IV SA/Po 40/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia WSA Bożena Popowska As. sąd. Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant Sekr. sąd. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 09 lipca 2008 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania refundacji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J.K. kwotę 50 zł ( słownie pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. /-/ I. Kucznerowicz /-/ P. Miładowski /-/ B. Popowska Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz odmówił J.K. przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika K.L.. W uzasadnieniu organ podał, iż przeszkodę prawną przyznania wnioskowanego dofinansowania stanowi treść art. 70 b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r., nr 256, poz. 2572 ze zm.). Organ wskazał, iż zgodnie, z tym przepisem dofinansowanie przysługuje, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami, określonymi w § 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i zasad ich wynagradzania (Dz. U. Nr 60, poz. 278 ze zm.), z których wynika m. in. wymóg zdania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia szkoły. Organ zaznaczył, że przytoczone wyżej przepisy nie zawierają definicji wyrażenia "bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia szkoły", zatem przy dokonywaniu wykładni tegoż wyrażenia organ uwzględnił definicję wyrazu "bezpośrednio" w odniesieniu do stosunków czasowych. Zgodnie z tą definicją mówiąc "bezpośrednio" o stosunkach czasowych należy rozumieć: natychmiast, zaraz, wkrótce po czym (PAN, Słownik Języka Polskiego, pod redakcją Witolda Doroszewskiego, Państwowe Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1958, Tom pierwszy, s. 447). Powyższe zdaniem organu prowadzi do wniosku, iż skoro młodociany uzyskał świadectwo ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej w czerwcu 2006 r., a egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe zdobył w sierpniu 2007 r. tj. w następnym roku szkolnym, to egzamin nie nastąpił bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej co uzasadnia odmowę przyznania dofinansowania. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł skarżący podnosząc, iż intencją prawodawcy była pomoc przedsiębiorcom zatrudniających uczniów i przygotowujących ich do pracy w dorosłym życiu. Zdaniem skarżącego przy interpretacji przepisów jakiej dokonał organ niewielu będzie pracodawców chcących zatrudniać młodocianych bez gwarancji, że po zakończeniu nauki i zdaniu egzaminu końcowego nie otrzyma stosownej rekompensaty. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzją. W uzasadnieniu SKO wskazało, iż treść art.70b ust.l pkt 2 ustawy o systemie oświaty stanowi, że dofinansowanie, z tytułu kosztów kształcenia młodocianych pracowników, przysługuje jeżeli m.in: młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami. Organ podniósł, iż zgodnie z § 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i zasad ich wynagradzania, nauka zawodu młodocianego kończy się egzaminem, a młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia szkoły zawodowej. Zdaniem organu jednym z warunków dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika jest zdanie przez niego egzaminu bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia szkoły. Skoro K.L. nie zdała egzaminu, zgodnie z wymogami określonymi w powołanych przepisach bezpośrednio po ukończeniu szkoły, to nie spełnia wymogu bezpośredniości. Organ wskazał, iż na gruncie zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego pojęcie "bezpośrednio" oznacza niezwłocznie, w najbliższym możliwym terminie, a odnosząc to do rozpatrywanej sprawy, pojęcie "bezpośredniości" należy rozpatrywać z uwzględnieniem określonego cyklu kształcenia, organizacji roku szkolnego. Zdaniem organu powyższe ustalenia faktyczne dowodzą, że warunek "bezpośredniości" zachodzi wyłącznie wtedy, gdy młodociany pracownik bezpośrednio po ukończeniu cyklu kształcenia zdaje egzamin, w najbliższym terminie ustalonym zgodnie z systemem organizacji nauczania i egzaminowania. