IV SA/Po 564/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie NSA Paweł Miładowski (spr.) WSA Maciej Dybowski Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 05 lutego 2009 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego [...] z dnia 06 października 2008 r. nr [...] w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień z dnia 04 września 2008 r. nr [...] /-/P.Miładowski /-/J.Stankowski /-/M.Dybowski Pismem z dnia 26 sierpnia 2008 r. M. P. zwrócił się, w związku z poprawą stanu zdrowia, do Wojskowego Komendanta Uzupełnień o ponowne skierowanie do komisji lekarskiej, w celu zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Decyzją z dnia 4 września 2008 r. nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień [...], działając na podstawie art. 104 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej Kpa), art. 14 ust. 1 pkt 3 oraz art. 29 ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t. j. Dz. U. z 2004 r., nr 241 poz. 2416 ze zm.) odmówił ponownego skierowania M. P. do komisji lekarskiej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że prawomocnym orzeczeniem Rejonowej Komisji Lekarskiej [...] z dnia 16 kwietnia 1996 r. wnioskodawca otrzymał kategorię zdrowia "E" – trwale niezdolny do służby wojskowej w czasie pokoju oraz w czasie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Organ podniósł, że ponowne (na ich wniosek) kierowanie osób do komisji lekarskiej ograniczone zostało jedynie do poborowych, żołnierzy pełniących służbę wojskową i żołnierzy rezerwy, a nawet w przypadku poborowych i żołnierzy rezerwy, ograniczone zostało wyłącznie do przypadku istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych. W odwołaniu od decyzji M. P. podniósł, że to rodzice nie chcieli aby szedł do wojska i to oni przedstawili jakieś zaświadczenie od lekarza, który "zaniżył" jego stan zdrowia i napisał "najgorzej" jak tylko mógł. Skarżący wskazał również, iż w tamtym okresie był młody i nie zdawał sobie sprawy ja to odbije się na jego przyszłości. Skarżący wyjaśnił ponadto, iż we wkładce książeczki wojskowej jest napisane, że w razie poprawy zdrowia można występować o zmianę kategorii. Decyzją z dnia 6 października 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdził, że odwołujący zgodził się z orzeczeniem Rejonowej Komisji Lekarskiej uznającym go za trwale niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju oraz że strona nie odwoływał się od tego orzeczenia. Organ podniósł, iż wojskowe komisje lekarskie powołane zostały do rozstrzygania o przydatności zdrowotnej związanej z potrzebami Sił Zbrojnych. Natomiast o przydatności do pracy poza wojskiem rozstrzygają lekarze i orzecznicy ZUS oraz lekarze medycyny pracy. Organ wskazał, iż z uwagi na brak jakiegokolwiek przeszkolenia wojskowego i wiek skarżący nie może być brany pod uwagę w jakichkolwiek potrzebach uzupełnieniowych Sił Zbrojnych. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł M. P. wskazując, iż "Siły Zbrojne lekceważą" jego szczere chęci i uczciwość i nie dają mu możliwości naprawienia tego, co się stało. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, iż odmówił skierowania skarżącego do komisji lekarskiej, ponieważ obligował go do tego przepis art. 29 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, stanowiący, że skierowanie na komisję lekarską warunkowane jest potrzebami uzupełnieniowymi Sił Zbrojnych. Ponadto organ wskazał, iż obecny status skarżącego nie pozwala go też zaliczyć do kategorii poborowych, bowiem jest on przeniesiony do rezerwy bez odbycia służby wojskowej, a zatem nie ma do niego zastosowania art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego zwrócił również uwagę, iż obecne brzmienie art. 28 ust. 4 oraz 4c i art. 29 ust. 3a ustawy o powszechnym obowiązku obrony nie pozwala kierować osób z orzeczoną już kat. D i E do ponownych badań weryfikacyjnych, ani do powiatowych komisji lekarskich, ani do wojskowych komisji lekarskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153 poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Przy tym kontrola o jakiej mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem ( § 2 tego artykułu ). Omawiając zakres kognicji sądu administracyjnego trzeba wskazać na przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) w myśl którego, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W konsekwencji zatem bada prawidłowość zastosowanych przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony określenie zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 29 ust 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, zgodnie z którym wojskowe komisje lekarskie są właściwe do orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej poborowych w okresie, kiedy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska, żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową, żołnierzy rezerwy. Natomiast w myśl art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej może być w każdym czasie zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na wniosek poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Treść powyższego przepisu przesądza czy skarżący zachował, czy też nie zachował przymiotu strony jako poborowy. Nie ulega wątpliwości, iż przepis ten dotyczy każdej osoby, która jako poborowy stawała przed komisją lekarską, była jako strona adresatem decyzji tej komisji, bez względu na treść rozstrzygnięcia zawartego w decyzji, a więc także osoby, która z uwagi na zmianę okoliczności (np. zmiana stanu zdrowia) ubiega się o ponowne badanie w celu uzyskania prawa do odbywania służby wojskowej.