IV SA/Po 4/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Bożena Popowska Protokolant Ref. staż. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 marca 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...]r. nr [...] /-/ B. Popowska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski JH WSA/wyr.1-sentencja wyroku Decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] r.) działający z upoważnienia Wójta Gminy [...] Zastępca Wójta na podstawie art. 104, art. 107 § 1-3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U 98/00/1071 ze zm.– dalej kpa), art. 2 pkt 1, 4, 5, 7, art. 7 ust. 1 -2, art. 8 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1-2 i 5-6, art. 17 ust. 1, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U 86/05/732, zm. 164/05/1366– dalej uzal bądź ustawa o zaliczce alimentacyjnej) w zw. z art. 3 pkt 1-2, pkt 10 i 13 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 139/06/992 ze zm.– dalej uśr) postanowił nie przyznać zaliczki alimentacyjnej M.A.K. ur. [...] r. stwierdzając, że nie spełnia warunków do nabycia uprawnień do zaliczki alimentacyjnej, gdyż dochód Wnioskującej wynosi [...] zł i przekracza określoną ustawowo kwotę [...] zł (k. [...] akt administracyjnych). Odwołanie od owej decyzji wniosła M.K.. Podniosła, że uzyskiwane przez nią dochody – renta po zmarłej mamie i stypendium- nie wystarczają na Jej utrzymanie, dojazdy i naukę. Jest studentką [...] roku [...] na specjalizacji [...]. Studiuje dziennie, co uniemożliwia podjęcie pracy. Organ nie uwzględnił art. 5 ust. 3 uśr w zw. z art. 18 ust. 2 uzal, zgodnie z którym przysługuje Odwołującej prawo do zaliczki alimentacyjnej, mimo przekroczenia kryterium dochodowego o [...] zł (k. [...] akt SKO). Decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej SKO), powołując art. 7 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 i 2 oraz art. 10 uzal, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO stwierdziło, że "rozważając możliwości przyznania na rzecz syna skarżącej" (k. [...] akt SKO) zaliczki alimentacyjnej uwzględnił wysokość dochodu wskazanego w art. 7 ust. 2 uzal – [...] zł. Dochód uzyskany przez Wnioskującą to [...] zł na osobę. Organ I instancji mógł stosownie do art. 7 ust. 2 uzal odmówić Wnioskującej przyznania zaliczki alimentacyjnej z uwagi na przekroczenie dochodu faktycznego. "Argumenty wysuwane w odwołaniu przez skarżącą – odnoszące się do zastosowania instytucji prawnej art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie mają zastosowania w tej sprawie" (k. [...] akt SKO). Skargę na ową decyzję w ustawowym terminie wniosła M.K.. Powtórzyła i rozwinęła zarzuty zawarte w odwołaniu. Zwróciła także uwagę, że w decyzji z dnia [...] w [...] akapicie została zawarta nieprawdziwa informacja. Stwierdzono, że Skarżąca dostaje alimenty na syna, podczas gdy nie ma dzieci. Wyraziła przekonanie, że Jej odwołanie nie zostało przez SKO przeczytane dokładnie (k. [...] akt sądowych). W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie (k. [...] ). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. 1. Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm. - dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa). 2. Sąd podziela ustalenia organu I i II instancji- za wyjątkiem tej części, w której SKO przyjęło, że M.K. ma syna (k. [...] akt SKO)- czyniąc je integralną częścią ustaleń Sądu. W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy WSA ustalił nadto, że M.K. urodziła się [...] r.- w [...] r. miała [...] lata. Skarżąca jest studentką [...] roku (semestr [...] ) studiów stacjonarnych w roku akademickim [...], Wydziału [...] [...] im. [...] w P. na kierunku [...]; nauka trwa [...] lat, przewidywany termin ukończenia studiów to [...] r. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. sygn. [...] Sąd Wojewódzki w P. rozwiązał małżeństwo M.A.K i L.K.; wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką stron M.K. ur. [...] powierzył L.K., zapewniając M.K. prawo współdecydowania o najważniejszych sprawach życiowych dziecka, nadzoru nad jego wychowaniem i do kontaktów osobistych; kosztami utrzymania i wychowania małoletniego dziecka obciążył oboje rodziców i z tego tytułu zasądził od M.K. na rzecz M.K. kwotę [...] zł [sprzed denominacji] miesięcznie. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. sygn. [...] Sąd Rejonowy w P. zasądził od M.K. na rzecz małoletniej M.K. podwyższoną rentę alimentacyjną w wysokości po [...] zł miesięcznie, płatne z góry do dnia 10– go każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności każdej z rat do rąk matki małoletniej powódki L.K. – D. poczynając od dnia [...] r. i to w miejsce renty alimentacyjnej ustalonej wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia [...] r.- [...]. Matka Skarżącej - L.K-D. zmarła [...]