IV SA/Po 555/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) Protokolant specjalista Joanna Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2025 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Decyzją z dnia 31 marca 2025 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia sprawy z odwołania A. Z. (dalej również: wnioskodawczyni; skarżąca; strona), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej również: Wójt; organ I instancji) z dnia 3 grudnia 2024 r. znak [...] wydaną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy. W dniu 14 grudnia 2023 r. (data wpływu podania do organu) A. Z., reprezentowana przez pełnomocnika procesowego, złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym pełnoletnim synem K. Z., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 30 października 2023 r. (orzeczenie wydano na okres do 30 października 2025 r.). Po przeprowadzeniu postępowania w tej sprawie, Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 23 marca 2024 r. znak [...] – wydaną na podstawie art. 17, art. 24, art. 25 i art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - dalej: u.ś.r. oraz art. 63 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) - dalej: u.ś.w. i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 [aktualnie: Dz.U. z 2024 r., poz. 572] ze zm.) - dalej: k.p.a. – odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad synem K. Z., posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez pominięcie prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy i przyjęcie, że faktycznie sprawowanie opieki nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 15 maja 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 23 marca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w wyniku rozpoznania sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 maja 2024 r. nr [...] Z. , wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 503/24 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 23 marca 2024 r. Sąd zauważył, że z wywiadu środowiskowego oraz innych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynikają pewne uwarunkowania wykonywanej przez skarżącą opieki nad swoim niepełnosprawnym synem, jednakże nie pozwalają one na kategoryczne przyjęcie takich końcowych wniosków, jak uczyniło to Kolegium. Sąd wskazał na to, że stanowisko Kolegium zasadnie odnosi się do ustaleń poczynionych w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i złożenia określonych oświadczeń dotyczących okoliczności wykonywania opieki. Niemniej jednak co najmniej przedwczesne było uznanie przez organ, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym synem jest do pogodzenia z podejmowaniem zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu do wyjaśnienia wciąż pozostawało to, czy zakres tej opieki wiąże się z koniecznością rezygnacji z zarobkowania. Kwestią otwartą w szczególności jest to, czy skarżąca faktycznie zajęta jest wykonywaniem tej opieki przez około 4 godziny dziennie. Oświadczenie strony ani wywiad środowiskowy z dnia 18 marca 2024 r. nie pozwalały na stanowczą odpowiedź na wyżej postawione pytania. Ponadto, Sąd zwrócił uwagę na to, że do skargi zostały dołączone oświadczenia skarżącej i jej niepełnosprawnego syna dotyczące zakresu i wymiaru czasowego opieki, a według tych oświadczeń opieka miałaby w istocie być wykonywana codziennie przez około 10 godzin. Sąd nie odniósł się do wiarygodności takich następczych oświadczeń względem ustaleń i oświadczeń zawartych w wywiadzie środowiskowym i innych dokumentach zgromadzonych w aktach administracyjnych, które zostały złożone na etapie postępowania administracyjnego pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 23 ust. 2a u.ś.r.). Według Sądu, w sprawie istotne jest to, że ustalenia poczynione w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i złożenia oświadczeń przez skarżącą były niepełne, zatem nie mogły stanowić wystarczającej podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności wywiad rodzinny nie pozawalał na ustalenie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co przełożyło się z kolei na braki ustalonego stanu faktycznego w zakresie zobrazowania rzeczywistej sytuacji i uwarunkowań świadczonej przez wnioskodawczynię opieki w kontekście wymagań osoby niepełnosprawnej. Wobec tego w sprawie nie zachodziły warunki pozwalające na jednoznaczne przesądzenie o charakterze pomocy, jaką świadczy skarżąca względem swojego syna. Stwierdzając naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., Sąd wskazał na to, że błąd ten – przy jednocześnie niepełnych ustaleniach faktycznych w sprawie – doprowadził również do naruszenia art. 7 i art. 8 oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. We wskazaniach co do dalszego postępowania Sąd zwrócił uwagę na potrzebę uwzględnienia przedstawionej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. i ponowienie postępowania wyjaśniającego, w tym powtórne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który będzie cechował się odpowiednią szczegółowością (włącznie z przedstawieniem stanowiska osoby podopiecznej). Według Sądu, konieczne są ponowne ustalenia i kompleksowa ocena charakteru – zakresu i wymiaru codziennego zaangażowania – wykonywanych przez wnioskodawczynię czynności w ramach opieki i pomocy udzielanej synowi w zakresie niezbędnym dla zapewnienia opieki zgodnej z potrzebami osoby niepełnosprawnej. W toku ponownie prowadzonego postępowania Wójt Gminy [...] zlecił przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez pracownika socjalnego GOPS w [...], jak i pracownika socjalnego GUS w [...]. Po przeprowadzeniu wywiadów środowiskowych z wnioskodawczynią w dniu 13 listopada 2024 r. i jej niepełnosprawnym synem w dniu 21 listopada 2024 r., Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 3 grudnia 2024 r., wydaną na podstawie art. 17, art. 24, art. 25, art. 26 u.ś.r. (Dz.U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.) i art. 63 ust. 1, 2 i 3 u.ś.w. odmówił przyznania A. Z. z dniem 1 grudnia 2023 r. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem K. Z.. W uzasadnieniu tej decyzji Wójt wyjaśnił, że K. Z. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 30 października 2023 r., wydanym na okres do 30 października 2025 r., w którym to orzeczeniu określono, że niepełnosprawność istnieje od 20 marca 2023 r. A. Z. nie pozostaje w zatrudnieniu. Na podstawie wniosku strony z dnia 10 stycznia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dniem 1 lutego 2024 r. wstrzymał wnioskodawczyni wypłatę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Strona była aktywna zawodowo w 2016 r. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 18 marca 2023 r. wynika, że K. Z. w chwili obecnej porusza się przy pomocy kul i protezy stawu kolanowego prawej nogi; wymaga pomocy w niektórych czynnościach domowych - takich jak sprzątanie, gotowanie. Ma trudności w wykonywaniu niektórych czynności samoobsługowych i w tym zakresie potrzebuje pomocy matki. A. Z. wozi syna do lekarza, do urzędów, zmywa naczynia, odkurza, wychodzi z synem na spacer. Opiekuje się synem ok. 4 godzin dziennie w różnych porach dnia. Z kolei w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z A. Z. w dniu 13 listopada 2024 r. ustalono, że po wypadku, któremu uległ K. Z., wnioskodawczyni podjęła się opieki nad nim, ponieważ wówczas nie był w stanie samodzielnie funkcjonować. K. Z. wraz z partnerką i synem mieszka w [...], natomiast wnioskodawczyni mieszka wraz z rodziną w [...]. W godzinach porannych około 8:00-9:00 wyjeżdża do syna; dojazd w miejsce docelowe zajmuje jej 40-60 minut - w zależności do tego, czy jedzie autem, które prowadzi jej mąż czy też pociągiem. Dziennie u syna spędza 4-6 godzin 7 dni w tygodniu. Dzień u syna rozpoczyna od przygotowania dla niego śniadania; pomaga mu przy ubieraniu i zaprowadza do łazienki. Przy kąpieli nie musi mu pomagać, ponieważ mężczyzna sam sobie radzi i nie chce niczyjej pomocy. Następne zadania jakie wnioskodawczyni wykonuje, to nastawienie prania, a w międzyczasie przygotowuje obiad, w czym w miarę możliwości pomaga jej syn. Ponadto, codziennie sprząta mieszkanie, tj. myje podłogi, ściera kurze, sprząta po obiedzie i jeżeli zauważy braki w produktach spożywczych, to robi zakupy. W okresie letnim zajmuje się także wnukiem, który teraz aktualnie uczęszcza do przedszkola. Wnioskodawczyni poinformowała także, że nie podaje synowi żadnych leków, gdyż nie jest on leczony farmakologicznie. Nie ma też konieczności zmiany opatrunków na amputowanej kończynie. Powrót do domu zajmuje jej ok. 1 godziny. Organ I instancji wyjaśnił również, że A. Z. pozostawała w zatrudnieniu w okresie od 6 października 2016 r. do 31 października 2018 r. Na długo przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne już nie pracowała. Prawo do świadczenia rehabilitacyjnego uzyskała na okres od 29 października 2018 r. do 25 lipca 2019 r. Następnie nabyła prawo do renty z ZUS z tytułu częściowej niezdolności do pracy, którą pobierała od 26 lipca 2019 r., a zawieszenie renty z ZUS nastąpiło od 1 lutego 2024 r. na jej wniosek. Na podstawie wywiadu środowiskowego z K. Z. [w dniu 21 listopada 2024 r.] ustalono, że zamieszkuje on wraz z partnerką i synem. Partnerka