IV SA/Po 447/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 16 października 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L.F. I M.F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2012r. nr. [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy L.F. i M.F. wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2012r. nr. [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z którego wnika, że posiadają kredyty za zakup ziemi a ostatnio zmuszeni byli do zakupienia kombajnu zbożowego. Skarżący poinformowali, że mrozy w miesiącu marcu spowodowały wymarznięcie przeszło [...] ha ozimin. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawców pismami z dnia 26 września 2012r. (odebranymi w dniu 28 września 2012r. k. 200, 201 akt) wezwano L.F. I M.F. do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych należących do skarżących za okres ostatnich 6 miesięcy, oszacowania dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego ze wskazaniem rodzaju produkcji rolnej, jego skali (ilości zwierząt, powierzchni upraw w tym na nieruchomościach dzierżawionych), określenia kwoty stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz, leki itp.) i przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości. Wnioskodawców wezwano również do wskazania czy korzystają z dopłat do produkcji rolnej (jeżeli tak to należało podać wysokość dofinansowania), podania informacji dotyczących posiadanego majątku (dom, mieszkanie, nieruchomość rolna i inne nieruchomości – poz. 7 formularza PPF) i wskazania źródeł finansowania zakupu kombajna zbożowego. W odpowiedzieli na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnili, że nie posiadają lokat, kart kredytowych ani samochodów. Określając dochód z gospodarstwa rolnego wnioskodawcy wskazali, iż wysokość dochodu z gospodarstwa rolnego ustala się wg przelicznika oraz korzystają z dopłat do produkcji rolnej wynoszących [...] zł. Skarżący poinformowali również, że posiadają dom mieszkalny, dwa pomieszczenia inwentarskie, chlewnie, oborę, stodołę oraz [...] ha ([...] ha przeliczeniowe). W piśmie wyjaśniono również, że zakup kombajnu został sfinansowany z kredytu w rachunku obrotowym bez wkładu własnego. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej ppsa) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć należy również, iż zgodnie z ogólną zasadą, strona która wniosła skargę do sądu powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dla uznania wniosku za uzasadniony decydujące znaczenie ma więc brak możliwości zgromadzenia środków finansowych w dłuższym okresie, o ile istniały podstawy do przewidywania tego wydatku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych w każdym przypadku powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się nie wystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. II CZ 104/84). Obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków na opłacenie kosztów koniecznych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym, w tym również w drodze oszczędności we własnych wydatkach spoczywa jednak na wnioskodawcy. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wyjaśnili w pełni sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożyli wszystkich żądanych dokumentów, w tym w szczególności wyciągów z posiadanych kont bankowych i dokumentów dotyczących prowadzonej produkcji rolnej. Skarżący nie określili również wysokości stałych wydatków. Odnosząc się do argumentacji skarżących powołujących się na obwieszczenie Prezesa GUS w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego, stwierdzić należy, że oszacowanie dochodu na podstawie dochodu z hektara przeliczeniowego nie stanowi wiarygodnego wyliczenia dochodów uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego o znacznej powierzchni. Z informacji przedstawionych przez skarżących wynika bowiem, iż gospodarując na pow. [...] ha prowadzą oni gospodarstwo rolne znacznych rozmiarów o zróżnicowanym profilu produkcji rolnej. Bez wglądu w dokumentację i historię obrotów na rachunku bankowym nie można więc określić rzeczywistego dochodu uzyskiwanego z tego źródła. Mając więc na uwadze fakt, że wnioskodawcy nie wywiązali się z ciążącego na nich obowiązku i nie przedłożyli wszystkich dokumentów i nie udzielili informacji objętych wezwaniem, stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Końcowo odnosząc się do kwestii spłaty kredytu na zakup kombajnu zbożowego wskazać należy, że przy ocenie możliwości płatniczych strony nie uwzględnia się wysokości obciążenia kredytowego uznając, że zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi i z tych też względów nie mogą być wysuwane jako argument do uprzywilejowanego traktowania jakim jest przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07.02.2006 r. sygn. akt I OZ 83/06; dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). W związku z powyższym na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3 i art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.