IV SA/Po 418/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Józef Maleszewski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 października 2015 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] rozpatrując wniosek nr [...] M. P. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca) z 5.09.2014 r., działający na podstawie upoważnienia Wójta [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 16a ust. 1, art. 23, art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm. – dalej u.ś.r.), oraz Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3) odmówił specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad Z. P. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że zgodnie z art. 16 a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego organ stwierdził, że na wnioskodawczyni ciąży obowiązek alimentacyjny wobec Z. P., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dochód rodziny wnioskodawczyni i jej męża w przeliczeniu na osobę nie przekroczył kryterium uprawniającego do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednakże z treści dostarczonych przez skarżącą dokumentów organ ustalił, że nie zrezygnowała ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na mężem i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Na skutek odwołania wnioskodawczyni z dnia [...].10.2014 r., w którym stwierdziła ona m. in., że ze względu na stan zdrowia męża nie może wykonywać prac związanych z gospodarstwem rolnym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. znak [...] uchyliło w całości decyzję Wójta [...] i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17b ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Dnia [...].01.2015 r. wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od [...].07.2014 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] rozpatrując wniosek nr [...] z [...].09.2014 r., działający na podstawie upoważnienia Wójta [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 16a ust. 1, art. 17b, art. 23, art. 30 i art. 32 u.ś.r. oraz Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3) przyznał wnioskodawczyni specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad Z. P. w kwocie 520 zł miesięcznie w okresie od 1.09.2014 r. do 31.10.2014 r. W odwołaniu z dnia 20.02.2015 r. od powyższej decyzji wnioskodawczyni podniosła, że pracownik ośrodka pomocy społecznej nie poinformował jej o konieczności złożenia kolejnego wniosku, by uzyskać świadczenie za listopad i grudzień 2014 r. w sytuacji, gdy złożone przez nią orzecznie o stopniu niepełnosprawności dotyczyło okresu do 31.10.2015 r. Po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawczyni Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej k.p.a.) i art. 3 pkt 21 oraz 16a u.ś.r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że podzieliło ustalenia organu I instancji: wnioskodawczyni spełnia przesłanki uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku z czym świadczenie to zostało jej przyznane od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożyła wniosek do końca okresu zasiłkowego tj. do 31.10.2014 r. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w ustawowym terminie wniosła M. P., domagając się świadczenia za listopad i grudzień 2014 r. Podniosła, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jej męża obejmuje okres do 31.10.2015 r., a zgodnie z art. 24 ust. 3 u.ś.r. prawo do świadczeń ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem prawa. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd uwzględnił skargę z przyczyn w niej niepodniesionych, które to przyczyny miał obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. Na wstępie zauważyć należy, że organy obu instancji prawidłowo zastosowały regulację z art. 24 ust. 3 u.ś.r. Zgodnie z nią w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie zaś z art. pkt 10 tejże ustawy okres zasiłkowy to okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Organy nie miały więc podstaw, by na skutek wniosku skarżącej z dnia 5.09.2014 r., przyznając świadczenie na okres zasiłkowy 2013/2014 wykroczyć poza końcową datę 31.10.2014 r. W orzecznictwie podkreśla się, że przestrzeganie podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest szczególnie ważne przy załatwianiu spraw z zakresu świadczeń rodzinnych, a przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie może być interpretowany od zasad określonych w art. 8 i 9 k.p.a. (por. wyrok NSA z 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1298/07 dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Stosowanie przepisu art. 24 ust. 3 u.ś.r. nie może prowadzić jednak do przedłużenia, lecz do skrócenia okresu zasiłkowego o ile termin ważności orzeczenia upływa w trakcie okresu zasiłkowego (por. wyrok NSA z 14 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 640/06 CBOSA). Ewentualne rozważania, czy wniosek z [...].09.2014 r. nie powinien zostać zinterpretowany jako żądanie przyznania świadczenia w dwóch okresach zasiłkowych: 2013/2014 oraz 2014/2015 nie mogą mieć zatem znaczenia dla oceny zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, mogłyby mieć jedynie znaczenie w postępowaniu dotyczącym okresu zasiłkowego 2014/2015. Przyznając świadczenie na okres zasiłkowy 2013/2014 organ nie mógł wykroczyć poza końcową datę okresu zasiłkowego tj. 31.10.2014 r. Uwadze obu organów uszła natomiast regulacja z art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zgodnie z nią jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przepis ten wprowadzony został ustawą z dnia 17.10.2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2008 r., poz. 1456), a obecne brzmienie uzyskał ustawą z dnia 7.12.2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548). Jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 27.08.2014 r. wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności Z. P. złożony został 18.07.2014 r. Zachowany został też okres trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ([...].08.2014 r.) do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności ([...].09.2014 r.). Przepis art. 24 ust. 2a powołany został w uzasadnieniu decyzji SKO w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., organ jednak w żaden sposób nie odniósł się do kwestii jego zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Zignorowanie przepisu art. 24 ust 2a u.ś.r. uznać należy za naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien uwzględnić regulację z art. 24 ust. 2a u.ś.r. w aspekcie daty początkowej przyznanego świadczenia, uwzględniając także okoliczność, że zgodnie z oświadczeniem z dnia 29.01.2015 r. skarżąca zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od [...].07.2014 r.