od godz. 7. do 15. przebywa w pracy, a syn od godz. 8. do godz. 15. jest w przedszkolu. Matka K. Z. podczas tych godzin nieobecności partnerki pomaga synowi we wszystkich czynnościach, których nie jest w stanie zrobić partnerka, tj. pranie, sprzątanie, gotowanie, spacery, rozmowa, dbanie o czystość w domu i higienę syna. K. Z. po mieszkaniu porusza się samodzielnie w protezie na krótkich dystansach, a na dłuższych potrzebuje kul i wsparcia drugiej osoby. Matka pomaga mu ok. 6 godzin dziennie w codziennych czynnościach, przy higienie i przy ubieraniu się, towarzyszy mu na spacerach, pomaga w rehabilitacji i w ogólnym dbaniu o kondycję, w razie potrzeby jeździ z nim do lekarza czy też załatwiają wspólnie sprawy urzędowe. Przy takich ustaleniach faktycznych, Wójt stwierdził, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę wszystkie oświadczenia i zaświadczenia zawarte we wniosku, oraz po analizie aktualnej sytuacji, w ocenie organu ustalony zakres sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad synem nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia chociaż w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności takie jak pranie, sprzątanie, robienie zakupów czy przygotowywanie posiłków nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności, bo są to czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby pracujące i wykonują je przed rozpoczęciem pracy czy też po jej zakończeniu. Organ zauważył, że wnioskodawczyni nie wykonuje przy synu szczególnych czynności pielęgnacyjnych wymagających jej ciągłej obecności, gdyż K. Z., jako osoba niepełnosprawna, nie jest osobą leżącą, nie wymaga pieluchowania, nie wymaga karmienia, podawania napojów, zmiany opatrunków czy robienia zastrzyków. Według organu I instancji nie zachodzą wszystkie wymagane przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż zakres oraz wymiar czasowy opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię nad jej synem jest niepełny i jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem przez wnioskodawczynię zatrudnienia. Organ zauważył także, że według oświadczania K. Z. zamieszkuje on wraz z partnerką i synem; pomimo, że nie mają sformalizowanego związku, to wspólnie żyją, wychowują dziecko i prowadzą gospodarstwo domowe, zatem niektóre czynności życia codziennego może ona wykonywać przed pracą, po pracy czy też w weekendy. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawczyni, reprezentowana przez pełnomocnika procesowego, podniosła zarzut naruszenia art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a. w zakresie ustaleń faktycznych, a także art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez pominięcie prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy i przyjęcie, że faktycznie sprawowanie opieki nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, motywując swoje rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu decyzji z dnia 31 marca 2025 r., stwierdziło, że z analizy akt sprawy, a przede wszystkim z przeprowadzonych ponownie w dniu 13 listopada 2024 r. i 21 listopada 2024 r. wywiadów środowiskowych, wynika, że zakres, rodzaj i charakter czynności, które sprawuje skarżąca w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem nie pozwala przyjąć, że wnioskodawczyni nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w częściowym wymiarze czasu pracy. Kolegium podkreśliło, że wprawdzie syn wnioskodawczyni został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, to jednak nie jest osobą całkowicie niesamodzielną, niekontaktową, leżącą. Co więcej, chodzi z odwołującą na zakupy i na spacery, a nawet pomaga przy przygotowaniu obiadów. Samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, i jak sam stwierdził - wymaga pomocy przy cięższych pracach domowych; nie jest pampersowany ani cewnikowany; samodzielnie korzysta z toalety. Zdaniem Kolegium, ustalony zakres, rodzaj i charakter czynności wykonywanych wobec syna niewątpliwie ograniczają skarżącą, jednak nie uniemożliwiają jej podjęcia zatrudnienia, chociażby w niewielkim wymiarze czasowym. W znacznej części sprawowana przez nią opieka nad synem sprowadza się bowiem do czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie mieszkania, przygotowywanie posiłków, zmywanie naczyń, pranie, zakupy, towarzyszenie podczas wizy lekarskich) i nie powoduje konieczności sprawowania stałej opieki nad synem. Z kolei wykonywane wobec syna czynności stricte opiekuńcze (pomoc przy ubieraniu się, przygotowaniu posiłków, dowóz do lekarza) należą do czynności tego rodzaju, że przy odpowiedniej organizacji dnia nie uniemożliwiają podjęcia aktywności