IV SA/Po 580/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 października 2012 r. wniosku H. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. T. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] czerwca [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości postanawia przyznać H. T. prawo mocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych Pismem z dnia [...] lipca 2012 r. H. T. (dalej Skarżąca) reprezentowana przez pełnomocnika procesowego w osobie syna wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej WSA) skargę na decyzję Wojewody W. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...], uchylającą decyzję Starosty G. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w której odmówiono Skarżącej zwrotu prawa własności nieruchomości położonej w miejscowości G., gm. G., w sposób szczegółowy oznaczonej w przedmiotowej decyzji, przejętej przez Skarb Państwa w trybie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. Dz.U. 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.) oraz umarzającą postępowanie w I instancji. Skarżąca jednocześnie wniosła o zwolnienie z obowiązku poniesienia opłaty od skargi, wskazując na swoją trudną sytuację materialną oraz wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 5-7, 13-15 akt sądowych). Postanowieniem z dnia [...] września 2012 r. IV SA/Po 580/12, referendarz sądowy WSA w P. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy podkreślając wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym wytłumaczył, że Skarżąca nie wyjaśniła w pełni swej sytuacji finansowej, ponieważ wbrew wezwaniu nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów, w tym w szczególności wyciągu z posiadanego konta bankowego. Przedłożony wyciąg nie mógł zostać uznany za wyciąg z konta bankowego za żądany okres, obrazujący operacje na posiadanym koncie bankowym za określony okres, w tym wpływy inne niż wskazanej kwoty [...] zł i wydatki z konta. Brak powyższych danych przy założeniu, że Skarżąca posiada czynne konto bankowe uniemożliwia rzetelną ocenę sytuacji finansowej wnioskodawczyni (k. 98-99 akt sądowych). W sprzeciwie z dnia [...] października 2012 r. Skarżąca zarzuciła powyższemu postanowieniu referendarza sądowego: 1) naruszenie prawa formalnego przez wyraźny brak odróżnienia pojęcia formalnego "uprawdopodobnienia" od pojęcia "udowodnienia", 2) jakikolwiek brak oceny dokumentów przedłożonych przez Skarżącą, co rodzi podejrzenie celowego ich przemilczenia i powoduje, że zaskarżone orzeczenie faktycznie "wymyka się" możliwości rzetelnej oceny w postępowaniu odwoławczym,. 3) oczywiste naruszenie podstawowych zasad sprawiedliwości społecznej, a tym samym zasad współżycia społecznego, co prowadzi do próby pozbawienia Skarżącej jej konstytucyjnego prawa do sprawiedliwego rozpoznania sprawy przez sąd. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie Jej wniosku w zgłoszonym zakresie, bądź przekazanie sprawy do dalszego właściwego postępowania. W uzasadnieniu Skarżąca zwróciła uwagę na podeszły wiek, zły stan zdrowia i brak jakichkolwiek oszczędności, który pozwalałby Jej na poniesienie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Skarżąca zwróciła uwagę, że w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z [...] sierpnia 2012 r. przedstawiła żądane dokumenty w takim zakresie, w jakim je posiadała. Z uwagi na swój wiek Skarżąca nie przechowuje wszystkich żądanych przez referendarza sądowego dokumentów. W toku postępowania Skarżąca w wystarczający sposób uprawdopodobniła swą trudną sytuację materialną. Referendarz sądowy nie odniósł się w jakikolwiek sposób do przedstawionych przez Nią dokumentów, co uniemożliwia kontrolę stanowiska zaprezentowanego w zaskarżonym orzeczeniu (k. 121-123 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, że traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. 2012 r., poz. 270, dalej ppsa). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych koszów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygnięcie sądu będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012 r., s. 618-619, uw. 1-2). Tak samo z art. 252 § 1 ab initio ppsa wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy winien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i osiąganych dochodach. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 199 ppsa, że to sama strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tej powinności uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (postanowienie NSA z 25.10.2011 r. II GZ 473/11, Lex nr 984650). W orzecznictwie sądowym podkreśla się przy tym, że obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności stron, które mają stały miesięczny dochód (postanowienie NSA z 21.12.2007 r. I OZ 970/07, Lex nr 1016711). Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy na wstępie zauważyć, że Skarżąca składając wniosek o przyznanie prawa pomocy jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wniosła o przyznanie tego prawa w zakresie częściowym. Skarżąca wykazała przy tym w sposób przekonujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla swego utrzymania. Zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego na urzędowym formularzu, jak i z dokumentów przedłożonych na skutek wezwania Sądu z dnia [...] sierpnia 2012 r. (k. 18 akt sądowych) wynika, że Skarżąca z tytułu przyznawanej renty rodzinnej otrzymuje miesięcznie [...] zł brutto. Z załączonego do akt sprawy uproszczonego wyciągu z rachunku bankowego (k. 88 akt sądowych), jak trafnie zauważył referendarz sądowy, nie wynika w sposób dokładny czy powyżej wskazana renta rodzinna Skarżącej stanowi Jej jedyny dochód, ani jakie są wydatki z tego rachunku (mimo, że za leki pięciokrotnie płacono kartą; k. 70-74 akt sądowych). Sąd za wiarygodne uznał twierdzenia Skarżącej, która zwróciła uwagę na wiek (84 lata), zły stan zdrowia, czego konsekwencją pozostaje konieczność regularnego zakupu lekarstw na kwoty przewyższające [...] zł miesięcznie (k. 70-75, 89 akt sądowych) i poddawanie się kolejnym zabiegom operacyjnym. Skarżąca w wystarczający sposób udokumentowała również konieczność ponoszenia innego rodzaju wydatków związanych opłatami za poszczególne media i usługi telefoniczne (k. 76-87 akt sądowych). Z tych względów, w ocenie Sądu konieczność poniesienia przez Skarżącą kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu od skargi w kwocie 200 zł (§ 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu, Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) mogłaby spowodować uszczerbek w Jej koniecznym utrzymaniu. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym.