IV SA/Po 437/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Maciej Busz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2013 r. nr SKO[...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi M. R. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych podwyższone o kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2013r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po rozpatrzeniu odwołania J. P. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2012r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup żywności na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., (Kodeks postępowania administracyjnego – tekst jednolity Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.); art. 5 ust.1, art.7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2005 r. Nr 267, poz. 2259 z późn. zm.) - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W toku postępowania administracyjnego ustalono, iż decyzją z dnia [...] października 2012r. organ I instancji rozpatrując wniosek z dnia 19.09.2012r. - odmówił J.P. (dalej Odwołujący lub Skarżący) przyznania zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie [...] zł. Organ I instancji argumentował, że J. P. jest objęty pomocą społeczną od wielu lat. Jest osobą samotną, liczy [...] lata, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada źródło utrzymania w postaci zasiłku stałego w wysokości [...] zł i zasiłku okresowego w kwocie [...] zł przyznanego z uwagi na długotrwałą chorobę. Odwołujący mieszka w jednopokojowym mieszkaniu z kuchnią i WC. Jego łączny dochód wynosi [...] zł. W sierpniu 2012r. nie poniósł opłat za mieszkanie, czy kupno leków. Jak wynika ze zgromadzonych w sprawie dokumentów dotychczas każdorazowo wydatki związane z eksploatacją mieszkania – opłata rachunków za zużycie energii elektrycznej, ponosił tutejszy Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie. Decyzją z dnia [...].08.2012r. przyznano Odwołującemu zasiłek celowy w wysokości [...] zł na pokrycie rachunku za energię elektryczną, kolejną decyzją przyznano pomoc w formie zasiłku celowego na zakup wanny w wysokości [...] zł, z kolei decyzją z dnia [...].10.2012r. przyznano zasiłek celowy na zakup opału i podpałki do drewna w wysokości [...] zł. Nadto J. P. uzyskuje systematycznie pomoc w formie jednego gorącego posiłku tzw. bonów obiadowych. I tak decyzją z dnia [...].07.2012r. przyznano mu pomoc w okresie od 2.07.2012r. do 30.09.2012r. – w formie 91 bonów o łącznej wartości [...] zł, a decyzją z dnia [...].10.2012r. kolejne 85 bonów za okres od 8.10.2012r. do 31.12.2012r. na łączną kwotę [...] zł. W związku z tym mimo, że J. P. kwalifikuje się do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego z art.39 ustawy o pomocy społecznej, ze względu na nieprzekroczenie kryterium dochodowego oraz spełnia też przesłanki z art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "pomoc państwa w zakresie dożywiania" (dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza 150% kryterium dochodowego o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej) organ z uwagi na udzielaną stałą pomoc i wspieranie go na bieżąco przez tut. MOPR w zakresie niezbędnych potrzeb poprzez przyznawanie zasiłków celowych, także w formie przyznawania gorących posiłków w postaci bonów obiadowych odmówił dodatkowej pomocy na zakup żywności, tym bardziej że wnioskujący nie udokumentował żadnych ponoszonych przez siebie wydatków. Zdaniem organu kwota jaką dysponuje Odwołujący, nawet przy uwzględnieniu ponoszenia czynszu pozwala na samodzielne zaspokojenie potrzeb w postaci dodatkowej żywności, zwłaszcza, że nie ponosi kosztów energii elektrycznej, które płaci MOPR. Konkludując organ wskazał, że pomoc finansowa w postaci zasiłku celowego nie jest świadczeniem obligatoryjnym, zaś odmowa przyznania świadczenia wynika z aktualnych możliwości finansowych MOPR. W odwołaniu od tej decyzji J. P. zaskarżył ją w całości, podkreślając, że czuje się dyskryminowany i represjonowany przez organ I instancji. Do odwołania dołączył kserokopie dotyczące opłat wywozu szamba jako dokumentację potwierdzającą jego wydatki. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2013r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji podzielając argumenty podniesione przez organ I instancji.. W przekonaniu Kolegium powszechnie znany jest fakt, że ośrodki pomocy społecznej nie dysponują środkami pieniężnymi, które umożliwiłyby zaspokojenie potrzeb wszystkich osób, które o tę pomoc się ubiegają. Jednocześnie organ powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podał, iż nie można uznać, aby konieczne było precyzyjne wskazanie, w każdym przypadku, w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Taki obowiązek nie wynika z norm art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, art. 3 ust. 4 tej ustawy, czy też art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Kończąc wywody Kolegium wskazało, że rozumiejąc trudną sytuację życiową i materialną Odwołującego się uważa, że organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył zasad określonych w powołanej ustawie o pomocy społecznej, ani przepisów postępowania administracyjnego, co uzasadniało wydanie przedmiotowej decyzji. Nadto organ podkreślił, iż dołączone do odwołania kserokopie pokwitowań związanych z wywozem szamba nie mają istotnego znaczenia, gdyż jest to wydatek w wysokości [...] zł miesięcznie, co prawdopodobnie wnioskodawca pokrywa z przyznanego mu zasiłku stałego. Istotne zaś w niniejszej sprawie jest to, że odwołujący ma zapewniony jeden gorący posiłek w ciągu dnia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżący podniósł, że nie zgadza się z decyzją SKO. Podkreślił, że jest samotnym, schorowanym człowiekiem i jest w bardzo ciężkiej sytuacji życiowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd oceniając we wskazanym wyżej zakresie legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2012r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2012r.r. o