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł J.K. podnosząc, iż organy interpretują przepisy wbrew intencji ustawodawcy i zdrowemu rozsądkowi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Podstawę materialną rozstrzygnięcia stanowił art. 70b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004r., Nr 256, poz 2572 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Przepisy o dofinansowaniu kosztów kształcenia młodocianych pracowników weszły w życie w dniu 10 lipca 2004r. i wprowadzone zostały ustawą z dnia 20 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy o systemie oświaty (Dz.U. z 2004r., Nr 145, poz 1532). Zgodnie z art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w odrębnych przepisach; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami. W niniejszej sprawie organ nie kwestionował kwalifikacji skarżącego do prowadzenia przygotowania zawodowego. Kwestią sporną jest termin w jakim młodociany ma zdać egzamin. Zdaniem organu jednym z warunków dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika jest zdanie przez niego egzaminu bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia szkoły. Z takim tokiem rozumowania zdaniem Sądu orzekającym w niniejszym składzie nie można się zgodzić. Art. 70b ust. 1 pkt. ustawy o systemie oświaty wskazuje, iż pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami. Powyższy przepis stawia nacisk na fakt ukończenia nauki zawodu i zdania egzaminu. Zatem sama ustawa wskazuje jedynie na tryb zdawania egzaminu natomiast nie zakreśla terminu w jakim ten egzamin ma być zdany. Tylko wydane na mocy art. 191 § 3 i art. 195 § 2 Kodeksu pracy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. Nr 60, poz. 278 ze zm.) wskazuje na kwestię terminu przystąpienia do egzaminu. Stosownie do § 11 ust. 2 tego rozporządzenia młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej, zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. Jednakże z drugiej strony w rozporządzeniu przewiduje się możliwość poprawiania egzaminu (pośrednio wskazuje na to §11 ust. 6 lit b). Zatem nawet jeżeli osoba przystąpi do egzaminu później niż bezpośrednio to tryb zdawania egzaminu będzie zachowany, a więc przesłanka zdania egzaminu wskazana w art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty będzie zachowana. Na uwagę zasługuje również fakt, iż rozporządzenie sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w Kodeksie pracy, a nie w ustawie o systemie oświaty oraz, iż rozporządzenie nie przewiduje żadnych konsekwencji wobec nie zdawania egzaminu w terminie późniejszym niż bezpośrednio po zakończeniu nauki. Rację ma skarżący, iż interpretacja przyjęta przez organ nie uwzględnia sytuacji kiedy młodociany z przyczyn niezależnych od siebie nie może przystąpić do egzaminu bezpośrednio po zakończeniu nauki. W sytuacji gdy skarżący nie przystąpi z przyczyn losowych do egzaminu bezpośrednio po zakończeniu nauki, to pracodawcy nie będzie przysługiwało dofinansowanie. Zatem dojdzie do obciążenia pracodawcy negatywnymi konsekwencjami czegoś co nie jest zależne od niego ani od młodocianego. Ponadto Sąd zauważa, iż skoro rozporządzenie nie przewiduje negatywnych konsekwencji zdawania egzaminu w terminie późniejszym to takich konsekwencji tym bardziej nie można interpretować z połączenia terminów z rozporządzenia do konsekwencji z ustawy. Zdaniem Sądu przesłankami przyznania dofinansowania oprócz posiadania kwalifikacji do prowadzenia szkolenia, złożenia wniosku w terminie jest ukończenie szkolenia przez młodocianego i zdanie przez niego egzaminu. Natomiast bez znaczenia jest termin zdania tego egzaminu. Za taki rozumowaniem przemawia przede wszystkim wykładnia celowościowa ww. przepisów jak również przeprowadzona wyżej wykładnia gramatyczna. Pomocne przy ustalaniu jaki jest cel ustawy oraz faktyczny zamiar ustawodawcy będzie uzasadnienie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty, która to ustawa wprowadziła instytucję dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych. W uchwale 7 sędziów NSA z 29 maja 2000 r., ONSA 2001, nr 1, póz. 2, Naczelny Sąd Administracyjny jasno podkreślił, że wykładnia gramatyczna (językowa) jest tylko jednym ze sposobów wykładni przepisu i winna być ona uzupełniana w zależności od charakteru danej regulacji wykładnią historyczną, systemową, funkcjonalną i celowościową. Natomiast w doktrynie podnosi się, że wykładnia prawa jest procesem kompleksowym, wymagającym stosowania co najmniej trzech (językowej, systemowej i funkcjonalnej) rodzajów wykładni. Należy zaaprobować więc pogląd W. Jakimowicza, że: " w prawie administracyjnym wykładnia językowa nie powinna prowadzić do rezultatów, które byłyby sprzeczne nie tylko z efektami wykładni systemowej, ale również wykładni celowościowej." Nie należy także zapominać, że prawo jest też narzędziem celowego