. Rodzina Skarżącej jest jednoosobowa. W poprzednich okresach zasiłkowych, trwających od [...] do [...] r. i od [...] do [...] r., Wójt Gminy [...] ustalił prawo M.K. do zaliczki alimentacyjnej po [...] zł miesięcznie. W roku [...] M.K. uzyskała dochód w wysokości [...] zł, w tym [...] zł z tytułu stypendium socjalnego. Miesięczny dochód Skarżącej to [...] zł. Komornik Sądowy Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w P. zaświadczył, że na dzień: [...] r. i [...] r. egzekucja świadczeń alimentacyjnych od M.K. na rzecz M.K. była bezskuteczna. Kwota zobowiązań alimentacyjnych z tytułu niewyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych wyniosła na dzień [...] r. [...] zł. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty i odpisy dokumentów: odpisu skróconego aktu zgonu L.K. – D. z dnia [...] r. nr [...] Kierownika USC w P.; zaświadczenia z dnia [...] r. nr [...] Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. o wysokości dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych; odpisu wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] r.- [...] ; odpisu wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia [...] r.- [...] , zaświadczenia [...] im. [...] w P. z dnia [...] r.; zaświadczeń komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w P. z dnia: [...] r. i [...] r. o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz o wysokości wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego; wniosku M.K. z dnia [...] r. o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej; informacji Zastępca Wójta Gminy [...] z dnia [...] r. (k. [...] akt administracyjnych; k. [...] akt sądowych). Sąd dał wiarę owym dokumentom i odpisom dokumentów, bowiem nie były one kwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarygodności (art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z – odpowiednio- art. 244 i 245, 252, 253 kpc; T. Ereciński w: "Komentarz do kpc" W. Pr. 2006 t. 1 s. 562 uw. 32, 33; postanowienie SN z 27.1.2006 r.- III CK 369/05- OSNC 11/06/187). 3. Decyzje: organu I instancji- z dnia [...] r. i SKO– z dnia [...] r., zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego. Przesłanki przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej określa art. 2 pkt 1 i 5 uzal w zw. z art. 3 pkt 13 i 17a uśr oraz art. 7 uzal. Zgodnie z art. 7 ust. 1 uzal zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia, albo gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej, do ukończenia [...] – roku życia. M.K. ma [...] lata, studiuje, nie pozostaje na utrzymaniu rodziców w związku ze śmiercią matki oraz w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym prawa do alimentów ze strony ojca; egzekucja świadczeń alimentacyjnych od ojca– M.K. jest bezskuteczna. Skarżąca spełnia w związku z tym przesłanki określone w art. 7 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 1 i 5c uzal w zw. z art. 3 pkt 13 uśr. Kolejnym warunkiem przyznania zaliczki alimentacyjnej jest spełnianie kryterium dochodowego – świadczenie przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...] zł (art. 7 ust. 2 uzal). Przekroczenie dochodu określonego w owym przepisie o [...] zł było wyłączną podstawą odmowy przyznania M.K. zaliczki alimentacyjnej. Skarżąca nie kwestionowała poprawności obliczenia uzyskanego w roku [...] dochodu. W Jej ocenie do ustalenia Jej prawa do zaliczki alimentacyjnej winien mieć zastosowanie art. 5 ust. 3 uśr. 4. Sposób obliczania dochodu i przeliczania go na członka rodziny nie został uregulowany w uzal, dlatego też na podstawie art. 18 ust. 2 uzal, w tym zakresie mają zastosowanie – odpowiednio- przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, o ile nie są sprzeczne z uzal (W. Maciejko "Postępowanie wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczka alimentacyjna. Komentarz" C.H. Beck 2007 s. 231 uw. 6). W ustawie o świadczeniach rodzinnych także wprowadzono sztywne kryterium dochodowe - zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 uśr, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...] zł (art. 5 ust. 1 uśr). Konsekwencje wprowadzenia sztywnego kryterium dochodowego, sprowadzające się do utraty prawa do zasiłku rodzinnego w sytuacji uzyskania dochodu nawet w nieznacznym stopniu przekraczającego kryterium dochodowe - np. o [...] zł, łagodzi regulacja art. 5 ust. 3 uśr. W przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Art. 18 ust. 2 uzal nakazuje odpowiednie stosownie uśr w sytuacjach nieuregulowanych w uzal, z wyjątkiem sprzeczności między przepisami obu ustaw. Między art. 5 ust. 3 uśr a regulacją uzal nie ma sprzeczności wykluczającej zastosowanie owego przepisu do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Stosowanie art. 5 ust. 3 uśr nie zostało wyłączone w uzal, która to ustawa także nie obejmuje materii w nim uregulowanej. Przeszkody nie stanowi także art. 7 ust. 2 uzal, ustanawiający kryterium dochodowe. Norma dekodowana z art. 5 ust. 3 uśr w zw. z art. 18 ust. 2 uzal uzupełnia bowiem zasady ustalania prawa do zaliczki alimentacyjnej. Formuła "odpowiedniego" (mutatis