odmowie przyznania J. P. zasiłku celowego na zakup żywności stwierdził, iż odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do usunięcia jej z obrotu prawnego, w szczególności zaś brak jest przesłanek uzasadniających stwierdzenie jej nieważności. Problematyka przyznania zasiłku celowego unormowana została w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), przywoływanej dalej w skrócie jako "ustawa". W myśl art. 39 ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Z treści przywołanego unormowania wynika, że zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, które organ administracji publicznej musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz ma charakter fakultatywny. Jest to bowiem świadczenie, które może lecz nie musi zostać przyznane przez organ administracyjny, nawet wówczas gdy wnioskodawca spełnia kryteria ustawowe. Ustawodawca w konstrukcji art. 39 ustawy posłużył się bowiem pojęciem "może", co oznacza, że przyznanie zasiłku celowego oparte jest na uznaniu organu administracji publicznej. Uznanie administracyjne obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, czyli inaczej mówiąc ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną, ilość rodzin i osób samotnie gospodarujących ubiegających się o przedmiotową pomoc oraz hierarchię potrzeb, na które środki te mają zostać przeznaczone. Co istotne, zarówno przyznanie jak i odmowa przyznania świadczenia może nastąpić jedynie po zebraniu kompletnego materiału dowodowego, starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, podjęta zaś decyzja winna zostać przez organ wyczerpująco uzasadniona, poprzez wskazanie dlaczego organ wydał takie, a nie inne rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu decyzja Kolegium będąca przedmiotem skargi oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają wskazanym wyżej wymogom, wobec czego nie sposób stawiać organom zarzutu naruszenia granic uznania administracyjnego. Organy administracyjne obu instancji prawidłowo - w przekonaniu Sądu - ustaliły i oceniły sytuację życiową, finansową i zdrowotną skarżącego, wskazując iż jest ona niewątpliwie trudna. Skarżący jest osobą samotną, mającą tytuł do lokalu mieszkalnego. Gospodaruje samodzielnie. Co istotne, strona regularnie korzysta ze świadczeń pomocowych, które w zasadzie stanowią jedyne jego źródło utrzymania. Skarżący otrzymuje zasiłek stały w kwocie [...] zł, oraz zasiłek okresowy w wysokości [...] zł miesięcznie. Otrzymuje też zasiłki celowe na zakup żywności, wyposażenia domowego, energii elektrycznej, leki oraz bony obiadowe. Jak trafnie ustaliło Kolegium oraz organ I instancji skarżący w świetle przytoczonych wyżej okoliczności bezspornie spełnia kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o pomoc społeczną. Jednakże jak wiadomo Sądowi z urzędu, i na co powołuje się organ w decyzji, organ pomocowy dysponuje ograniczonymi możliwościami finansowymi i musi brać pod uwagę potrzeby także innych osób wnioskujących o pomoc. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, który zresztą skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela, iż przyznanie stronie pomocy uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, lecz rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku organ musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przepis art. 3 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych, właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 u.p.s. Uznanie takie uzależnione jest od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1795/11 - Lex nr 1145072, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 1742/11 - Lex nr 1122879). Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że organy administracyjne wnikliwie i spójnie oceniły całokształt materiału dowodowego, nie naruszając tym samym reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a., ani norm prawa materialnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rzeczowo, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. wyjaśnił przyczyny i okoliczności, które zadecydowały o wydaniu decyzji odmownej. Fakt, iż organ nie uwzględnił żądania skarżącego nie oznacza sam w sobie, że naruszył granice uznania administracyjnego. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Zdaniem Sądu, skarżący bez wątpienia znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, nie mniej jednak powinien on podejmować wszelkie wysiłki w celu jej przezwyciężenia. Należy też zaznaczyć, że skarżący otrzymał zasiłek w postaci bonów obiadowych, a więc część jego potrzeb w zakresie wyżywienia została zaspokojona – tym samym organy mając na uwadze wyżej podane argumenty miały prawo odmówić przyznania zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości [...] zł. Zaznaczyć także trzeba, co słusznie podkreślił organ administracyjny, iż zgodnie z ustawą z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" oraz rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa z zakresie dożywiania" , w § 3 ust.1 "pomoc w formie posiłku jest udzielana za szczególnym uwzględnieniem posiłku gorącego, w celu zapewnienia zdrowego żywienia". Zgodnie natomiast z § 6 rozporządzenia "pomoc w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności jest przyznawana w przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznanie pomocy w formie posiłku byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną". Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia winny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Skarżący ma zapewniony gorący posiłek dziennie, dysponuje systematycznie dochodem uzyskiwanym z MOPR oraz otrzymuje pomoc w formie zasiłków celowych, dlatego też brak było podstaw do zakwestionowania decyzji organów obu instancji. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego ustanowionego w sprawie orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.)