zawodowej w określonym wymiarze. Organ II instancji stwierdził, że wymienionych czynności nie można uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskodawczyni. Nie bez znaczenia jest również to, że skarżąca nie mieszka na co dzień z synem, zamieszkuje bowiem w swoim mieszkaniu wraz z mężem, zaś opiekę nad synem sprawuje średnio od godz. 9. do godz. 14., gdyż o godz. 15. wraca z pracy partnerka syna, na której pomoc może on liczyć w dalszej części dnia. Z powyższego wynika zatem, że sytuacja syna skarżącej nie jest takiego rodzaju, aby wymagał on stałej, całodobowej obecności, pomocy i opieki ze strony wnioskodawczyni, a co jeszcze istotne - część czynności wykonywanych przez skarżącą, tj. pranie, sprzątanie, gotowanie może być wykonana przez partnerkę syna po jej powrocie z pracy. Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że z ustalonego stanu sprawy nie wynika, aby sprawowana przez skarżącą opieka nad niepełnosprawnym synem wykluczała podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej, czego wymaga przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. Dodał, że istotą przedmiotowego świadczenia jest pomoc i rekompensata opiekunowi dochodu z powodu utraty zatrudnienia spowodowanego koniecznością sprawowania opieki, co skutkuje także objęciem osoby rezygnującej z zatrudnienia ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym. W ocenie organu II instancji, rezygnacja z zatrudnienia winna być oczywista i jednoznacznie powiązana z powstaniem okoliczności uzasadniających sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co jednak nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie z powodu jej ustalonych okoliczności. W skardze na decyzję odwoławczą A. Z., reprezentowana przez pełnomocnika procesowego (adwokata) zarzuciła naruszenie: 1. art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji tego przepisu, podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; 2. naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich działań niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz naruszenie zasady, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dookreśla pojęcia opieki, gdyż punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie i opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności. Poza tym strona zauważyła, że pod pojęciem "sprawowania opieki" nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej, gdyż także wyręczenie syna w jego normalnych, codziennych obowiązkach rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nim. Ograniczenie form opieki nad osoba niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną, nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny. Dlatego też strona stwierdziła, że organ pozostaje w błędzie, iż opieka nad synem nie uzasadniania przyznania jej świadczenie. Według strony, nie sposób również zgodzić się z argumentem, że aktualna dziewczyna niepełnosprawnego syna skarżącej mogłaby sprawować opiekę nad nim, gdyż "po pierwsze dziewczyna jest w chwilki obecnej[,] ale nie jest wiadomym co wydarzy się w przyszłości, a po drugie dziewczyna nie otrzymałaby świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na ściśle określony przez ustawę krąg osób[,] którym takie świadczenie przysługuje. Nadto dziewczyna musi pracować[,] aby utrzymać siebie. Nie sposób także uznać, by to dziewczyna miała po swojej pracy zarobkowej wykonywać wszystkie czynności, których sam niepełnosprawny nie może zrobić. Po pierwsze nie starczyłoby jej na to czasu, a po drugie, w czasie kiedy przebywa ona w pracy zarobkowej niepełnosprawny skazany byłby na samotność i bezczynność, co z pewnością wpływałoby negatywnie na jego stan zdrowia i jego psychikę". Poza tym strona podniosła, że organ zdaje się całkowicie pomijać fakt, iż zgodnie z orzecznictwem osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia – opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Warunek całodobowej opieki jest bowiem związany w sposób konieczny z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, a więc z takimi osobami, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). Skarżąca sprawuje opiekę nad synem i jej zakres jest stały, długotrwały, a co tym samym przesądza o zasadności przyznania świadczenia, co najmniej od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia. Według strony, w okolicznościach niniejszej sprawy rozstrzygnięcie o świadczeniu pielęgnacyjnym względem skarżącej powinno być dla skarżącej pozytywne, a mając na uwadze w szczególności uregulowania Konstytucji Rzeczypospolitej za nieuzasadnione należy uznać takie wykładanie przepisów ustawy, które