IV SA/Po 54/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska WSA Izabela Bąk – Marciniak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2013 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] września 2012r. nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej Renaty Z. kwotę 200 zł (dwieście) tytułem zwrotu kosztów sądowych i kwotę 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Decyzją z dnia [...] września 2012r. nr [...]Prezydent Miasta G. na podstawie art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz.993 ze zm.) po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego wszczętego z urzędu, orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego R. Z. wraz z małoletnimi córkami : L. Z., E. Z. i W. Z. oraz o wymeldowaniu M. J. z lokalu przy ul. B. [...] w G. W uzasadnieniu organ wskazał, iż wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania z urzędu małoletniej L.Z. wobec wyczerpania wszystkich możliwości ustalenia jej miejsca zamieszkania. Przy czym właścicielem lokalu przy ul.Bu. [...]w G. jest M. J. W lokalu tym na pobyt stały zameldowana jest też R. Z., która jednocześnie zameldowana jest na pobyt czasowy trwający od 6.04.2010r. do 6.04.2015r. w P. przy ul.N. [...]. Dodatkowo w lokalu w G. zameldowane są jeszcze małoletnia L. Z. na pobyt stały i pobyt czasowy od 30.03.2012r. do 6.04.2015r. w P., małoletnia W. Z. na pobyt stały i pobyt czasowy od 30.03.2012r. do 6.04.2015r. w P., małoletnia E. Z. na pobyt stały oraz pobyt czasowy trwający od 20.06.2011r. do 6.04.2015r. w P. oraz M. J. na pobyt stały oraz pobyt czasowy trwający od 8.03.2010r. do 1.03.2015r. w P. przy ul.N. [...]. Pismem z dnia 26.04.2012r. R. Z. wyjaśniła, że z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorą na Alzheimera matką M.J. nie ma możliwości stawić się na wezwanie organu celem złożenia wyjaśnień. Jednocześnie podała, iż została zmuszona do czasowego przebywania pod adresem P. ul,N. [...], albowiem jest jedynym opiekunem matki i gdy tylko nadejdzie możliwość tzn. polepszy się stan zdrowia matki na tyle, że przestanie zagrażać sobie i innym zamierza wrócić do G. do lokalu przy ul.B. [...], albowiem tam jest jej centrum spraw życiowych (opieka stomatologiczna, pobierana emerytura matki). Na razie w lokalu tym przebywa z różną częstotliwością : weekendy, ferie, dwa razy w tygodniu. Jej córki W. i L.uczęszczają do szkoły podstawowej w D.., a córka E. do gimnazjum w S. – czyli poza miejscem dotychczasowego swojego pobytu stałego. Organ dał wiarę przesłuchanym w sprawie świadkom – sąsiadkom zamieszkałym w G. przy ul.B. [...] : E.S. która potwierdziła, że rodzina Z. od około 2 lat nie mieszka przy ul.B. [...]i A. G. , która nie potrafiła jednoznacznie potwierdzić faktu zamieszkiwania czy niezamieszkiwania zainteresowanych jednak zeznała, że mieszkają tam nieznani jej mężczyzna i kobieta, ale nie są to państwo Z. Również przeprowadzone oględziny przedmiotowego lokalu potwierdziły w ocenie organu w pełni fakt niezamieszkiwania M. J., R. Z. i jej małoletnich córek w lokalu w G. W pełni umeblowanym lokalu zainteresowana nie okazała żadnych swoich rzeczy osobistych, ani dokumentów, świadectw szkolnych dzieci, czy dokumentacji medycznej M. J. R. Z. choć twierdząc, że życie jej rozkłada się na dwa ośrodki w G. i P. nie uwiarygodniła, że lokal w G. stanowi dla niej i rodziny centrum życiowe. Nie wykazała gotowości niezwłocznego lub oznaczonego konkretnym terminem powrotu do lokalu przy ul.B. [...]w G.Uzależniła powrót do lokalu poprawą stanu zdrowia chorej matki tj. od zaistnienia okoliczności, której prawdopodobieństwo wystąpienia jest minimalne, biorąc pod uwagę rodzaj choroby matki oraz brak możliwości sprawowania nad nią stałej opieki pielęgniarskiej w przedmiotowym lokalu. O niezamieszkiwaniu zainteresowanych w przedmiotowym lokalu świadczy też informacja Dyrekcji Szkoły Podstawowej nr [...] w G. o wyczerpaniu możliwości ustalenia miejsca zamieszkania małoletniej L.Z. zameldowanej w rejonie szkoły i podlegającej obowiązkowi rocznego przygotowania przedszkolnego, jak