IV SA/Po 616/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant sekr. sąd. Roman Sukhyi po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2019 r. sprawy ze skargi Ł. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę w całości. Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...], odmawiającą umorzenia Ł. N. należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Opisaną na wstępie decyzją z [...] listopada 2018 r. organ I instancji odmówił Ł. N. umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł wraz z odsetkami za okres świadczeniowy [...] oraz [...] zł wraz z odsetkami za okres świadczeniowy [...]. W uzasadnieniu wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nadto wskazał, że Ł. N. ma [...] lat, wykształcenie wyższe, pracuje w firmie [...] Sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę na czas określony, od [...].01.2018 r. do [...].11.2010 r. Zarabia brutto [...] zł (netto [...] zł). Mieszka u rodziców, w domu składającym się z pięciu pokoi i kuchni. Korzysta ze sprzętów gospodarstwa domowego rodziców. Jest rozwiedziony, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe pomimo zamieszkiwania z rodzicami. Nie jest przewlekle chory, ani niepełnosprawny. Nie ponosi opłat za zajmowane z rodzicami mieszkanie. Nie posiada żadnego majątku, nie korzysta z pomocy społecznej. Nie wyjaśnił czy ubiegał się w sądzie o zniesienie obowiązku alimentacyjnego lub zmniejszenie wysokości zasądzonych alimentów. Ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego nie wynika, aby sytuacja Ł. N. była na tyle szczególna (nadzwyczajna, inna niż większości dłużników alimentacyjnych), uzasadniająca zastosowanie ulg, o które wnioskuje, a mianowicie umorzenia całości, połowy lub części należności, umorzenia należnych odsetek, odroczenia terminu spłaty należności. Organ zaznaczył, że obowiązek alimentacyjny wobec dzieci obciąża rodziców nie tylko wówczas, gdy ich sytuacja materialna lub zdrowotna jest dobra, ale także gdy są oni niezamożni lub wręcz ubodzy. Ponadto obowiązek ten spoczywa na rodzicach dzieci, a nie na organach państwa. Końcowo organ podkreślił, że przychylił się do prośby wnioskodawcy i rozłożył spłatę należności na bardzo niskie raty po [...] zł miesięcznie, jednak wnioskodawca żadnej nie wpłacił. Jeśli zaś osoba zobowiązana nie ma możliwości regulowania alimentów w zasądzonej wysokości to powinna wystąpić do sądu o obniżenie ich kwoty lub zniesienie obowiązku alimentacyjnego. W 2018 r. Ł. N. z takim wnioskiem do sądu nie wystąpił. W odwołaniu Ł. N. m.in. wyjaśnił, że jego comiesięczne wydatki to [...] zł alimentów plus [...] zł kosztów oraz [...] zł paliwo na dojazdy do pracy, ok. [...] zł utrzymanie telefonu, [...] zł zajęcia komornicze z tytułu kosztów sądowych. To wszystko stanowi całą wypłatę, którą otrzymuje. Podniósł, że występował z wnioskiem do sądu o obniżenie alimentów. Domagał się umorzenia zadłużenia lub odroczenia terminu płatności. Organ odwoławczy rozważając kwestię umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 ww. ustawy, organ wskazał na uznaniowy charakter tego unormowania, powołał się na przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy. Kolegium stwierdziło, że w sytuacji strony, aczkolwiek trudnej, nie zachodzą szczególne okoliczności przemawiające za umorzeniem należności. Dłużnik alimentacyjny posiada realne możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości. Wnioskodawca jest zdrowy, w wieku produkcyjnym, posiada wyuczony zawód. Wskazywane okoliczności, że możliwości zarobkowe są znacznie ograniczone z uwagi na wiek na wydatki, które pochłaniają miesięczną pensję, nie czynią jego sytuacji wyjątkowej oraz nie mogą stawiać odwołującego w uprzywilejowanej sytuacji względem innych dłużników alimentacyjnych. Zdaniem organu, dłużnicy alimentacyjni muszą mieć świadomość, że spłata należności wiąże się z określonymi wyrzeczeniami oraz powinnością ograniczenia wydatków niestanowiących życiowej konieczności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Ł. N. domagał się uchylenia decyzji organów. Nie sformułował przy tym w skardze żadnych zarzutów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa). Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 554 ze zm.), dalej jako "ustawa", zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja wydawana na podstawie cyt. art. 30 ust. 2 ustawy ma charakter uznaniowy, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza przy tym dowolności. Jak zgodnie przyjmuje się, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, wynika również z zasad i celów określonych w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 Kpa, uzupełnionej regulacją art. 77 § 1 Kpa. Organ powinien wykazać, że nie ma podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku strony, przy uwzględnieniu przesłanek stawianych przez ustawodawcę. W rozpoznawanej sprawie przesłankami umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego, co wynika wprost z treści art. 30 ust. 2 ustawy. Uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej musi polegać na ustaleniu, czy i jakie dochody posiada dłużnik alimentacyjny, jakie ma możliwości uzyskiwania dochodów, jakie wydatki ma konieczne do poniesienia, jaka jest jego sytuacja rodzinna, czy prowadzi gospodarstwo domowe sam, czy z innymi członkami rodziny, czy i jaki ma to wpływ na budżet dłużnika, itp. Ustalenie tych okoliczności i poddanie ich analizie pozwala na załatwienie sprawy co do jej istoty - umorzenie, bądź odmowę umorzenia (por. m.in. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 2311/14). Sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona jedynie w wypadku stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 czerwca 2007 r., sygn. II SA/Wa 694/07). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd nie stwierdził tego rodzaju uchybień. Organy w sposób wyczerpujący zgromadziły materiał dowodowy i poddały go pełnej i prawidłowej ocenie, nie naruszając granic uznania administracyjnego. W tym miejscu podkreślić należy, że umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone są "w zastępstwie" osoby zobowiązanej, która ze względu na aktualnie trudną sytuację życiową nie jest w stanie podołać ciążącemu na niej obowiązkowi alimentacyjnemu. Już w preambule do ustawy zaznaczono, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Pomoc państwa w opisanym zakresie zmierza więc przede wszystkim do ochrony dóbr osób uprawnionych do alimentacji tak aby, poprzez brak środków z tytułu alimentów, nie pozostały pozbawione podstawowego zabezpieczenia materialnego. Pomoc ta nie jest zaś nakierowana na zwolnienie osoby zobowiązanej z obowiązku alimentacyjnego wobec osób uprawnionych, który to obowiązek wynika z przepisów prawa. Zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2016 r., sygn. I OSK 1549/14). W ocenie Sądu organy prawidłowo przyjęły na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że skarżący nie wykazał istnienia takich okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem, choćby częściowym, ciążącego na nim zobowiązania. Dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest przy tym nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 2429/14). Znaczenie rozstrzygające mają zatem aktualne dochody dłużnika, jego możliwości uzyskiwania dochodów, wydatki konieczne do poniesienia, to czy prowadzi gospodarstwo domowe samotnie czy z innymi członkami rodziny. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły. Obowiązek alimentacyjny ciąży bowiem bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka, natomiast każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego powinno mieć miejsce tylko wtedy, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma wpływu. Na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności, w tym stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Skarżący ma obecnie [...] lat, mieszka w domu jednorodzinnym z rodzicami. Pracuje w firmie [...] sp. z o.o. zarabia brutto [...] zł (netto [...] zł). nie dokłada się do opłat za mieszkanie i nie ponosi kosztów utrzymania domu. Nie jest przewlekle chory, nie jest niepełnosprawny, nie korzysta z pomocy społecznej. Ma zasądzone alimenty na córkę w wysokości [...] zł. Organ przychylił się do prośby Skarżącego i rozłożył mu dług alimentacyjne na raty w wysokości [...] zł m-nie, jednak do tej pory żadnej raty nie spłacił. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego dawała organom podstawę do przyjęcia, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, aby konieczne było umorzenie zaległości alimentacyjnych. W realiach niniejszej sprawy trudno znaleźć też obiektywne przesłanki wyłączające skarżącego z możliwości znalezienia lepszego zatrudnienia. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.