(pod. wyrok NSA z dnia 28 lutego 2007 r., II OSK 1530/06) Ponadto z przepisu art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony wynika, że komisja lekarska jest umocowana do podejmowania także z urzędu np. w trybie nadzoru w dowolnym czasie, czynności zmierzających do zmiany orzeczenia co do przyznanej kategorii zdolności do służby wojskowej. Zauważyć należy, iż art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony nie odsyła do art. 29, w szczególności do tej jego części, w której mowa o uzależnieniu skierowania do wojskowej komisji lekarskiej od istnienia uzupełnionych potrzeb Sił Zbrojnych. Użyty w art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony zwrot "w każdym czasie" nie pozostawia wątpliwości, że powiatowa komisja w pierwszej instancji i wojewódzka komisja w drugiej instancji są kompetentne do orzekania w każdym czasie, gdy w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Przy czym należy zauważyć, iż warunkiem weryfikacji są istotne zmiany jakie nastąpiły w stanie zdrowia poborowego, natomiast istnienie uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych, na które powołują się organy, nie ma w tym przypadku żadnego znaczenia. Kryterium istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych ma znaczenie przy kierowaniu do wojskowych komisji lekarskich, stanowiących odrębne od powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich podmioty orzekające o zdolności do czynnej służby wojskowej. To w przypadku tych komisji skierowanie do nich na wniosek osób wymienionych może nastąpić wyłącznie w przypadku istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych (art. 29 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony). Zatem to powiatowa komisja lekarska była uprawniona i właściwa do rozpoznania skierowanego do niej wniosku strony. Jeżeli strona wyraźnie wskazuje, iż żąda rozpoznania sprawy, precyzując powody dla których wniosek złożyła w siedzibie wojskowej komendy uzupełnień, to korzysta niejako z pośrednictwa Komendy i takiemu wnioskowi wojskowy komendant uzupełnień winien nadać żądany przez stronę bieg. Wsparciem dla wyżej przedstawionego rozumowania są również przepisy wykonawcze do ustawy o powszechnym obowiązku obrony tj. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 2006 r. w sprawie komisji lekarskich oraz wynagradzania za udział w ich pracy (Dz. U. nr 18, poz. 142). Zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej może w uzasadnionym wypadku zarządzić posiedzenie komisji po upływie terminu określonego w § 3 (termin określony w wojewódzkim planie poboru), jeżeli zaistnieją okoliczności o których mowa w art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Takie samo uprawnienie w omawianych sytuacjach przysługuje zgodnie z § 5 także przewodniczącemu wojewódzkiej komisji lekarskiej. Zatem powyższa regulacja przewiduje możliwość działania komisji nie tylko podczas poboru. Wyjaśnić należy, iż ww. procedura nie pozbawia terenowych organów administracji wojskowej prawa do skutecznej ingerencji w wynik takiego postępowania. Stosownie do treści art. 28 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony od orzeczenia powiatowej komisji lekarskiej przysługuje zarówno poborowemu jak i wojskowemu komendantowi uzupełnień odwołanie do wojewódzkiej komisji lekarskiej. Zresztą orzeczenie organu I instancji może być zmienione przez wojewódzką komisję lekarską również z urzędu, jeżeli zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. Także członkom powiatowych komisji lekarskich przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu od jej orzeczeń. Co prawda od dnia 6 grudnia 2008 r. obowiązują nowe przepisy to jednak z uwagi na fakt, iż Sąd dokonuje oceny decyzji na podstawie stanu prawnego z dnia ich wydania tj. w niniejszej sprawie 6 października 2008 r. to nie mógł wziąć pod uwagę regulacji prawnej wprowadzonej po tej dacie. Zatem Sąd nie mógł oceniać zaskarżonej decyzji w świetle nowego brzmienia art. 28 ust 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony oraz wprowadzonych ustawą z dnia 24 października 2008 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 206, poz.1288) art. 28 ust. 4c, art. 29 ust 3a. Zatem treść nowych regulacji nie ma wpływu na oceną dokonywaną w świetle stanu prawnego z dnia wydawania zaskarżonej decyzji. W tych okolicznościach stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, żaden bowiem przepis prawa nie przyznaje wojskowym komendantom uzupełnień uprawnień do rozstrzygania w formie decyzji o tym czy należy nadać dalszy bieg wnioskowi o zmianę orzeczenia powiatowej komisji lekarskiej. Wszczęcie postępowania i nadanie wnioskowi biegu niezgodne z jego dosłowną treścią i wydanie rozstrzygnięcia w kwestii nienależącej do zakresu i przedmiotu sprawy określonych treścią wniosku o wszczęcie postępowania narusza także normy zawarte w art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 maja 2007 r., IV SA/Po 156/07 utrzymany w mocy wyrokiem NSA z dnia 18 stycznia 2008 r., II OSK 1129/07 - oba dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę, iż postępowanie organu rażąco naruszając omawiane wyżej reguły, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 Kpa orzekł jak w sentencji wyroku. Art. 152 ppsa nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia. /-/ P. Miładowski /-/ J. Stankowski /-/ M. Dybowski