również o nieudanych próbach nawiązania kontaktu z jej rodzicami. Organ wskazał, że o opuszczeniu osoby zameldowanej na pobyt stały w danym lokalu jest już mowa wtedy, gdy całokształt jej zachowań wskazuje, iż lokal ten przestał być jej miejscem koncentracji interesów życiowych. Zatem jeżeli przez zamieszkiwanie w danym lokalu rozumie się koncentrowanie w nim swoich spraw życiowych, to bez wykonywania w nim podstawowych funkcji związanych z bytowaniem, jak gromadzenie rzeczy osobistych, stołowanie, nocowanie, powracanie do lokalu po zakończonej pracy, bądź zajęciach nie może prowadzić do odmiennego wniosku niż to, że nastąpiło faktyczne opuszczenie lokalu. Zainteresowane niewątpliwie mają kontakt z lokalem w G., do którego posiadają klucze i wchodzą, jednak ich przebywanie w nim ma charakter okazjonalny, chwilowy i nie prowadzi do wniosku, że osoby te w nim mieszkają. Koncentracja ich interesów życiowych jest w lokalu przy ul.N. [...] w P. W związku z czym została spełniona przesłanka warunkująca podjęcie decyzji o wymeldowaniu, tj. opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła R. Z. zarzucając wydanie decyzji bez uprzedniego wszczęcia i przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, braku uczestnictwa w sprawie M. J., naruszenie art.77 kpa oraz art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Domagałą się uchylenia decyzji opisując stan faktyczny w sprawie, podała, iż jest jedyną osobą opiekującą się chorą matką, która nie była należycie w sprawie reprezentowana. Ponadto podniosła, iż nie miała zamiaru opuszczenia stałego miejsca pobytu, a jedynie zmusiły ją do tego okoliczności – choroba matki. Regularnie natomiast przebywa w G., gdzie pobiera korespondencję, świadczenie emerytalna matki, rodzina pozostaje pod opieką stomatologa, w G. robi zakupy, korzysta z fryzjera. Potwierdziła gotowość powrotu do tego mieszkania. Wojewoda decyzją z dnia [...] listopada 2012r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż podziela ustalenia wynikające z postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ I instancji. Materiał dowodowy jednoznacznie potwierdza, że R. Z. i jej małoletnie córki oraz M. J. nie zamieszkują w lokalu przy ul.B. [...] w G. od 2 lat. Opuszczenie to miało charakter dobrowolny. Za trwałością opuszczenia spornego lokalu przemawia okoliczność, że zainteresowane zabrały z lokalu wszystkie rzeczy osobiste, a dzieci realizują obowiązek szkolny na terenie gminy D. Przedmiotowy lokal natomiast jest wynajmowany i mieszkają w nim lokatorzy. Zainteresowani nieprzerwanie od kwietnia 2010r. przebywają i mieszkają w P. i tam koncentrują swoje życie osobiste i rodzinne. Nadto organ uznał, że w niniejszym postępowaniu R. Z. reprezentowała matkę M. J. jako jej domniemany pełnomocnik. Po rozpatrzeniu odwołania organ II instancji uznał, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa proceduralnego i materialnego. Organ podkreślił, że pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych w tym założenia osobistych i majątkowych interesów. Miejsce, w którym osoba ma zamiar stale zamieszkiwać stanowić powinno centrum jej życiowej działalności. Decyzja o wymeldowaniu ma więc na celu doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc charakter rejestracyjny. Jeśli zainteresowane powrócą do przedmiotowego lokalu i w nim ponownie zamieszkają w sposób stały, to będą miały prawo i obowiązek dokonać ponownego zameldowania się w nim. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. Z.reprezentowana przez pełnomocnika ponowiła argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Nadto zarzuciła naruszenie prawa procesowego poprzez niedopełnieni obowiązków spoczywających na organie z mocy przepisów kpa, w szczególności zasady wyczerpującego zebrania dowodów i wnikliwego prowadzenia postępowania; naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności... oraz art.33 kpa poprzez przyjęcie, że R. Z. była pełnomocnikiem swojej matki M. J. i wydanie jednej decyzji wobec R. Z. i jej małoletnich córek oraz M. J. bez podania podstawy prawnej uzasadniającej takie działanie organów. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podała, iż nie można zgodzić się z decyzją organu II instancji, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na jednoznaczne stwierdzenie istnienia przesłanek uzasadniających orzeczenie o wymeldowaniu. Wobec diametralnie rozbieżnych zeznań świadków, jak i twierdzenia skarżącej, że jej wolą jest lokalizacja centrum życiowego w G. organ winien rozważyć celowość weryfikacji tych dowodów, a zaskarżona decyzja nie została wydana w oparciu o stan faktyczny ustalony w sposób nie budzący wątpliwości. Ustalenia Wojewody w tym zakresie są dowolne. Organy nie oceniły w ogóle dowodu w postaci potwierdzenia zameldowania na pobyt czasowy. Skarżąca jak podaje wielokrotnie wskazywała na zły stan zdrowia swojej matki, podkreślała, że nie z własnej winy nie bierze ona udziału w postępowaniu. Organy zaś bezpodstawnie przyjęły, że skarżąca reprezentuje w niniejszej sprawie swoją matkę. Skoro więc uszło uwadze organu odwoławczego, iż winien rozpoznać zarzuty zawarte w odwołaniu i merytorycznie rozstrzygnąć sprawę (art.138 kpa), w konsekwencji zarówno decyzja organu I, jak i II instancji została wydana pomimo niewyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując prezentowaną wcześniej argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [ dalej p.p.s.a.] Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a., decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Podkreślić przy tym należy, że analiza w tym zakresie dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. W rozpatrywanej sprawie skargę należało uwzględnić, bowiem będąca przedmiotem oceny Sądu decyzja Wojewody z dnia [...] listopada 2012r., a także poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta G. z dnia [...] września 2012r. zostały wydane z takim naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 , art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 tej ustawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się przy tym, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ww. ustawy można mówić wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego i dobrowolnego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu (por. m.in. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, niepublikowany; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72). Nieprzebywanie zatem w miejscu stałego pobytu musi być wynikiem woli, zamiaru tej osoby, która to miejsce opuściła. Stosownie do art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1496/00). Opuszczenie lokalu oznaczać więc będzie nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założenie w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Zamiar ten ma bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanego (zainteresowanych), czy też pozostają z nią w sprzeczności. Ustalenie zatem, czy nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu wymaga zbadania istnienia owego zamiaru. W rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu – kwestia ta nie została należycie rozważona przez organ odwoławczy, a wnioski do których organ doszedł są zbyt pochopne i nie dość umotywowane. Podkreślenia wymaga, że w myśl art.8 ust.1 pkt 2 ustawy o ewidencji ...., za okoliczności uzasadniające zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące uważa się w szczególności : pobyt związany z kształceniem się, leczeniem, wypoczynkiem lub ze względów rodzinnych. Skarżąca przebywa w miejscowości P. w związku z chorobą matki, nie przeniosła się tam zatem z wolą stałego zamieszkiwania, tylko w związku z opieką nad nią. W ocenie Sądu nie została jednoznacznie wykazana przesłanka zamiaru opuszczenia przez nią dotychczasowego miejsca zamieszkiwania na stałe. Należy mieć na uwadze, że zameldowanie na pobyt czasowy na okres powyżej 3 miesięcy w innym miejscu w okolicznościach wskazujących na to, że pobyt taki nie utracił charakteru pobytu czasowego, nie daje podstaw do kwestionowania zameldowania na pobyt stały, dopóki to zameldowanie czasowe nie zostanie uznane za niezgodne z ustawą o ewidencji ludności. Dopóki zatem czasowe zameldowanie nie zostanie uznane za niezgodne z ustawą, tak długo nie może być kwestionowane zameldowanie na pobyt stały, z którego nastąpiło wymeldowanie do innego lokalu (tak wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2007r., II OSK 263/06, Lex nr 321529). Każda sprawa meldunkowa wymaga indywidualnego podejścia do okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu i działaniami podejmowanymi przez zainteresowanego po jego opuszczeniu. Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawie wymeldowania jest więc ustalenie – w oparciu o zebrany materiał dowodowy _ okoliczności faktycznych dotyczących tego czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały (tak wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2010r., II OSK 1060/09, Lex nr 597116). W związku z tym, skoro organ nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca dobrowolnie opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu należało uznać, że w sprawie nie został zgromadzony cały materiał dowodowy mający znaczenie dla rozstrzygnięcia. Doszło zatem do naruszenia art. 7 i art. 77§ 1 k.p.a. Ustalenie bowiem czy nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu wymaga zbadania istnienia "zamiaru". W rozpoznawanej sprawie kwestia ta nie została należycie rozważona przez organy, a wnioski do których organy doszły w ocenie Sądu są zbyt pochopne i nie dość umotywowane. Nie została także przeprowadzona w sposób należyty ocena zebranych dowodów, która powinna zostać dokonana w sposób zgodny z treścią art. 80 k.p.a. Zgodnie zaś z treścią tego przepisu organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z przeprowadzonego przez Policję wywiadu wynikało, iż nie ustalono czy małoletnia L. Z. dobrowolnie i na stałe opuściła wraz z matką lokal przy ul. B. [...]w G. Uszło uwadze organów, iż samo przebywanie pod oznaczonym adresem, nawet jeśli ma charakter dobrowolny i trwały, nie przesądza bowiem o charakterze pobytu. Musi ono być połączone z wolą przebywania. Wojewoda nie przeprowadził własnego postępowania dowodowego w tym zakresie. Nadto organy dopuściły się rażącego naruszenia prawa orzekając o wymeldowaniu M. J., która choruje na Alzheimera, w związku z tym nie brała udziału w postępowaniu, nie ustanowiono dla niej również przedstawiciela ustawowego. Za osobę nieposiadającą pełnej zdolności do czynności prawnych, obowiązek meldunkowy wykonuje jej przedstawiciel ustawowy lub inna osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę w miejscu ich wspólnego pobytu – opiekun prawny (art.9a ustawy o ewidencji). Sam fakt opieki nad chorym nie daje podstaw do uznania, że dana osoba jest jej opiekunem prawnym, albo pełnomocnikiem. W ocenie Sądu należy także ocenić na ile stan zdrowia matki skarżącej mógł mieć wpływ na jej zachowanie i podejmowane decyzje. Zamiar opuszczenia stałego miejsca pobytu wiąże się bowiem z możliwością świadomego i swobodnego podjęcia decyzji w tym zakresie. Należałoby zatem także wyjaśnić, czy stan zdrowia M. J. umożliwiał podjęcie racjonalnej decyzji o opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Choroba psychiczna, czy neurologiczna może bowiem wykluczać swobodne i świadome podjęcie decyzji o opuszczeniu miejsca pobytu stałego, a w takiej sytuacji należy ustalić, czy i kiedy taka decyzja mogła być świadomie podjęta przez matkę skarżącej. Ma to znaczenie w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, skoro z zebranego w sprawie materiału nie wynika jednoznacznie, że skarżąca, jak i jej matka przeniosły swoje centrum życiowe do miejscowości P. Okoliczność, że wskazany tam został pobyt czasowy nie oznacza jeszcze, że skarżąca tam zamieszkała z zamiarem stałego pobytu. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie uwagę wytyczne Sądu, a poczynione ustalenia i ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji . Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku . Orzeczenie w pkt 3 wyroku wydano na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).