IV SA/Po 383/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 08 października 2008 r. sprawy ze skargi A. F-L. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę /-/ I. Kucznerowicz /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus WSA/wyr.1-sentencja wyroku Dnia [...] r., w związku ze zgłoszeniem choroby zawodowej została wypełniona Karta Oceny Narażenia Zawodowego w Związku z Podejrzeniem Choroby Zawodowej u A. F-L. Zapisano, że podejrzenie choroby zawodowej zgłosiła lekarz-foniatra A. S., zaś postępowanie dotyczy choroby niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niewydolnością głośni i trwałą dysfonią. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t. j. Dz. U. z 2006 r. nr 122 poz. 851 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115, dalej jako rozporządzenie) orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u A. F-L. choroby zawodowej: przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu napisano, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzono na podstawie orzeczenia lekarskiego z dnia [...] r. nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wystawionego w Poradni Konsultacyjnej i Chorób Zawodowych Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu. Strona pracowała jako nauczyciel w [...] od dnia [...] r. do dnia [...] r. w pełnym wymiarze czasu pracy. Na podstawie specjalistycznych badań internistycznych, laryngologicznych, foniatrycznych, spirograficznych, videostroboskopii lupowej, audiometrycznych oraz w oparciu o dokumentację lekarską badań profilaktycznych rozpoznano stan po usunięciu migdałków podniebiennych oraz asymetrię nalewek. Organ I instancji wskazał, że w ocenie jednostki orzeczniczej odchylenia stwierdzone w górnych drogach oddechowych dotyczą całej populacji i mają charakter pozazawodowy. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wskazał, że strona, nie zgadzając się z treścią ww. orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wystąpiła z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Badania laryngologiczne, foniatryczne i videostroboskopowe jak i analiza całej dokumentacji lekarskiej strony zostały przeprowadzone w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi i wykazały przewlekłe proste zapalenie krtani z cechami dysfonii hyperfunkcjonalnej tj. zmiany morfologiczno-czynnościowe nie objęte wykazem chorób zawodowych. Od opisanej decyzji strona złożyła odwołanie. Napisała, że kilkuletnia obserwacja specjalistyczna wykazała utrwalony niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni. W wykazie chorób zawodowych występują dwa schorzenia o charakterze morfologicznym tj. guzki głosowe twarde oraz wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych, których u strony nie stwierdzono. Niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną i trwałą dysfonią jest zmianą czynnościową, której cechy stwierdzono i opisano w uzasadnieniu lekarskim - w opisie videostroboskopii - ale nie uznano jako choroby zawodowej. Rozpoznano również i wykazano cechy dysfonii. Strona oceniła, że zachodzą sprzeczności, zatem wniosła o ponowne badania i analizę dokumentacji lekarskiej w celu rozpoznania choroby zawodowej. Zaznaczyła, że do rozpoznania choroby zawodowej uprawnia wielokrotnie powtarzany w dokumentacji specjalistycznej stan krtani oraz liczne skargi strony natury foniatrycznej. Decyzją z dnia [...] r. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że rodzaj schorzenia rozpoznany klinicznie w obrębie narządu głosu strony, wyniki badań lekarskich i dodatkowych strony wykonane w jednostkach orzeczniczych upoważnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, nie wykazały klinicznych cech choroby zawodowej. Nie stwierdzono zmian organicznych w zakresie krtani w postaci guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych, bądź cech niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, które są typowe dla następstw nadmiernego wysiłku głosowego i wymienione w pkt. 15 wykazu chorób zawodowych. Rozpoznane "przewlekłe proste zapalenie krtani" oraz "cechy dysfonii hyperfunkcjonalnej" nie figuruje w obowiązującym wykazie chorób zawodowych. W sprawie zgodnie orzekły upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych jednostki orzecznicze obu stopni, zapoznając się z dokumentacją lekarską leczenia laryngologicznego i foniatrycznego strony, w tym z dokumentacją lekarską Gabinetu [...]