organizowania stosunków społecznych. Ustalanie zatem jego znaczenia nie może ograniczać się tylko do badania jego formy, lecz musi uwzględniać jego sens, tj. cel, czy też cele, które dana regulacja prawna ma realizować (wykładnia celowościowa; W Jakimowicz, Wykładnia w prawie administracyjnym. Zakamycze 2006, s. 433 -439). W uzasadnieniu ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty czytamy, iż "zmiana ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329, z późn. zm.), polegająca na dodaniu nowego art. 70b, jest wynikiem wykreślenia w znowelizowanych ustawach - ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176, z późn. zm.) oraz ustawie z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz. 930, z późn. zm.) ulg podatkowych odliczanych od podatku, które przysługiwały pracodawcom będącym osobami fizycznymi, prowadzącymi działalność gospodarczą, w tym również w formie spółki prawa cywilnego lub osobowej spółki handlowej, za wyszkolenie młodocianych pracowników." Zatem przy ustalaniu treści normy pomocne będzie odwołanie się do nieobowiązującego już art. 27c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z art. 27 c ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podatnicy, uzyskujący przychody wymienione w art. 10 ust. 1 pkt 3, mogą korzystać z ulgi polegającej na obniżeniu podatku dochodowego z tytułu szkolenia uczniów, zwanej dalej "ulgą uczniowską". Natomiast zgodnie z ust. 3 omawianego art. ulga uczniowska przysługuje, jeżeli szkolenie zostało zakończone pozytywnym wynikiem egzaminu. Wobec powyższego należy wskazać, iż ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych kwestię przyznania ulgi uczniowskiej wiązała z rezultatem, a więc ze zdaniem egzaminu nie uzależniając go od terminu jego zdania. W uzasadnieniu ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty czytamy również, iż ulgi były konkretną i wymierną formą zachęty dla pracodawców do podejmowania kształcenia młodocianych pracowników, gdyż częściowo rekompensowały koszty tego kształcenia. W związku z likwidacją ulg podatkowych dofinansowanie kosztów kształcenia u tych pracodawców przejmuje państwo. W dalszej części uzasadnienia projektu wskazano, iż intencją przepisów art. 70b jest, żeby pracodawcy otrzymali dofinansowanie kosztów poniesionych w związku z kształceniem młodocianych pracowników zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego (nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy). W uzasadnieniu wskazano również, iż warunkiem uzyskania dofinansowania jest spełnienie przez pracodawcę (osobę prowadzącą zakład w imieniu pracodawcy albo osobę zatrudnioną u pracodawcy) wymagań kwalifikacyjnych niezbędnych do prowadzenia przygotowania zawodowego oraz ukończenie przygotowania zawodowego przez młodocianego i zdanie stosownego egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe, na tytuł robotnika wykwalifikowanego, czeladniczego albo egzaminu sprawdzającego, określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. Nr 60, poz. 278, z późn. zm.). Ustawodawca wprowadzając regulację dotyczącą dofinansowania sam zakładał, iż przesłankami przyznania omawianego dofinansowania będzie ukończenie przygotowania zawodowego przez młodocianego i zdanie stosownego egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe. Ponadto nie ulega wątpliwości, iż dofinansowanie jest formą zachęty pracodawcy do zatrudniania młodocianych. Natomiast jak słusznie zauważył skarżący interpretacja przyjęta przez organ może wywołać odmienne skutki i do tego niezgodne z intencją ustawodawcy. W tym stanie rzeczy konstrukcja przyjęta przez organ, iż warunkiem uzyskania dofinansowania jest zdanie przez młodocianego egzaminu bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia szkoły pozostaje w sprzeczności z wykładnią celowościową jak i gramatyczną przeprowadzoną przez Sąd. Reasumując powyższe, stanowisko organów administracyjnych orzekających w niniejszej sprawie nie znajduje argumentów, które zdaniem Sądu mogłyby doprowadzić do wykładni przeciwnej niż wskazana przez Sąd. Z powyższych względów, wobec uznania wykładni dokonanej przez organ za nieprawidłową, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję. O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do postanowień art. 200 i art. 205 ppsa. Art. 152 ppsa nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter uchylonego przez Sąd rozstrzygnięcia. /-/ I. Kucznerowicz /-/ P. Miładowski /-/ B. Popowska AT