skutkuje ograniczeniem w dostępności do świadczenia pielęgnacyjnego osób realizujących swój moralny i prawny obowiązek względem niepełnosprawnego członka swojej rodziny, w sytuacji gdy prawidłowo sprawują oni faktyczną, codzienną opiekę. Interpretacja przepisów ustawowych musi być zawsze dokonywana przy zastosowaniu techniki wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją. Przy tak sformułowanych i umotywowanych zarzutach strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Kolegium w odpowiedzi na skargę podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad synem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego i ani przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzje te zostały wydane w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania i rozpatrzenia sprawy, ze względu na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 503/24, którego najistotniejsze wnioski zostały przywołane w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia i nie ma potrzeby ich tutaj powielać. W ocenie Sądu, w składzie aktualne rozstrzygającym sprawę, organy obydwu instancji zastosowały się do przedstawionej w tym wyroku wykładni prawa, jak i wiążących wytycznych co do dalszego postępowania. W pełni zostały zatem zrealizowane obwiązki wynikające z art. 153 p.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W ponowionym postępowaniu wyjaśniającym ustalono wszystkie istotne kwestie, na które zwrócił uwagę Sąd we wcześniejszym orzeczeniu. Sytuacja i potrzeby osoby niepełnosprawnej zostały prawidłowo ustalone, przede wszystkim na podstawie wywiadów środowiskowych z dnia 13 listopada 2024 r. (z wnioskodawczynią) i 21 listopada 2024 r. (z podopiecznym) oraz złożonych oświadczeń. Z materiału dowodowego w sposób jednoznaczny wynikają uwarunkowania wykonywanej przez skarżącą opieki nad swoim niepełnosprawnym synem. Ustalenia te pozwalały na rozstrzygnięcie sprawy. Sąd stwierdził, że końcowe wnioski organów były trafne. Stan faktyczny został odniesiony do prawidłowo rozumianych przepisów prawa materialnego, a szczególności art. 17 ust. 1 u.ś.r. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowiły przepisy ustawy oświadczeniach rodzinnych, a przed wszystkim jej art. 17 ust. 1, w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. (patrz: art. 43, art. 63 ust. 1 i 2 oraz art. 71 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje przede wszystkim matce lub ojcu dziecka (pkt 1), jak też innym osobom [niż wymienione w pkt 1-3], na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ta ostatnia przesłanka nie zachodzi w przedmiotowej sprawie, skoro podopieczny (syn skarżącej) jest kawalerem. Niemniej jednak pozostaje on w relacji ze swoją partnerką życiową (mają wspólne dziecko, razem zamieszkują i prowadzą gospodarstwo domowe), co jednak już miało pewne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W następnej kolejności Sąd podkreśla, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną osobą na podstawie tego przepisu niezbędne jest łączne występowanie trzech przesłanek, tj.: (1) istnienie obowiązku alimentacyjnego, (2) rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz (3) legitymowanie się przez podopiecznego wnioskodawcy orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brak któregokolwiek z tych elementów powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane (z nowszych orzeczeń - patrz np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2025 r. sygn. akt I OSK 2218/24, dostępny w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia (zarobkowania) lub jego niepodejmowanie musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana podjęciem się sprawowania opieki. Organ jest zobowiązany do ustalenia, czy osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne jest zdolna do pracy, zaś opieka nad osobą niepełnosprawną musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej, tj. powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Celem tej regulacji jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie to przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów, względnie potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16, dostępny jw.). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem takiemu opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie (por. np. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt II SA/Po 3/23 i WSA w Poznaniu z dnia 10 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Po 3/23, dostępne jw.). W konsekwencji, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Innymi słowy, jest to świadczenie mające zrekompensować utracone dochody lub możliwości dochodowe, z których zmuszona jest zrezygnować osoba podejmująca się opieki nad osobą niepełnosprawną. Jeżeli jakakolwiek możliwość zarobkowania istnieje pomimo sprawowanej opieki, to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Wymóg rezygnacji z rzeczywistej, bądź potencjalnej, możliwości zarobkowania w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został zarazem powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane (por. np. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Po 735/24 i 13 lutego 2025 r. sygn. akt II SA/Po 848/24, dostępne jw.). Norma prawna zawarta w art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga bowiem, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w tej normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, zaś związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować.Sąd podkreśla, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo takim, które takiego zarobkowania nie podejmują z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. W przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że sam fakt sprawowania opieki przez osobę niepodejmującą zatrudnienia nad niepełnosprawnym członkiem rodziny o wymaganym stopniu niepełnosprawności jest decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia i nie ma tu żadnego znaczenia rzeczywisty charakter oraz wymiar tej opieki. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Niemniej jednak dokonywana przez organ ocena związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną uzależniona jest od konkretnego przypadku. Nie zawsze zatem i nie w sposób automatyczny każda osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, także ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać tej opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy. Każdą taką sytuację należy bowiem analizować z uwzględnieniem konkretnych okoliczności faktycznych. Dlatego też zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. (por. np. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1637/22; wyroki WSA w Poznaniu z dnia 21 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Po 329/21 i 30 stycznia 2025 r. sygn. akt II SA/Po 772/24 - orzeczenia dostępne jw.). Tak też było w niniejszej sprawie. Organy najpierw ustaliły, a potem oceniły skonkretyzowane okoliczności sprawy pod kątem spełnienia warunku konieczności rezygnacji przez skarżącą z zarobkowania w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Sąd zwraca w tym miejscu uwagę na ustalone przez organy, następujące okoliczności sprawy. Niepełnosprawny K. Z. wraz z partnerką i synem mieszka w [...], natomiast wnioskodawczyni mieszka wraz z rodziną w [...]. K. Z. porusza się przy pomocy kul i protezy stawu kolanowego prawej nogi; wymaga pomocy w niektórych czynnościach domowych - takich jak sprzątanie, gotowanie. Ma trudności w wykonywaniu niektórych czynności samoobsługowych i w tym zakresie potrzebuje pomocy matki. Skarżąca zapewnia swojemu niepełnosprawnemu synowi kilkugodzinną pomoc w ciągu dnia – jak deklaruje codziennie (4-6 godzin, 7 dni w tygodniu) – w ściśle określonym czasie, tj. w czasie, kiedy partnerka jej niepełnosprawnego syna jest pracy, co ma miejsce pomiędzy godz. 7. a 15., przy czym ich dziecko przebywa w przedszkolu w godzinach od 8. do 15. Wyjeżdża z [...] do syna pomiędzy godz. 8. a 9., a podróż do [...] zajmuje jej od 40 do 60 min, w zależności od środka lokomocji, tj. czy jedzie pociągiem, czy też zawozi ją mąż samochodem. Z oświadczania syna wynika przy tym, że skarżącą zawsze odwozi jego ojciec (mąż skarżącej), który przyjeżdża po matkę samochodem. Przygotowuje synowi śniadanie; pomaga mu przy ubieraniu i zaprowadza do łazienki. Przy kąpieli nie musi mu pomagać, ponieważ sam sobie radzi. Skarżąca robi pranie, codziennie sprząta mieszkanie (myje podłogi, odkurza), przygotowuje obiad (w czym w miarę możliwości pomaga jej syn), sprząta po obiedzie, zmywa naczynia, wychodzi z synem na spacer, a jeżeli zauważy braki w produktach spożywczych, to robi zakupy. W okresie letnim zajmuje się także wnukiem. Nie podaje synowi żadnych leków, gdyż nie jest on leczony farmakologicznie; nie ma też konieczności zmiany opatrunków na amputowanej kończynie. Sąd w całości podziela stanowisko Kolegium, że ustalony zakres, rodzaj i charakter czynności wykonywanych przez skarżącą wobec syna wprawie stanowią pewne ograniczenie w dysponowaniu czasem, ale nie uniemożliwią skarżącej podjęcia zatrudnienia, chociażby w częściowym wymiarze czasu. Pomoc świadczona synowi w dużym stopniu sprowadza się do czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie mieszkania, przygotowywanie posiłków, zmywanie naczyń, pranie, zakupy) i nie powoduje konieczności sprawowania stałej opieki nad synem. Sąd uznaje, że jest to wyborem skarżącej, iż wszystkie te czynności wykonuje codziennie. Z pewnością jest to korzystne dla syna i jego gospodarstwa domowego, jednakże nie świadczy o bezwzględnej konieczności rezygnacji z aktywności zarobkowej. Poza tym, również wykonywane wobec syna czynności opiekuńcze, nakierowane na pomoc przy ubieraniu się, przygotowaniu posiłków, czy też dowóz do lekarza należą do czynności tego rodzaju, które przy odpowiedniej organizacji dnia nie uniemożliwiają podjęcia aktywności zawodowej, chociażby w częściowym wymiarze. Sąd zgadza się z organem II instancji, że ustalony zakres opieki nie wymaga od wnioskodawczyni całodobowej dyspozycyjności. Przy czym Sąd dodaje, że przez tego rodzaju dyspozycyjność rozumie konieczność pozostawania w stałej gotowości do udzielenia synowi niezbędnego wsparcia, zgodnego z wymaganiami osoby niepełnosprawnej. Nie chodzi tu rzecz jasna o konieczność stałego przebywania w pobliżu osoby niepełnosprawnej czy bezpośredniego czuwania nad nią. Sąd nie neguje faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad synem, jednakże organ odwoławczy zasadnie ocenił, że czynności wykonywane przez skarżącą w ramach tej opieki nie świadczą o tak dużym, codziennym zaangażowaniu strony, że nie może ona podjąć zatrudnienia. Przede wszystkim zaś czynności te mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający podjęcie jej zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy (mając na uwadze częściową niezdolność do pracy - według ostatniego orzeczenia ZUS, ustaloną do 31 sierpnia 2024 r.). Również podniesiona w skardze argumentacja nawiązująca do potrzeb psychologicznych, deklarowanych w oświadczeniach z dnia 21 listopada 2024 r. przez syna skarżącej, jest chybiona. Stwierdzenie, że w czasie kiedy jego partnerka przebywa w pracy zarobkowej, to niepełnosprawny byłby skazany na samotność i bezczynność, jest nadinterpretacją sytuacji syna skarżącej. Syn wnioskodawczyni z pewnością nie jest bowiem osobą samotną. Wręcz przeciwnie, jak już Sąd to wspomniał, syn wnioskodawczyni tworzy wraz z partnerką i ich dzieckiem rodzinę. Sąd nie polemizuje z twierdzeniem, że obecność matki w czasie, kiedy partnerka syna wykonuje pracę poza domem, może wpływać pozytywnie na jego stan zdrowia i psychiki, ale nie może to uzasadniać tezy, że brak towarzystwa matki w tym czasie skazywałby go na samotność. Poza tym trzeba podkreślić, że wzajemne udzielanie sobie wsparcia psychicznego jest typową powinnością oczekiwaną od członków najbliższej rodziny. Wykonywanie takich obowiązków nie może przesądzać o tym, że skarżąca nie jest w stanie z tego powodu podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej. Sąd ubocznie też zwraca uwagę na to, że oświadczeniach skarżącej i jej syna pojawiły się pewne niekonsekwencje. Dotyczy to ewentualnego wspierania syna w ćwiczeniach rehabilitacyjnych i pomocy w kąpieli. Zdaniem Sądu, organy zasadnie w swoich ustaleniach oparły się na tych okolicznościach, co do których wnioskodawczyni (osoba wykonująca opiekę) i jej niepełnosprawny syn (podopieczny) byli zgodni. Reasumując, skoro świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania, to obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu jest ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, czyli ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Takie ustalenia zostały w sprawie poczynione, a następnie poddane odpowiedniej ocenie prawnej. W konsekwencji, Sąd nie zgodził się ani z zarzutami dotyczącymi naruszenia przepisów postępowania (zasad z art. 7 i art. 8 k.p.a.) w zakresie ustalenia stanu faktycznego i poszanowania zasady zaufania, ani też naruszenia prawa materialnego, tj. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. W sprawie nie miało też miejsca naruszenie szczegółowych przepisów dotyczących ustalania i rozpatrywania materiału dowodowego oraz wymogów stawianych uzasadnieniu decyzji, tj. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nadto, wykładania i zastosowanie prawa materialnego w tej sprawie nie stały w sprzeczności z względami konstytucyjnymi, na które strona powołała się w skardze. Sąd jeszcze raz podkreśla, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za realizację moralnych i prawnych obowiązków względem niepełnosprawnego członka rodziny, lecz za związaną z tym koniecznością rezygnacji z zatrudnienia. Takiej konieczności w niniejszej sprawie zaś nie stwierdzono. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.