. Organ II instancji wskazał, że zgodnie z treścią §5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych właściwym do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych. W przypadku niniejszej sprawy są to: Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu (jednostka orzecznicza I stopnia) oraz Instytut Medycyny Pracy w Łodzi (jednostka orzecznicza II stopnia). Orzeczenie lekarskie jednostki orzeczniczej II stopnia jest orzeczeniem ostatecznym i nie ma podstaw aby ponownie kierować stronę na badanie lekarskie w celu rozpoznania choroby zawodowej. Zgodnie z §2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych za chorobę zawodową uważa się schorzenia ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Organ odwoławczy podkreślił, że schorzenia których nie ujęto w wykazie chorób zawodowych, w myśl powołanego przepisu nie mogą zostać uznane za chorobę zawodową. W skardze na powyższą decyzję skarżąca napisała, że spełniła wszystkie warunki przewidziane prawem do uznania choroby za chorobę zawodową. Została dokonana błędna wykładnia przepisów rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych. Mimo ustalenia wymaganego stażu pracy w warunkach wzmożonego wysiłku głosowego oraz następstw typowych dla choroby zawodowej określonej w poz. 15 pkt 3 załącznika ww. rozporządzenia stwierdzono brak podstaw do uznania choroby zawodowej. W orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi zostało zawarte szczegółowe wyliczenie rozpoznanych u skarżącej nieprawidłowości w funkcjonowaniu narządu głosu, typowych dla niedowładu mięśni krtani. Nie występują one w prostym zapaleniu krtani stwierdzonym u skarżącej. Nie wyjaśniono zarazem, dlaczego ustalone zaburzenia w obrębie narządu głosu nie mogą być uznane za chorobę zawodową mimo, że stanowią jej następstwa. Decyzje organów obu instancji skarżąca uważa za krzywdzące. Nie zawierają wyjaśnienia i argumentacji, która stanowiłaby podstawę odmowy ustalenia choroby zawodowej. W ocenie skarżącej konieczne jest wyraźne wskazanie owego dodatkowego następstwa, którego wystąpienie lub jego brak decyduje o stwierdzeniu choroby zawodowej. Lakoniczność wydawanych aktów rodzi podejrzenie braku wnikliwego rozpoznania sprawy. Skarżącej nie udostępniono wyników badań foniatrycznych. Skarżąca pracowała głosem w latach 1977-2007. Już w latach 80-tych pojawiły się drobne dolegliwości zaś w latach 90-tych skarżąca podjęła, z własnej inicjatywy leczenie. Z upływem lat dolegliwości nasilały się. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.) zadaniem sądu administracyjnego jest sprawowanie kontroli zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dniu ich wydania, nie zaś ocena ich pod względem słuszności i celowości, bądź zasad współżycia społecznego. Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej - przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym - wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych. Dokonana ocena nakazuje stwierdzić, że brew zarzutom skargi kwestionowana decyzja nie budzi zastrzeżeń. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia, przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Innymi słowy Państwowa Inspekcja Sanitarna wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej, gdy zostają spełnione łącznie następujące przesłanki: - choroba zawodowa jest rozpoznana przez zakład służby zdrowia upoważniony do ich rozpoznawania (§ 5 rozporządzenia); - rozpoznanie schorzenia jako choroby zawodowej musi być objęte wykazem chorób zawodowych stanowiącym załącznik do w/w rozporządzenia; - ocena narażenia zawodowego przeprowadzona przez Państwową Inspekcję Sanitarną musi wykazać ścisły związek przyczynowy rozpoznanej choroby zawodowej z warunkami lub sposobem wykonywanej pracy (§ 2 ust. 4 i ust. 5 pkt 3 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych). Niespełnienie którejkolwiek z wyżej wymienionych przesłanek skutkuje wydaniem decyzji negatywnej w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej, co miało miejsce w przedmiotowym przypadku, albowiem wobec skarżącej ww. warunki nie zostały spełnione. Jak wynika z materiału zgromadzonego przez organ I instancji Skarżąca pracowała w latach [...] jako nauczyciel, w warunkach wzmożonego wysiłku głosowego. Samo jednak narażenie zawodowe nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia choroby zawodowej. W przedmiotowej sprawie, pomimo występowania narażenia zawodowego, nie stwierdzono u Skarżącej objawów klinicznych, które potwierdziłyby, iż schorzenia, na które cierpi Skarżąca, są następstwem oddziaływania czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Wręcz przeciwnie, wskazano na odmienną etiologię dolegliwości Skarżącej. W toku postępowania administracyjnego Skarżąca była dwukrotnie badana pod kątem choroby zawodowej: najpierw w Wielkopolskim Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu - jednostce orzeczniczej I stopnia, a następnie po wystąpieniu z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania, w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi - jednostce orzeczniczej II stopnia. Żadna z ww. jednostek nie znalazła podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej opisanej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych. U skarżącej stwierdzono: "stan po usunięciu migdałków podniebiennych" oraz "asymetrię nalewek" - jednostka orzecznicza I stopnia i "przewlekłe proste zapalenie krtani" oraz "cechy dysfonii hyperfunkcjonalnej" - jednostka orzecznicza II stopnia. W uzasadnieniu jednostka orzecznicza I stopnia wskazała też na przewlekłe procesy zapalne poinfekcyjne u skarżącej. Zarazem obie jednostki orzecznicze jednoznacznie stwierdziły, że stwierdzone w stanie zdrowia skarżącej "odchylenia" (jednostka orzecznicza I stopnia) "zmiany morfologiczno-czynnościowe" (jednostka orzecznicza II stopnia) nie są objęte wykazem chorób zawodowych. Organ inspekcji sanitarnej, w oparciu o art. 80 kpa dokonał oceny orzeczeń lekarskich, mających walor opinii biegłego i nie znalazł podstaw do kwestionowania wiarygodności. Ponieważ w postępowaniu orzeczniczym uprawnione jednostki orzecznicze nie stwierdziły u skarżącej choroby zawodowej, o jakiej mowa w pkt 15 wykazu chorób zawodowych, a swoje stanowisko wiarygodnie uzasadniły, organy inspekcji sanitarnej nie mogły wydać decyzji odmiennych od wniosków przedstawionych w orzeczeniach lekarskich. Państwowy Inspektor Sanitarny podejmując decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw jej stwierdzenia jest związany orzeczeniem lekarskim wydanym w tej sprawie. Nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia (wyrok NSA z 09 lipca 1998r., sygn. II SA 634/98 - Pr. Pracy 1998/12/38, wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 stycznia 2006, sygn. VII SA/Wa 1221/04 - LEX nr 221953, uzasadnienie wyroku NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. II OSK 1078/06 - LEX nr 315089). Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Zgodnie bowiem z § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych i zasadą swobodnej oceny dowodów właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz oceny narażenia zawodowego pracownika. Jeżeli zaś przed wydaniem decyzji stwierdzi, że zebrany materiał dowodowy jest niewystarczający powinien zażądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie uzupełnienia orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia materiału dowodowego (§ 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). W ocenie Sądu, brak jest przesłanek, które wskazywałyby, iż organy orzekające w przedmiotowej sprawie naruszyły prawo. Przepisy jednoznacznie wskazują bowiem przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej. Okoliczności te były wzięte pod rozwagę w trakcie postępowania. Zarzuty Skarżącej odnoszące się do przeprowadzonych badań i treści wydanych orzeczeń lekarskich sprowadzają się do wskazywania, że stwierdzone u Skarżącej schorzenia są schorzeniem określonym w punkcie 15 ust. 3 wykazu chorób zawodowych. Tak nie jest. Stwierdzone u skarżącej zmiany chorobowe, a w sposób szczegółowy opisane w uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi nie są objęte wykazem chorób zawodowych. U skarżącej bowiem nie wykazano zmian organicznych w postaci niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. W tym miejscu należy wskazać, że jednostka orzecznicza II stopnia wymieniła w uzasadnieniu swojego orzeczenia lekarskiego, że "wnioskowanie w toczącym się postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym w trybie odwoławczym oparte jest o wyniki badania laryngologicznego, foniatrycznego i videostroboskopowego oraz analizę całej dokumentacji dołączonej do skierowania w tym dokumentacji lekarskiej z Poradni [...]". Zatem obie jednostki orzecznicze zapoznały się z całą dokumentacją dotyczącą stanu zdrowia skarżącej w zakresie choroby zawodowej. Należy przy tym podkreślić, że orzeczony brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej nie oznacza, że skarżąca jest w pełni zdrowa w potocznym tego słowa znaczeniu. Przeprowadzone badania skarżącej wykazały wyłącznie, że rodzaj schorzenia rozpoznany klinicznie w obrębie narządu głosu u skarżącej nie wykazuje klinicznych cech choroby zawodowej. Jak trafnie wskazał organ II instancji rozpoznane "przewlekłe proste zapalenie krtani" oraz "cechy dysfonii hyperfunkcjonalnej" nie figurują w wykazie chorób zawodowych. W tym miejscu wskazać należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008r. sygn. akt P 23/07 (Dz. U. Nr 116, poz. 740) który orzekł: I. 1) art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, ze zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz 2) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W punkcie II. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy powołane w części I tracą moc obowiązującą z upływem 12 (dwunastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W toku orzekania Sąd administracyjny jest związany Konstytucją i ustawami. Uprawniony jest zatem do oceny aktów wykonawczych i może odmówić ich stosowania, jeżeli uzna, że są niezgodne z aktami wyższego rzędu lub nie znajdują w nich umocowania. Nie oznacza to jednak bezwzględnego obowiązku pominięcia niekonstytucyjnego aktu wykonawczego, jeżeli mimo niespełnienia określonych wymagań konstytucyjnych, nie wyraża on norm sprzecznych z zasadami demokratycznego państwa prawa. W szczególności, Sąd bada czy odmowa zastosowania aktu wykonawczego nie spowoduje powstania luki prawnej bądź nie wpłynie na prawa lub obowiązku obywateli. Z tych względów, jakkolwiek niekonstytucyjność upoważnienia zawartego w art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz wydanego na ich podstawie rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP nie budzi już wątpliwości w świetle powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, to jednak Sąd orzekając nie pominął tego rozporządzenia. Sąd doszedł do przekonania, że pomimo niezgodności z Konstytucją, rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowych mogło być podstawą orzekania w sprawach dotyczących chorób zawodowych. Ocena taka znajduje poparcie w zaprezentowanej w uzasadnieniu wyroku Trybunału ocenie konstytucyjności rozporządzenia. Należy też podkreślić, że Trybunał - mimo orzeczenia niekonstytucyjności - zdecydował o utrzymaniu mocy obowiązującej rozporządzenia do dnia 2 lipca 2009 r. aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawanie decyzji w sprawach stwierdzenia chorób zawodowych. Sąd podziela stanowisko Trybunału, że sam fakt zamieszczenia katalogu chorób zawodowych w akcie podustawowym nie stoi w sprzeczności z art. 92 ust. 1 Konstytucji. Konieczne jest natomiast oparcie go o upoważnienie ustawowe uzupełnione o stosowne wytyczne. W ocenie Trybunału, wyrażonej w powołanym wyroku, rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowych zawiera regulacje procesowe, które nie modyfikują przepisów kpa i obwiązującej na jego gruncie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), lecz jedynie uszczegóławia i stanowi funkcjonalne uzupełnienie regulacji ustawowej pod kątem specyfiki spraw administracyjnych danego rodzaju. Biorąc powyższe pod uwagę legalność zaskarżonej decyzji Sąd rozpatrywał w świetle rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, pomimo, że wydano je w oparciu o wadliwe upoważnienie ustawowe. Z tych względów w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem, wobec czego skarga nie jest zasadna i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) podlegała oddaleniu. Na marginesie Sąd wskazuje, iż jeżeli wykonując wskazany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego dojdzie do uchwalenia nowego rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych i w wykazie tym za chorobę zawodową zostanie uznane schorzenie, na które cierpi strona, będzie wówczas skarżąca mogła wnieść o wznowienie postępowania w trybie art. 145a § 1 kpa. /-/ I. Kucznerowicz /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus