskanie od J.C. stosownych oświadczeń, co do trybu postępowania. Wskazując na merytoryczne przesłanki rozstrzygnięcia Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych trafnie zauważył, że w sprawie nie zachodziły podstawy do uchylenia decyzji o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich. W świetle materiału zebranego w postępowaniu administracyjnym nie budziło wątpliwości Sądu, że skarżący przynależał do Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego od dnia [...] czerwca 1948 r. (protokół kwalifikacyjny przyjęcia J.C. w poczet członków ZBoWiD z dnia [...] marca 1963 r.; życiorys skarżącego kwietnia [...] r.), w tych jednostkach pełnił czynną służbę w działaniach operacyjnych przeciwko podziemiu niepodległościowemu (zaświadczenie Dowódcy Podlaskiej Jednostki KBW z dnia [...] marca 1963 r.; zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w G. z dnia [...] sierpnia 1981 r.; zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w G. z dnia [...] września 1983 r.). Powołując się na ten fakt (deklaracja członkowska ZBoWiD - k. [...] verte akt) skarżący wystąpił o przyjęcie do ZBoWiD (orzeczenie z dnia [...] września 1983 r. Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej ZBoWiD) i korzystał z uprawnień przysługujących mu z tytułu członkostwa (zaświadczenie ZBoWiD z dnia [...] września 1983 r. nr [...]). Mając na względzie te fakty, skarżący nie mógł uzyskać uprawnień określonych w ustawie o kombatantach ze względu na treść art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem służba w KBW i uczestnictwo w walkach z niepodległościowym podziemiem powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma też znaczenia fakt, że działania operacyjne skarżącego nie okazały się skuteczne i nie ujął on żadnej osoby podejrzanej (wyrok z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt. II OSK 1948/06, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok NSA z dnia 24 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 536/06, publik. Lex nr 194856). Ustawa o kombatantach nie pozwala również na uchylenie się od skutków prawnych uczestnictwa w walkach związanych ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej ze względu na przyczyny tego uczestnictwa (por. wyrok z dnia 27 maja 2008 r. sygn. akt II OSK 558/07, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl; por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego dnia 15 września 1999 r. sygn. akt K 11/1999, publ. OTK 1999, nr 6, poz. 116). W ocenie Sądu nie zachodziły też podstawy do uchylenia decyzji ze względu na podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące jego uczestnictwa w Armii Krajowej w roku 1943 r. Zdarzeń tych J.C. nie udokumentował. Co więcej, jego wcześniejsze oświadczenia przeczyły tym faktom. W oświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2005 r. stwierdził, że wykonywał czynności przy obsłudze i przenoszeniu sprzętu łączności zapewniając współdziałanie i dowodzenie wojskom uczestniczącym m.in. w przechwytywaniu żołnierzy AK, a także osób z nimi powiązanych. Na marginesie sprawy Sąd pragnie zauważyć, że skarżący kwestionuje swoją działalność w zakresie utrwalania władzy ludowej, a na fakt takiej właśnie działalności (i walk przeciwko podziemiu niepodległościowemu) wielokrotnie i świadomie powoływał się od początku lat 60 tych, w celu uzyskania statusu kombatanta. Mając na względzie, że fakty dotychczas ustalone w sprawie zostały prawomocnym wyrokiem Sądu uznane za uzasadniające pozbawienie J.C. uprawnień kombatanckich, a jednocześnie nie ujawniono i nie udokumentowano żadnych nowych okoliczności pozwalających inaczej kwalifikować jego działalność w latach 1948-1952 - nie było podstaw do uchylenia dotychczasowych decyzji w trybie art. 154 k.p.a. O zaistnieniu interesu społecznego lub słusznego interesu strony uzasadniających uchylenie lub zmianę decyzji w sprawach dotyczących uprawnień kombatantów można mówić jedynie wtedy, gdyby okazało się, że działalność danej osoby zasługiwała na szczególne uznanie, a z jakichś przyczyn (np. braku lub sfałszowania dowodów) jej nie uhonorowano. Tymczasem - jak wyjaśniał sam skarżący - jego działalność w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego miała charakter jedynie szkoleniowy czy techniczny (łączność). Taka działalność nie daje podstawy do uchylenia lub zmiany decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, bowiem nawet jeżeli abstrahować od charakteru jednostek KBW, nie byłoby tytułu do przyznania tych uprawnień. Z akt sprawy nie wynika też, jakoby jednostki [...]i [...] Pułku KBW były zaangażowane w walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii ani grupami Wehrwolfu. Nawet, jeżeli fakt taki miał miejsce, to J.C. sam zaprzeczył, by w jakichkolwiek walkach osobiście uczestniczył, gdyż nie był do tego przeszkolony. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 19 pkt 1 w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348). /-/M. Dybowski /-/J. Stankowski /-/I. Kucznerowicz MZ