mutandis) stosowania przepisów nakazuje uwzględnienie, w zakresie i w sposobie sięgania po instytucje i procedury regulowane w uśr, specyfiki i funkcji ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, w tym zwłaszcza odmienności celów obu aktów prawnych. Instytucje i reguły postępowania stosowane w uśr mogą w oparciu o dyspozycję art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych znaleźć zastosowanie do postępowania toczonego na podstawie tej ustawy tylko o tyle, o ile pozwala na to specyfika orzekania w sprawach o zaliczkę alimentacyjną. Odpowiedniemu stosowaniu art. 5 ust. 3 uśr nie przeciwią się cele uzal. Ustawa o zaliczce alimentacyjnej ma przeciwdziałać negatywnym skutkom społecznym polegającym na braku środków utrzymania rodziny z przyczyn niezgodnego z prawem prywatnym naruszenia obowiązku alimentacyjnego (W. Maciejko- op. cit s. 33-36). Realizuje normę programową zawartą w art. 71 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którą rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza rodziny wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Świadczenie, jakim jest zaliczka alimentacyjna, ma charakter świadczenia pomocowego, zbliżonego do świadczeń przyznawanych w ramach pomocy społecznej. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie uprawnionym niezbędnych środków do życia w sytuacji, gdy nie mogą ich uzyskać od osoby obowiązanej do ich dostarczenia. W sprawach z zakresu pomocy społecznej należy kierować się dobrem osób korzystających z tego rodzaju pomocy (wyrok NSA z dnia 11.04.2006– I OSK 743/05, wyrok WSA w Warszawie z dnia 4.10.2006 r.– I SA/Wa 1251/06, LEX 303221). W sprawach o przyznanie zaliczki alimentacyjnej, art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 139/06/992 ze zm.) ma zastosowanie, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się (zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej- Dz.U 86/05/732, zm. 164/05/1366– dalej uzal) do zaliczki alimentacyjnej o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zaliczka alimentacyjna przysługuje, jeżeli przysługiwała w poprzednim okresie zasiłkowym. Przekroczenie przez Skarżącą o [...] zł kryterium dochodowego określonego w art. 7 ust. 2 uzal, nie stanowi uzasadnionej podstawy do odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zaliczka alimentacyjna nie przysługuje (odpowiednio- na gruncie świadczenia pielęgnacyjnego- wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 18.12.2007 r.- II SA/Bd 892/07, www.cbois.nsa.gov.pl). Wobec naruszenia prawa materialnego (art. 7 ust. 2 i art. 18 ust. uzal w zw. z art. 5 ust. 3 uśr), mającego wpływ na wynik sprawy, decyzja SKO z dnia [...] r. i organu I instancji z dnia [...] r., podlegały uchyleniu (art. 145 § 1 pkt 1 a ppsa i art. 135 ppsa). 5. Zaskarżona decyzja i decyzja z dnia [...] r. zostały poprzedzone wadliwie przeprowadzonym postępowaniem administracyjnym i to w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). W postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku winno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie, stosownie do art. 7 i 77 § 1 kpa. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i decyzji z dnia [...] r., wbrew art. 107 § 1 i 3 kpa, nie wskazano faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów, na których się oparły, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej, oraz nie wyjaśniły podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Na błędy w decyzji SKO, dotyczące rzekomego posiadania przez Skarżącą syna, wskazała M.K.. Organ nie ustosunkował się do podniesionych w odwołaniu zarzutów. Stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu decyzji SKO nie miały oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Należy przypomnieć, że wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa polega nie tylko na obowiązku powołania podstawy prawnej w każdej decyzji i obowiązującego prawa, ale także na wszechstronnym wyjaśnieniu, dlaczego organ orzekający zastosował określony przepis - rozstrzygając sprawę, względnie dlaczego przyjął daną wykładnię, gdy strona przedstawiła wykładnię odmienną (wyrok WSA w Warszawie z 29.06.2006 r.– II SA/Wa 616/06 LEX nr 221929). 6. Naruszenie prawa materialnego przez niezastosowanie art. 5 ust. 3 uśr w związku z art. 18 ust. 2 i art. 7 ust. 2 uzal, a także opisane wyżej naruszenie przepisów postępowania, skutkowały, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, i art. 135 ppsa, uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Wobec odmownego charakteru zaskarżonej decyzji, nie zachodziła potrzeba orzekania o wykonalności na podstawie art. 152 ppsa. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji zobligowane są ustalić i rozważyć zagadnienia podniesione w uzasadnieniu niniejszego wyroku, będąc związanymi oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania ( art. 153 ppsa). /-/ B. Popowska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski AT