IV SA/Po 424/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV w dniu 25 listopada 2008r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 10 lipca 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr [...] z 4 grudnia 2007r. /-/ E. Makosz-Frymus J. T. wnioskiem z 31 sierpnia 2007r. wystąpił o przyznanie mu uprawnień kombatanckich, wskazując, że 5 maja 1944r. został wraz z rodziną wysiedlony do obozu przesiedleńczego w Poznaniu, a następnie do obozu Graz w Austrii. Na wezwanie organu skarżący dołączył pisemne oświadczenia świadków J.P. i I. M., potwierdzające jego przesiedlenie do Poznania i dalej do Graz w Austrii. Skarżący dołączył także rekomendację wystawioną w dniu 11 października 2007r. przez Wiceprezesa Zarządu Okręgowego w Kaliszu, Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych, w której proponuje się przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich, jako osobie represjonowanej. Decyzją nr [...] z 4 grudnia 2007r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r., nr 42, poz. 371 ze zm., dalej: ustawa o kombatantach), odmówił przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ przytoczył brzmienie powołanych przepisów i wskazał, że nie dał wiary świadkom J. P. i I. M., albowiem świadkowie nie przedstawili żadnych dowodów o pobycie w obozie w Poznaniu w maju 1944r. Jednocześnie wskazano, że z tytułu deportacji do prac przymusowych oraz przebywania wraz z matką w obozie pracy, przysługuje skarżącemu świadczenie pieniężne określone przepisami ustawy z 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej. Skarżący z zachowaniem ustawowego terminu złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdzie podniósł, że występował do Archiwum Państwowego w Poznaniu o wydanie zaświadczenia o pobycie w obozie przejściowym, ale uzyskał informację, że zachowały się dokumenty tylko do maja 1940r. Ponadto skarżący wskazał, że posiada i przedłożył dokumenty poświadczające jego pobyt w raz z rodziną w Austrii, w obozie pracy. Zdaniem skarżącego, oczywistym jest, że świadkowie nie posiadają żadnych dokumentów, skoro nie posiada ich także Archiwum Państwowe. Decyzją nr [...] z 10 lipca 2008r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z 4 grudnia 2007r. Uzasadniając swoje stanowisko, organ powołał się na opinie z Instytutu Pamięci Narodowej, Biura Edukacji Publicznej w Poznaniu (z 2 i 18 kwietnia 2008r.), z których wynika, że obóz przesiedleńczy (Durchgangslager IIA Posen-Lazarus) mieszczący się przy ul. Albańskiej w Poznaniu, nie miał charakteru eksterminacyjnego w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy o kombatantach. Organ wskazał również, że podnoszona przez skarżącego okoliczność pobytu na robotach przymusowych - w tym pobyt w obozie w Austrii - nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, skarżący podtrzymał swoje stanowisko, utrzymując, że obozy przesiedleńcze w Poznaniu i w Austrii miały charakter eksterminacyjnych i prowadzone były przez niemiecką policję. Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych względów niż w niej wskazane. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 § 1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Organ administracji w oparciu o ocenę dowodów przedstawionych przez skarżącego, jak i zgromadzonych z urzędu, nie wykazał aby skarżący nie spełniał warunków określonych ustawą o kombatantach. Zgodnie bowiem z art. 22 ustawy o kombatantach od ubiegającego się o uprawnienia kombatanckie wymaga się przedstawienia udokumentowanego wniosku oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Z pisemnych oświadczeń świadków J. P. i I. M. zgodnie wynika, że byli oni wraz z rodziną skarżącego przetrzymywani w obozie przejściowym w Poznaniu, a następnie wywiezieni do Austrii. Organ w sposób lakoniczny, właściwie bez niezbędnego odniesienia się do pisemnych wyjaśnień świadków, jak również bez ich wysłuchania, nie dał im wiary. Tym samym dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 i 8 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), nie podjął bowiem wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a nadto działanie organu nie mogło zapewnić pogłębienia zaufania do organów publicznych. Sąd wskazuje, że o ile to na wnioskującym ciąży obowiązek złożenia udokumentowanego wniosku, o tyle rozpatrzenie wskazanych dowodów, winno odbyć się w zgodzie z przepisami postępowania dowodowego przewidzianego przez k.p.a. Organ zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. winien jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w tym dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. To na organie w myśl art. 77 § 1 k.p.a. spoczywa obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Skoro skarżący wskazał dowody ze świadków, to winni być oni przez organ przesłuchani zgodnie z art. 83 k.p.a., chyba że ustalono, że przedmiotem dowodu byłaby okoliczność nie mająca znaczenia dla sprawy. Z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej, wbrew dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., nie można wywnioskować, ani faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Podobne błędy proceduralne powielono przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Organ nie dokonał całościowej i wyczerpującej oceny materiału dowodowego. O ile w decyzji pierwszoinstancyjnej organ zdawał się wskazywać, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący w ogóle przebywał w obozie przesiedleńczym w Poznaniu, o tyle w decyzji drugoinstancyjnej uznano, że pobyt w tym obozie nie jest represją w rozumieniu art. 4 ust. pkt 1 lit. b i c ustawy o kombatantach. Postępowanie przeprowadzone na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ograniczyło się do uzyskania opinii z Instytutu Pamięci Narodowej, Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Poznaniu z dnia 11 lipca 2005r., z której wynika, że obóz mieszczący się przy ul. Albańskiej w Poznaniu (Durchgangslager IIA Posen-Lazarus) nie miał charakteru represyjnego, a pobyt w nim nie miał na celu eksterminacji. Należy podkreślić że opinia ta nie korzysta z domniemania określonego w art. 76 k.p.a., przysługującemu dokumentowi urzędowemu. Jest ona jednym ze środków dowodowych, które organ administracji publicznej winien wziąć pod rozwagę, tak aby zgodnie z art. 80 k.p.a., na podstawie całokształtu materiału dowodowego ustalić, czy dana okoliczność została udowodniona. Jeżeli po przesłuchaniu świadków i zgromadzeniu wszelkich dostępnych - istniejących jeszcze - dowodów, organ dojdzie do przekonania, że pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, to dla ich wyjaśnienia może zgodnie z art. 86 k.p.a. przesłuchać skarżącego. Sąd zwraca także uwagę na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i podziela pogląd tam utrwalony, odnoszący się do miejsc odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, oraz obozów, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i lit. c oraz w pkt 3 ustawy o kombatantach. Zgodnie z tym poglądem, organy przy rozpoznawaniu spraw o przyznanie uprawnień nie tylko winny ustalać, czy dana osoba przebywała w miejscu odosobnienia wymienionym w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001r., nr 106, poz. 1154), lecz także szczegółowego zbadać i wyjaśnić, czy ubiegająca się o przyznanie uprawnień osoba doświadczyła represji przebywając w miejscu odosobnienia, które wprawdzie nie zostało ujęte expressis verbis w rozporządzeniu, natomiast faktycznie było organizacyjnie związane z miejscem odosobnienia wyszczególnionym w rozporządzeniu, a osoba w nim przebywająca pozostawała w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (por. wyrok NSA z 17.10.2006r., sygn. akt II OSK 1205/05, publ.: LEX nr 289293). Niezależnie od powyższego, Sąd wskazuje, że skarżący konsekwentnie podawał, że był wraz z rodziną przeniesiony do Austrii do miejscowości Graz. Zgodnie z § 2 ust. 11 pkt 12 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości w miejscowości tej znajdował się podobóz obozu koncentracyjnego Mauthausen wskazanego w §2 ust. 1 pkt 13 tego rozporządzenia. W uzasadnieniu decyzji I instancyjnej w ogóle się do tej okoliczności nie odniesiono, a po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ stwierdził jedynie, że bezspornym jest, że okoliczność ta nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach. Zdaniem Sądu twierdzenie to jest gołosłowne. W szczególności nie wiadomo, czy organ ustalił, że skarżący przebywał w obozie w Graz i uznał, że z ustalonych względów pobyt ten "bezspornie" nie może zostać uznany za represję; czy też "bezspornie" tam nie przebywał. W obu przypadkach w myśl powoływanych już powyżej przepisów k.p.a. organ winien swoje stanowisko uzasadnić i dać wyraz swoim ustaleniom w sposób nie budzący wątpliwości, co do tego jakie fakty zostały ustalone i w oparciu o jakie dowody. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd orzekł jak w punkcie 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm.). /-/ E. Makosz-Frymus KP